Թրամփը Պուտի­նից «Վերցնում Է » Նրա Դաշնա­կիցնե­րին

Թրամփը փոխեց ուժե­րի դասա­վո­րությունը։ Նրա՝ հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վո­րումը Մոսկվա­յի հետ, իսկ այժմ նաև՝ լարվա­ծության թուլա­ցումը Պեկի­նի հետ հարա­բե­րություննե­րում, հեշտացրել է Ռուսաստա­նի և Չինաստա­նի մերձա­վոր երկրնե­րին հարա­բե­րություններ հաստա­տել ԱՄՆ‑ի հետ։

The New York Times

The New York Times․ Սերտա­նա­լով Թրամփի հետ՝Կենտրոնական Ասիա­յի նախկին խորհրդա­յին հանրա­պե­տություննե­րի ղեկա­վարնե­րը ահմա­նա­փա­կում են իրենց կախվա­ծությունը Մոսկվա­յից և Պեկի­նից։

Նախա­գահ Թրամփը հեշտացրեց Ռուսաստա­նի և Չինաստա­նի հետ կապ ունե­ցող երկրնե­րի հարա­բե­րություններ հաստա­տե­լը ԱՄՆ‑ի հետ։ Այդ երկրնե­րը հաճույքով օգտվում են տրված հնա­րա­վո­րությունից։ Արևմտյան Եվրո­պա­յում և Արև­ելյան Ասիա­յում նախա­գահ Թրամփի արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունը ուժե­ղացրեց քաղա­քա­կան ցնցումնե­րի և ֆինանսա­կան խնդիրնե­րի վերա­բերյալ մտա­հո­գություննե­րը՝ Ամե­րի­կա­յի ավանդա­կան դաշնա­կիցնե­րի շրջա­նում։ Սակայն մի շարք հիմնա­կա­նում ավտո­րի­տար երկրնե­րի համար, որոնք գտնվում են դրանց միջև, Թրամփի դերը այլ կերպ է ընկալվում։ Բելա­ռուսում, Կովկա­սում և Կենտրո­նա­կան Ասիա­յում՝ նախկի­նում Սովե­տա­կան Միության կազմում եղած երկրնե­րը, օգտվում են Վաշինգտո­նի կողմից վերա­կանգնված ուշադրությունից։

Այս ուշադրությունը հատկա­պես նկա­տե­լի էր հինգշաբթի երե­կո­յան, երբ Թրամփը դարձավ առա­ջին նախա­գա­հը, որ Սպի­տակ Տանն ընդունեց Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի բոլոր հինգ երկրնե­րի ղեկա­վարնե­րին։ Դա տպա­վո­րիչ տեսա­րան էր՝ ինչպես մարդու իրա­վունքնե­րի ոլորտում երկա­րատև խնդիրնե­րի պատճա­ռով, այնպես էլ այն պատճա­ռով, որ տարա­ծաշրջա­նի ազդե­ցիկ խաղա­ցողնե­րը՝ Ռուսաստա­նի և Չինաստա­նի նման, Ամե­րի­կա­յի հակա­ռա­կորդներն են։

Թրամփը փոխեց ուժե­րի դասա­վո­րությունը։ Նրա՝հարաբերությունների կարգա­վո­րումը Մոսկվա­յի հետ, իսկ այժմ նաև՝ լարվա­ծության թուլա­ցումը Պեկի­նի հետ հարա­բե­րություննե­րում, հեշտացրել է Ռուսաստա­նի և Չինաստա­նի մերձա­վոր երկրնե­րին հարա­բե­րություններ հաստա­տել ԱՄՆ‑ի հետ։ Եվ այդ երկրնե­րը օգտվում են այդ հնա­րա­վո­րությունից, մասամբ այն պատճա­ռով, որ Վաշինգտո­նի հետ ավե­լի սերտ հարա­բե­րություննե­րը նրանց տալիս են ազդե­ցության լծակներ Մոսկվա­յի և Պեկի­նի հետ հարա­բե­րություննե­րում։ Ղազախստա­նի նախա­գահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը The New York Times-ին տված հարցազրույցում՝ Սպի­տակ տուն այցե­լե­լուց առաջ, հայտա­րա­րել է, որ «ԱՄՆ‑ը իրա­վունք ունի լիարժեք ներկա­յություն ունե­նա­լու» իր երկրում։ Նա բարձր է գնա­հա­տել Թրամփի կողմից Չինաստա­նի հետ կնքված առևտրա­յին հրա­դա­դա­րը, ինչպես նաև նրա փոխգործակցությունը Վլա­դի­միր Պուտի­նի հետ։

«Կարև­որ է, որպեսզի մեծ տերություննե­րը կարո­ղա­նան ընդհա­նուր լեզու գտնել միմյանց հետ», — ասել է Տոկաևը։ — «Ահա թե ինչու կարե­լի է ասել, որ ես գոհ էի Չինաստա­նի և ԱՄՆ‑ի միջև ձեռք բերված համա­ձայնությունից»։

Կենտրո­նա­կան Ասիա­յում ամե­նաազդե­ցիկ աշխարհա­քա­ղա­քա­կան խաղա­ցո­ղը մնում է Ռուսաստա­նը, որը շարունա­կում է այդ տարա­ծաշրջա­նը իր օրի­նա­կան ազդե­ցության գոտու մի մասը համա­րել։ Ռուսաստա­նի ներխուժումը Ուկրաի­նա արձա­գանք է գտել ամբողջ տարա­ծաշրջա­նում, որտեղ կառա­վա­րություննե­րը ստիպված են եղել մեծ ջանքեր գործադրել՝ խուսա­փե­լու Պուտի­նի պատե­րազմի աջակցությունից, միա­ժա­մա­նակ պահպա­նե­լով քաղա­քա­կան և տնտե­սա­կան կապե­րը Մոսկվա­յի հետ։ Վիրջի­նիա­յի Պոլի­տեխնի­կա­կան համալսա­րա­նի պրոֆե­սոր Ջերարդ Թոուլը պնդում է, որ նախկին խորհրդա­յին հանրա­պե­տություննե­րի այն առաջնորդնե­րը, որոնք հարա­բե­րություններ են կառուցել Թրամփի հետ, գիտակցում են՝ երբեք չեն կարող լիո­վին ազատվել Մոսկվա­յի հեգե­մո­նիկ իշխա­նությունից։ Սակայն, նրա խոսքով, նրանք փնտրում են «բազմա­զան տարբե­րակներ» և փորձում ցույց տալ Կրեմլին, որ ունեն մանևրե­լու հնա­րա­վո­րություն։

«Նույնիսկ պարզա­պես Սպի­տակ տուն այցե­լե­լով՝ դուք Կրեմլին հասկացնում եք, որ ինքնուրույն իշխա­նություն եք», — ասում է Թոուլը։ Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի ղեկա­վարնե­րի համար «շատ ավե­լի հարմար է գործ ունե­նալ Թրամփի հետ», — հայտա­րա­րել է Թեմուր Ումա­րո­վը, Բեռլի­նում գործող Քարնե­գի Եվրա­սիա­կան կենտրո­նի վերլուծա­բան։ — «Նրա հետ կարե­լի է վարել գործեր — և միայն գործեր»։

Հինգշաբթի օրը՝ Քենե­դի կենտրո­նի դահլի­ճում կայա­ցած միջո­ցառման ընթացքում, ԱՄՆ‑ի և Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի պաշտոնյա­ներն ու արդյունա­բե­րա­կան ընկե­րություննե­րի ղեկա­վարնե­րը շփվում էին մեղմ ջազի հնչյուննե­րի ներքո՝ սպա­սե­լով իրենց հերթին, որպեսզի սեղմեն ԱՄՆ առևտրի նախա­րար Հովարդ Լյութնի­կի ձեռքը։Կարճ ելույթում Լյութնի­կը խոստա­ցավ վաճա­ռել Nvidia-ի արհեստա­կան բանա­կա­նության չիպեր, ինքնա­թիռներ և այլ տեխնո­լո­գիա­ներ, ինչպես նաև ողջունեց Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի էներգե­տի­կա­յի և լոգիստի­կա­յի դիվերսիֆի­կացմանն ուղղված նախա­ձեռնություննե­րը։ Նա հայտա­րա­րեց, որ Ամե­րի­կան «բաց է բիզնե­սի համար», այդ թվում՝ դաշնա­կիցնե­րին լավա­գույն կիսա­հա­ղորդիչնե­րի մատա­կա­րարման հարցում, ինչը, ըստ նրա, «ամբողջությամբ տարբերվում է Բայդե­նի նախորդ վարչա­կազմից»։ «ԱՄՆ‑ի տնտե­սությունը բոցա­վառ վիճա­կում է», — ասաց Լյութնի­կը։ — «Դա զգացվում է»։

Ղազախստա­նի, Տաջիկստա­նի և Ուզբեկստա­նի ավիաընկե­րություննե­րը պարտա­վորվել են ձեռք բերել տասնյակ Boeingինքնա­թիռներ, իսկ Ղազախստա­նը և Ուզբեկստա­նը խոստա­ցել են միլիարդա­վոր դոլարնե­րի չափով ձեռք բերել John Deereգյուղատնտե­սա­կան տեխնի­կա։ Ղրղզստա­նը հայտա­րա­րել է, որ մտա­դիր է ամե­րիկյան ծառա­յություննե­րից օգտվել երկա­թուղու նախագծման և շինա­րա­րության ոլորտում։ Ղազախստա­նը նաև հայտա­րա­րել է, որ պատրաստվում է ձեռք բերել արհեստա­կան բանա­կա­նության չիպեր՝ մինչև 2 միլիարդ դոլա­րի չափով՝ համա­գործակցե­լով OpenAI-ի և Nvidia-ի հետ։

Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի մի բարձրաստի­ճան պաշտոնյա, որը խոսել է անա­նունության պայմա­նով, հայտա­րա­րել է, որ իր երկի­րը ոգեշնչվել է Լյութնի­կի անձնա­կան ներգրավվա­ծությունից։ Այն դեպքում, երբ Բայդե­նի վարչա­կազմը կենտրո­նա­ցած էր «B2B» (բիզնես-բիզնես) ձևա­չա­փի վրա, պաշտոնյա­յի խոսքով՝ «այժմ մենք սկսել ենք առևտուր իրա­կա­նացնել «G2G» (պետություն-պետություն) մակարդա­կով»։ Cove Capitalընկե­րությունը շնորհա­կա­լություն է հայտնել Լյութնի­կին իր «աջակցության» համար՝ Ղազախստա­նում խոշոր վոլֆրա­մի հանքա­վայրի մշակման գործարքի կնքման հարցում։ Վոլֆրա­մը կարև­որ նշա­նա­կություն ունի զենքի արտադրության համար։ Տոկաևը հայտա­րա­րել է, որ անձամբ է հավա­նություն տվել վոլֆրա­մի գործարքին։ Նա գովա­բա­նել է Թրամփի վարչա­կազմը իր «արդյունա­վե­տության և պրագմա­տիզմի» համար։ Թրամփն իր հերթին գովել է Տոկաև­ին ամե­րիկյան ընկե­րության հետ կնքած 4 միլիարդ դոլա­րի պայմա­նագրի համար՝ 300 լոկո­մո­տիվ գնե­լու վերա­բերյալ։ Նա նաև գովա­բա­նել է Ուզբեկստա­նի նախա­գահ Շավքաթ Միրզի­յոև­ին՝ իր խոսքով՝ ազգա­յին ավիաընկե­րության հետ 8 միլիարդ դոլա­րի արժո­ղությամբ գործարքի համար ։

Լյուկ Քոֆֆին՝ Հադսո­նի ինստի­տուտի վերլուծա­բա­նը, որը կոչ էր արել Թրամփի վարչա­կազմին զարգացնել ավե­լի սերտ կապեր Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի երկրնե­րի հետ, իր հարցազրույցում նշել է, որ ԱՄՆ‑ն ու Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի երկրնե­րը միմյանց հետ ընդհա­նուր լեզու են գտնում շնորհիվ այն «գործարքա­յին մոտեցման, որը նախընտրում են թե՛ Թրամփը, թե՛ տարա­ծաշրջա­նի ղեկավարները»։Իրոք, Կենտրո­նա­կան Ասիա­յի գագաթնա­ժո­ղո­վի հրա­պա­րա­կա­յին նյութե­րում ոչինչ չէր նշվում մարդու իրա­վունքնե­րի խնդիրնե­րի մասին, որոնք, ակտի­վիստնե­րի խոսքով, շարունա­կում են մնալ լուրջ, իսկ որոշ դեպքե­րում՝ ավե­լի սրվել։ Մինչ այս շաբաթվա միջո­ցա­ռումը՝ Թուրքմենստա­նը՝ ավտո­րի­տար պետություն, որը Freedom House-ը «Ազա­տություն աշխարհում» ինդեքսում դասում է նույնիսկ Հյուսի­սա­յին Կորեա­յից և Սուդա­նից ցածր՝ քաղա­քա­ցիա­կան և քաղա­քա­կան ազա­տություննե­րի մակարդա­կով, 1998 թվա­կա­նից ի վեր որևէ առաջնորդ չէր ընդունել Սպի­տակ տանը։ Անցած շաբաթ Ղազախստա­նի խորհրդա­րա­նը ներկա­յացրել է օրի­նա­գիծ, որը նախա­տե­սում է մինչև 10-օրյա ազա­տազրկում «ԼԳԲՏ քարոզչության» համար, ինչը համարժեք է Ռուսաստա­նի նմա­նա­տիպ օրենքնե­րին։ Հարցազրույցում Տոկաևը նշել է, որ Ղազախստա­նի կառա­վա­րությունը «ոչ մի կապ չունի» այդ օրի­նագծի հետ՝ այն անվա­նե­լով ներքև­ից եկող նախա­ձեռնություն։ Նա հավե­լել է, որ թեև մարդկանց չպետք է պատժել հոմո­սեքսուալ լինե­լու համար, «նույնքան սխալ կլի­նի այդ արժեքնե­րը տարա­ծել, հատկա­պես երե­խա­նե­րի մեջ»։

Ավե­լի վաղ Տոկաևը բարձր է գնա­հա­տել Թրամփի ջանքե­րը «ավանդա­կան բարո­յա­կան արժեքնե­րի վերածնման» ուղղությամբ։ Հինգշաբթի օրը Սպի­տակ տանը՝ Թրամփի դիմաց նստած, նա գնաց ավե­լի հեռու՝ հայտա­րա­րե­լով, որ ԱՄՆ‑ի նախա­գա­հը «ինձ ոգեշնչում է» Ղազախստա­նում «օրենքի և կարգի» ռազմա­վա­րության իրա­գործման գործում։

Աղբյուրը՝