Վրի­ժա­ռու Վերա­բերմունք Կա Հոգև­ո­րա­կաննե­րի Նկատմամբ

Ավստրիա­յում նախա­տեսվող եպիսկո­պո­սա­կան ժողո­վի մասին տեղե­կությունը մեծ զարմանք և վրդովմունք է առա­ջացրել։ Հրա­վե­րը ստացվել է ոչ թե Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնից, այլ արտա­սահմա­նից, ինչը հակա­սում է Հայ Առա­քե­լա­կան Եկե­ղե­ցու գործող կանո­նադրությա­նը։ 

Վազգեն Միրզա­խանյան

Civic News‑ը զրուցել է Բալթյան երկրնե­րի հայոց թեմի առաջնորդ Վազգեն արքե­պիսկո­պոս Միրզա­խանյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում արքե­պիսկո­պո­սը քննա­դա­տում է Գարե­գին Բ կաթո­ղի­կո­սի վերջին որո­շումնե­րը՝ դրանք որա­կե­լով որպես կամա­յա­կան և հակա­կա­նո­նա­կան քայլեր։ Անդրա­դարձ է կատարվում Եպիսկո­պո­սաց ժողո­վը Հայաստա­նից դուրս գումա­րե­լու խնդրա­հա­րույց որոշմա­նը, որը դիտարկվում է որպես ոտնձգություն Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի դեմ։ Բանա­խո­սը քննարկում է նաև եկե­ղե­ցա­կան բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­նե­րի հեռա­ցումնե­րը, սրբա­զան մասունքնե­րի օտարման կասկա­ծե­լի հանգա­մանքնե­րը և եկե­ղե­ցա­կան կառույցնե­րում օրի­նա­կա­նության վերա­կանգնման հրա­տա­պությունը։

Արքե­պիսկո­պոս Միրզա­խանյա­նը նշեց, որ Շվեյցա­րիա­յի հայոց թեմի առաջնորդա­կան տեղա­պա­հի փոփո­խությունը՝ Տեր Գուսան ծայրա­գույն վարդա­պետ Ալճանյա­նի ազա­տումն ու Տեր Պարթև եպիսկո­պոս Բարսեղյա­նի նշա­նա­կումը, իր և մի շարք սրբա­զան հայրե­րի կողմից ընկալվում է ոչ թե վարչա­կան բնա­կան փոփո­խություն, այլ որպես ուղղա­կի ոխա­կա­լություն և պատժիչ քայլ։ Տեր Վազգեն արքե­պիսկո­պոս Միրզա­խանյա­նը ընդգծեց, որ Գուսան ծայրա­գույն վարդա­պե­տը տարի­ներ շարունակ ծառա­յել է թեմում, սակայն այդ թեմը երբեք ամբողջա­կան չի դարձել և չի ունե­ցել ձեռնադրված եպիսկո­պոս, իսկ այժմ կատարված փոփո­խությունը կապվում է նրա՝ Հայ Առա­քե­լա­կան Սուրբ Եկե­ղե­ցու բարե­կարգման գործընթա­ցին միա­նա­լու հետ։ Արքե­պիսկո­պո­սը ցավով նշեց, որ նման լարված իրա­վի­ճակնե­րում հերթա­կան անգամ տուժում են իրենց հոգև­որ եղբայրնե­րը։

Բալթյան երկրնե­րի հայոց թեմի առաջնորդը նշեց, որ Ավստրիա­յում նախա­տեսվող եպիսկո­պո­սա­կան ժողո­վի մասին տեղե­կությունը մեծ զարմանք և վրդովմունք է առա­ջացրել։ Նրա խոսքով՝ հրա­վե­րը ստացվել է ոչ թե Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնից, այլ արտա­սահմա­նից, ինչը հակա­սում է Հայ Առա­քե­լա­կան Եկե­ղե­ցու գործող կանո­նադրությա­նը։ Նա հիշեցրեց, որ կանո­նադրության վեցե­րորդ կետով Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիա­ծի­նը հանդի­սա­նում է եկե­ղե­ցու նվի­րա­պե­տա­կան կենտրո­նը, իսկ եպիսկո­պո­սա­կան ժողո­վը, թեև առանձին կանո­նադրություն չունի, այնուա­մե­նայնիվ համարվում է նվի­րա­պե­տության մաս և չի կարող գումարվել Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության սահմաննե­րից դուրս։

Տեր Վազգեն արքե­պիսկո­պոս Միրզա­խանյա­նը դիտարկեց, որ արտագնա ժողով անցկացնե­լու մասին ձևա­կերպումը չի կարող մեկնա­բանվել որպես Հայաստա­նից դուրս գումա­րում։ Նրա խոսքով՝ պատմության ընթացքում եպիսկո­պո­սա­կան ժողովնե­րը տեղի են ունե­ցել պատմա­կան Հայաստա­նի տարածքում՝ Դվի­նում, Աշտի­շա­տում և այլ կենտրոննե­րում։ Նա հատուկ անդրա­դարձավ 1956 թ. Եգիպտո­սում կայա­ցած ժողո­վին՝ նշե­լով, որ այն եղել է բացա­ռիկ և հարկադրված քայլ՝ պայմա­նա­վորված Սովե­տա­կան Միության պայմաննե­րով և Էջմիա­ծին-Անթի­լիաս հակա­սությամբ, և չի կարող դիտարկվել որպես նախա­դեպ։

Արքե­պիսկո­պո­սը ընդգծեց, որ Ավստրիա­յում եպիսկո­պո­սա­կան ժողով գումա­րե­լը դիտարկում են որպես ոտնձգություն Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի նկատմամբ և հակաե­կե­ղե­ցա­կան քայլ, որը վտանգ է ստեղծում նաև հայկա­կան պետա­կա­նության համար։ Նա կոչ արեց իր եղբայր եպիսկո­պոսնե­րին և արքե­պիսկո­պոսնե­րին չտրվել սադրանքին և չմասնակցել այդ ժողո­վին՝ շեշտե­լով, որ նման քայլը կարող է ճանա­պարհ բացել հակա­թո­ռության համար։

Նա նշեց, որ եպիսկո­պո­սա­կան ժողո­վի վավե­րա­կա­նության համար անհրա­ժեշտ է նվա­զա­գույնը 35 եպիսկո­պո­սի մասնակցություն, և վստա­հություն հայտնեց, որ հոգև­որ դասի մեծ մասը գիտակցում է Էջմիածնի և Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության առանցքա­յին նշա­նա­կությունը և չի մասնակցի ժողո­վին։ Տեր Վազգեն արքե­պիսկո­պոս Միրզա­խանյա­նը պատմա­կան անդրա­դարձ կատա­րեց՝ հիշեցնե­լով 1441 թ. կաթո­ղի­կո­սա­կան աթո­ռի վերա­դարձը Սսից Էջմիա­ծին և ընդգծե­լով, որ այդ որո­շումը հիմք դարձավ հայկա­կան պետա­կա­նության վերա­կանգնման համար։ Նրա խոսքով՝ այսօր այդ ժառանգությա­նը հակա­ռակ քայլ անե­լը անհարգա­լից վերա­բերմունք կլի­նի նահա­տակնե­րի հիշա­տա­կի նկատմամբ։

Բալթյան երկրնե­րի հայոց թեմի առաջնորդը կտրուկ քննա­դա­տեց Գերա­գույն հոգև­որ խորհրդի գործող կազմի և գործունեության օրի­նա­կա­նությունը։ Նա նշեց, որ 2017 թ. եկե­ղե­ցա­կան ներկա­յա­ցուցչա­կան ժողո­վից հետո նոր ժողով չի գումարվել, իսկ Գերա­գույն հոգև­որ խորհրդի անդամնե­րի նշա­նա­կումնե­րը կատարվել են կամա­յա­կա­նո­րեն՝ խախտե­լով գործող կանո­նա­կարգե­րը։ Նրա խոսքով՝ 2026 թ. եկե­ղե­ցա­կան օրա­ցույցում արձա­նագրված փոփո­խություննե­րը ցույց են տալիս համա­կարգա­յին խառնաշփոթ և իրա­վա­կան անո­րո­շություն։ Այս ամե­նը վկա­յում է, թե Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիա­ծի­նը վտանգված է, և եկե­ղե­ցու իրա­կան պաշտպաննե­րը սրբա­զան եպիսկո­պոսներն ու արքե­պիսկո­պոսներն են, որոնք բարձրա­ձայնում են այս խնդիրնե­րը։ Նա ընդգծեց, որ կամա­յա­կա­նություննե­րը այլևս սահման չունեն և պահանջում են համընդհա­նուր պատասխա­նատվություն։

Տեր Վազգեն արքե­պիսկո­պոս Միրզա­խանյա­նը անդրա­դարձավ նաև եկե­ղե­ցա­պատկան հուշարձաննե­րի վերա­բերյալ օրենսդրա­կան նախա­ձեռնությա­նը՝ նշե­լով, որ նման նախա­գի­ծը տարի­ներ առաջ ընդունվե­լու դեպքում հնա­րա­վոր կլի­ներ կանխել սրբություննե­րի կամ մասունքնե­րի անթա­փանցիկ օտա­րումը։ Նա առա­ջարկեց օրենսդրա­կան նոր նախա­ձեռնություն՝ ի պաշտպա­նություն Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում պահվող համազգա­յին նշա­նա­կության սրբություննե­րի, որպեսզի դրանք երբեք չօտարվեն առանց պետության և կառա­վա­րության գիտության։

Նա շեշտեց, որ Գեղարդի մասունքի վերա­բերյալ տարածված տեղե­կություննե­րից մի մասը կեղծիք է, քանի որ մասունքը չի նվի­րա­բերվել եկե­ղե­ցա­կան կառույցին, այլ կոնկրետ պետա­կան գործչի։ Արքե­պիսկո­պո­սը հիշեցրեց, որ անցյա­լում սրբություննե­րի փոխանցումնե­րը կատարվել են բաց, հանդի­սա­վոր և կանո­նա­կարգված արա­րո­ղա­կարգե­րով, մինչդեռ այժմ որոշ գործընթացներ տեղի են ունե­ցել գաղտնի, ինչը հարուցում է հավա­տացյալնե­րի արդա­րա­ցի դժգո­հությունը։

Տեր Վազգեն արքե­պիսկո­պոս Միրզա­խանյա­նը նշեց, որ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիա­ծի­նը գրանցված է Հայաստա­նի Հանրա­պե­տությունում և, հետև­ա­բար, պարտա­վոր է հաշվե­տու լինել պետությա­նը և հասա­րա­կությա­նը։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նում չի կարող լինել «պետության մեջ պետություն», և իշխա­նություննե­րը պարտա­վոր են վերահսկել այն ամե­նը, ինչ տեղի է ունե­նում երկրի ներսում։

Անդրա­դառնա­լով Գևորգ սրբա­զա­նի դատա­կան գործին՝ նա ասաց, որ դատա­րա­նի որո­շումը նախա­դե­պա­յին և կարև­որ է, քանի որ առա­ջին անգամ Հայոց եկե­ղե­ցու պատմության մեջ հոգև­ո­րա­կա­նը պաշտպա­նություն է ստա­ցել աշխարհիկ դատա­րա­նի միջո­ցով։ Նրա կարծի­քով՝ սա փաստում է, որ նախկի­նում բազմա­թիվ հոգև­ո­րա­կաններ անի­րավ կերպով են կարգա­լույծ արվել և զրկվել պաշտպա­նության հնա­րա­վո­րությունից։ Նա ընդգծեց, որ այս նախա­դե­պը պետք է հիմք դառնա օրենսդրա­կան փոփո­խություննե­րի համար՝ կրո­նա­կան կառույցնե­րում ծառա­յող ինչպես աշխարհիկ, այնպես էլ հոգև­որ անձանց իրա­վունքնե­րի պաշտպա­նության նպա­տա­կով։

Վերջում Տեր Վազգեն արքե­պիսկո­պոս Միրզա­խանյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության իշխա­նություննե­րը չեն միջամտում եկե­ղե­ցու ներքին նշա­նա­կումնե­րի գործընթա­ցին, սակայն որպես պետության ղեկա­վարներ պարտա­վոր են վերահսկել երկրի ներսում գործող կառույցնե­րի իրա­վա­կան դաշտը։ Նրա համոզմամբ՝ ապա­գա­յում եկե­ղե­ցու բարե­նո­րոգման և նոր ընտրություննե­րի պայմաննե­րում անհրա­ժեշտ է հստակ կարգա­վո­րել եկե­ղե­ցի-պետություն հարա­բե­րություննե­րը, որպեսզի այլևս նման ճգնա­ժա­մեր չառա­ջա­նան։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝