Հայաստա­նը Դուրս Է Գալիս Մեկուսա­ցումից

Հայաստա­նի մասնակցությունը նման քննարկումնե­րին ազդակ է միջազգա­յին դերա­կա­տարնե­րին, որ երկի­րը պատրաստ է խոսել ոչ միայն իր խնդիրնե­րի, այլ նաև ընդհա­նուր լուծումնե­րի մասին։

Մկրտիչ Իսրա­յելյան

Դավո­սում Հայաստա­նի վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նի մասնակցությունը՝ ԱՄՆ նախա­գահ Դոնալդ Թրամփի նախա­ձեռնած «խաղա­ղության խորհրդի» նոր հարթա­կի առա­ջին հանդիպմա­նը՝ բուռն արձա­գանք  է առա­ջացրել Հայաստա­նում։ Բազմա­թիվ և հակա­սա­կան արձա­գանքնե­րի ինտենսի­վությունը ինքնին խոսուն է։ Հարցը միայն կոնկրետ ձևա­չա­փը կամ նախա­ձեռնության անունը չէ, այլ այն քաղա­քա­կան ուղերձը, որը Հայաստա­նը հղում է արտա­քին աշխարհին և՝ ոչ պակաս կարև­որ՝ սեփա­կան հասա­րա­կությա­նը։

Տասնամյակներ շարունակ Հայաստա­նը ընկալվել է որպես փոքր, ռեսուրսնե­րով սահմա­նա­փակ և անվտանգա­յին կախվա­ծություննե­րի մեջ գտնվող երկիր, որի արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունը մեծա­պես կանխո­րոշված է եղել համաշխարհա­յին մեկ կենտրո­նի շահերից։Դավոսի այս դրվա­գը, անկախ դրա ինստի­տուցիո­նալ նշա­նա­կությունից, հենց այդ կաղա­պարն է կոտրում։ Հայաստա­նը ներկա­յա­նում է ոչ թե որպես գործընթացնե­րի օբյեկտ, այլ որպես սուբյեկտ, որը ներգրավված է գլո­բալ քննարկումնե­րում և փորձում է իր ձայնը դարձնել լսե­լի։

Հատկանշա­կան է, որ խոսքը ոչ թե հերթա­կան երկկողմ հանդիպման մասին է, այլ բազմա­կողմ ձևա­չա­փի, որտեղ ձևա­վորվում է համաշխարհա­յին քաղա­քա­կա­նության և անվտանգության հարցե­րի նոր օրա­կարգ։ 

Նման հարթակնե­րում ներկա­յությունը ինքնին քաղա­քա­կան կապի­տալ է՝ անկախ նրա­նից, թե կարճա­ժամկետ կոնկրետ արդյունքներ կլի­նեն, թե ոչ։ 

Փոքր պետություննե­րի համար նման հնա­րա­վո­րություննե­րը հաճախ ավե­լի կարև­որ են, քան մեծ պետություննե­րի հետ փակ դիվա­նա­գի­տա­կան շփումներ, քանի որ դրանք ընդլայնում են ընտրության դաշտը և նվա­զեցնում մեկ կենտրո­նից կախվա­ծության աստի­ճա­նը։

Հայաստա­նում արձա­գանքնե­րի բևե­ռացվա­ծությունը նույնպես սպա­սե­լի էր։ Մի հատվա­ծի համար սա ինքնիշխան արտա­քին քաղա­քա­կա­նության առա­ջին տեսա­նե­լի պտուղնե­րից է՝ փորձ դուրս գալու ավանդա­կան կախվա­ծություննե­րի շրջա­նա­կից և կառուցե­լու բազմա­վեկտոր հարա­բե­րություններ։ Մյուսնե­րի համար՝ ռիսկա­յին քայլ, որը կարող է լարվա­ծություն ստեղծել ավանդա­կան գործընկերնե­րի հետ։ 

Սակայն հենց այս բանա­վեճն է վկա­յում փոփո­խության մասին։ Հայաստանն այլևս չի դիտարկում արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունը որպես տեխնի­կա­կան կամ պարտադրված գործընթաց, այլ՝ որպես քաղա­քա­կան ընտրություննե­րի դաշտ։

Կարև­որ է նաև Դավո­սի համա­տեքստը։ Դավո­սը վաղուց դադա­րել է լինել միայն տնտե­սա­կան ֆորում, այն դարձել է գաղա­փարնե­րի, ազդակնե­րի և ապա­գա քաղա­քա­կան միտումնե­րի ձևա­վորման վայր։ 

Այստեղ ներկա­յա­նա­լը նշա­նա­կում է խաղալ ավե­լի բարձր լիգա­յում՝ թեկուզ սահմա­նա­փակ ռեսուրսնե­րով։ Հայաստա­նի մասնակցությունը նման քննարկումնե­րին ազդակ է միջազգա­յին դերա­կա­տարնե­րին, որ երկի­րը պատրաստ է խոսել ոչ միայն իր խնդիրնե­րի, այլ նաև ընդհա­նուր լուծումնե­րի մասին։

Այս ամե­նը, իհարկե, դեռ չի նշա­նա­կում, որ Հայաստա­նը վերջնա­կա­նա­պես դուրս է եկել քաղա­քա­կան մեկուսա­ցումից կամ հաղթա­հա­րել է բոլոր կախվա­ծություննե­րը։ Սակայն սա արդեն շարժում է այդ ուղղությամբ։ 

Ինքնիշխան արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունը չի ծնվում մեկ հայտա­րա­րությամբ կամ մեկ հանդի­պումով, այն ձևա­վորվում է քայլ առ քայլ, երբ պետությունը սկսում է իր ներկա­յությունը հաստա­տել տարբեր հարթակնե­րում և ընդլայնել գործընկերնե­րի շրջա­նա­կը։

Դավո­սի այս դրվա­գը կարե­լի է դիտարկել հենց այդ ճանա­պարհի մի կարև­որ հանգրվան։ Այն ցույց է տալիս, որ Հայաստա­նը փորձում է վերա­սահմա­նել իր տեղը աշխարհում՝ ոչ թե որպես մշտա­պես օգնություն կամ պաշտպա­նություն փնտրող երկիր, այլ որպես խաղա­ցող, որն ունի իր օրա­կարգը և պատրաստ է այն ներկա­յացնել միջազգա­յին մակարդա­կում։ Եվ անկախ ներքին քաղա­քա­կան գնա­հա­տա­կաննե­րից, սա մի գործընթաց է, որը երկա­րա­ժամկետ առումով կարող է փոխել երկրի քաղա­քա­կան ինքնա­ճա­նա­չումն ու արտա­քին դիրքա­վո­րումը։

Մկրտիչ Իսրա­յելյան

Աղբյուրը՝ https://zarkerak.am/show/145339