«Մեր Ձևով» Հանուն Մոսկվա­յի

Ընդդի­մության հիմնա­կան ուղերձը մեկն է՝ «թող Ամե­րի­կան չգա, թող լինի Ռուսաստա­նը», առանց մտա­ծե­լու, թե դրա­նից հետո ինչ կլի­նի Հայաստա­նի հետ։

Լիլիթ Դալաքյան

Լրագրող Ժիրայր Ոսկանյա­նը զրուցել է քաղա­քա­գետ Լիլիթ Դալաքյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում անդրա­դարձ է կատարվում Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կան մարտահրա­վերնե­րի և ԱՄՆ‑ի հետ հարա­բե­րություննե­րի խորացման հնա­րա­վո­րություննե­րին։ Քննարկման առանցքում են Ռուսաստա­նի ազդե­ցության թուլա­ցումը տարա­ծաշրջա­նում և Կրեմլի փորձե­րը՝ պահպա­նե­լու վերահսկո­ղությունը Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րի նկատմամբ։ Քաղա­քա­գետն անդրա­դառնում է նաև ներքա­ղա­քա­կան ընդդի­մության գործունեությա­նը, որը, ըստ նրա, հաճախ սպա­սարկում է ռուսա­կան շահե­րը՝ խոչընդո­տե­լով արևմտյան ինտեգրմա­նը։

Քաղա­քա­գետ Լիլիթ Դալաքյա­նը նշեց, որ չի կարող պատասխա­նել, թե տարբեր շրջա­նակնե­րի համար որտեղ է ճշմարտությունը, սակայն կարող է ներկա­յացնել իր սեփա­կան տեսա­կե­տը։ Նրա խոսքով՝ Միացյալ Նահանգնե­րը աշխարհի գերհզոր պետությունն է, և այսօր որևէ երկիր իրա­կա­նում չի կարող հակադրվել ԱՄՆ շահե­րին։ Դալաքյա­նը դիտարկում է, որ անգամ Ռուսաստա­նի նախա­գահ Վլա­դի­միր Պուտի­նը շատ դեպքե­րում լռում է, երբ ակնհայտո­րեն ոտնա­հարվում են Ռուսաստա­նի շահե­րը՝ լինի դա ստվե­րա­յին նավա­տորմի, Իրա­նի, Վենե­սուե­լա­յի կամ Հարա­վա­յին Կովկա­սում ԱՄՆ վարչա­կազմի գործո­ղություննե­րի համատեքստում։Եթե նույնիսկ Ռուսաստանն այսօր չի հակադրվում այդ գործընթացնե­րին, ապա տարօ­րի­նակ է Հայաստա­նում որոշ շրջա­նակնե­րի դիրքո­րո­շումը, որոնք հայտա­րա­րում են, թե Ամե­րի­կա­յի բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­նե­րը չպետք է այցե­լեն Հայաստան։ Դալաքյա­նի կարծի­քով հարցը պարզ է․Հայաստանը կանգնած է ապաշրջա­փակման առաջ, և մինչ օրս իրա­կա­նում գոյություն է ունե­ցել միայնմեկ ծրա­գիր՝ 2020 թվա­կա­նի նոյեմբե­րի 9‑ի հայտա­րա­րության 9‑րդ կետը, որով Հայաստա­նը միջանցք էր տրա­մադրում։ Նա հիշեցրեց, որ այդփաստաթղթում հռչակվում էր Հայաստա­նի տարածքա­յին ամբողջա­կա­նության պահպա­նումը, սակայն փաստա­ցի այդ կետե­րը իրա­վա­կան պարտա­վո­րություններ չէին ստեղծում։

Լիլիթ Դալաքյա­նը նշեց, որ անի­մաստ հայտա­րա­րություննե­րի փոխա­րեն պետք է բարձրացնել իրա­կան, բովանդա­կա­յին հարցեր։ Նրա խոսքով՝ կարև­որ է հասկա­նալ, թե երբ է ստո­րագրվե­լու Հայաստա­նի և ԱՄՆ‑ի միջև միջազգա­յին պայմա­նա­գիր, որը կստեղծի երկկողմ պարտա­վո­րություններ։ Նա հարցադրեց՝ երբ են իրա­կա­նում կատարվե­լու խոստացված ներդրումնե­րը, արդյոք Ադրբե­ջա­նը վերջնա­կա­նա­պես հրա­ժարվել է անխո­չընդոտ ճանա­պարհի պահանջնե­րից, և ինչ նպա­տակ էին հետապնդում Մեղրիի երկա­թուղու վերա­բերյալ ադրբե­ջա­նա­կան հայտա­րա­րություննե­րը։

Քաղա­քա­գե­տը նաև նշեց, որ ներկա­յումս քննարկվում է ճանա­պարհնե­րի կառա­վարման կոնցե­սիոն տարբե­րա­կը, սակայն պայմաննե­րը դեռևս հստակ չեն․ խոսվում է 49 տարվա, 70/20 տոկո­սա­յին հարա­բե­րակցության մասին, բայց ամեն ինչ դեռ բանակցե­լի է։ Նրա գնա­հատմամբ՝ խնդիրներն ու հարցե­րը շատ են, սակայն ընդդի­մությունը դրանք չի բարձրացնում։ Ըստ Դալաքյա­նի՝ ընդդի­մության հիմնա­կան ուղերձը մեկն է՝ «թող Ամե­րի­կան չգա, թող լինի Ռուսաստա­նը», առանց մտա­ծե­լու, թե դրա­նից հետո ինչ կլի­նի Հայաստա­նի հետ։

Դալաքյա­նը կարծում է, որ այդ մոտեցմանհետև­անքը կարող է լինել այն, որ Ալիևն ուպԷրդո­ղա­նը, օգտվե­լով Ռուսաստա­նի թուլա­ցումից Ուկրաի­նա­յի պատե­րազմի ֆոնին, կրկին ագրե­սիա ցուցա­բե­րեն Հայաստա­նի նկատմամբ, ինչպես եղավ Արցա­խում և Ջերմուկի դեպքե­րի ժամա­նակ։ Նա նշեց, որ այդ դեպքում Հայաստա­նը չի ունե­նա հստակ կողմնո­րո­շում, իսկ Ռուսաստա­նը կարող է կրկին հղում անել սահմա­նա­զատման բացա­կա­յությա­նը՝ խուսա­փե­լով Ադրբե­ջա­նի ու Թուրքիա­յի հետ խնդիրնե­րից։ Քաղա­քա­գե­տը հիշեցրեց, որ Ադրբե­ջա­նի ղեկա­վարն արդեն բազմիցս հայտա­րա­րել է, որ եթե Հայաստա­նը չկա­տա­րի իր պահանջնե­րը, տարա­ծաշրջա­նա­յին ճանա­պարհնե­րը կանցնեն ոչ թե Հայաստա­նով, այլ Ադրբե­ջա­նով։

Լիլիթ Դալաքյա­նը ընդգծեց, որ Հայաստա­նին այսօր լուրջ աշխա­տանքի հնա­րա­վո­րություն է  տրված ամե­րիկյան կողմի հետ, և այդ հնա­րա­վո­րությունը չողջունելն ու շարունա­կա­բար միայն Ռուսաստա­նի վրա հույս դնե­լը վտանգա­վոր է։ Նրա խոսքով՝ խոսքը գնում է մի Ռուսաստա­նի մասին, որը չի կարո­ղա­նում պաշտպա­նել իր շահե­րը ոչ Իրա­նում, ոչ Վենե­սուե­լա­յում, ոչ Սիրիա­յում, և նույնիսկ Ուկրաի­նա­յում։

Քաղա­քա­գե­տը նաև անդրա­դարձավ «հավելյալ երաշխա­վո­րի» գաղա­փա­րին՝ նշե­լով, որ որոշ շրջա­նակներ փորձում են ներկա­յացնել Ռուսաստա­նին որպես այդ երաշխա­վո­րը, մինչդեռ լոգիստիկ ճանա­պարհնե­րի, այդ թվում Միջին միջանցքի գաղա­փարն ի սկզբա­նե ձևա­վորվել է հենց Ռուսաստա­նին շրջանցե­լու նպա­տա­կով։ Դալաքյա­նի գնա­հատմամբ՝ այդ ճանա­պարհնե­րը բացվում են, քանի որ Ուկրաի­նա­յի պատե­րազմից հետո Ռուսաստա­նի տարածքով անցնող երթուղի­նե­րը այլևս անվտանգ չեն։

Նա նշեց, որ որոշ ներքա­ղա­քա­կան ուժե­րի նկատմամբ իշխա­նություննե­րի վարքա­գի­ծը ևս տարօ­րի­նակ է թվում։ Դալաքյա­նը հիշեցրեց իր նախկին կասկածնե­րը՝ կապված Սամվել Կարա­պետյա­նի և նրա շրջա­պա­տի նկատմամբ վերա­բերմունքի հետ՝ նշե­լով, որ այդ գործե­րը հաճախ ոչ թե սահմա­նա­փա­կում, այլ լրա­ցուցիչ հանրա­յին ուշադրություն են ստեղծում այդ ուժե­րի համար։ Նրա խոսքով՝ եթե իշխա­նության պայքարն իսկա­պես նրանց դեմ է, ապա տրա­մա­բա­նա­կան չէ նրանց այսպի­սի լրա­ցուցիչ կշիռ տալը։

Լիլիթ Դալաքյա­նը ընդգծեց, որ Հայաստա­նում իշխա­նությունը չի փոխանցվում ժառանգա­բար, ինչպես Ռուսաստա­նում կամ Ադրբե­ջա­նում, և իշխա­նության փոփո­խությունը հնա­րա­վոր է միայն ընտրություննե­րի միջո­ցով։ Նա նշեց, որ իրեն իրա­վունք է վերա­պա­հում բարձրա­ձայնե­լու իր տեսա­կե­տը, նույնիսկ եթե հասա­րա­կության լայն շերտե­րը դեռ չեն կիսում այն։

Անդրա­դառնա­լով Մոլդո­վա­յի թեմա­յին՝ քաղա­քա­գե­տը նշեց, որ Մայա Սանդուն լեգի­տիմ նախա­գահ է, քանի որ երկրում զանգվա­ծա­յին բողոքներ չեն եղել, իսկ Մոլդո­վան ժողովրդա­վա­րա­կան երկիր է՝ ի տարբե­րություն Ռուսաստա­նի։ Նրա խոսքով՝ եթե ընտրա­կեղծիքներ լինեին, հազա­րա­վոր մարդիկ դուրս կգա­յին փողոցներ։ Դալաքյա­նը հավե­լեց, որ Ռուսաստա­նը մեծ գումարներ է ծախսել Մոլդո­վա­յում, սակայն չի կարո­ղա­ցել իրա­կա­նացնել իր նպա­տակնե­րը։

Դալաքյա­նը դիտարկում է, որ Նիկոլ Փաշինյա­նը փորձում է խաղալ թե՛ Ռուսաստա­նի, թե՛ ԱՄՆ‑ի հետ, ինչը նյարդայնացնում է ռուսա­մետ ուժե­րին Հայաստա­նում։ Փաշինյա­նը դեռ չի հեռացրել ռուսա­կան ռազմա­բա­զան և չի խոսել նոյեմբե­րի 9‑ի փաստաթղթից դուրս գալու մասին, սակայն զգուշո­րեն փորձում է հասկա­նալ ԱՄՆ‑ի և Եվրա­միության դիրքո­րո­շումնե­րը։ Այդ պատճա­ռով, ըստ Դալաքյա­նի, Ռուսաստա­նը փորձում է նրան պահել վերահսկո­ղության տակ։

Քաղա­քա­գե­տը նշեց, որ Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան դաշտում ակնհայտ է լուրջ, բովանդա­կա­յին քննա­դա­տության բացա­կա­յությունը։ Նրա գնա­հատմամբ՝ ամեն ինչ կրկին բերվում է պարզունակ սև-սպի­տակ հակադրություննե­րի՝ «թուրքը», «ռուսը», «ամե­րի­կա­ցին», առանցխորքա­յին հարցադրումնե­րի, ինչը լուրջ կասկածնե­րի տեղիք է տալիս։

Լիլիթ Դալաքյա­նը կարծում է, որ Ռուսաստա­նը նպա­տակ չունի անմի­ջա­պես փոխել Նիկոլ Փաշինյա­նին, այլ ձգտում է խորհրդա­րա­նում ունե­նալ այնպի­սի ներկա­յություն, որը թույլ կտա ազդել նրա վրա։ Նա ընդգծեց, որ Հայաստա­նը տնտե­սա­պես մեծ կախվա­ծություն ունի Ռուսաստա­նից, և դրա համար էլ Մոսկվա­յին պարտա­դիր չէ գտնել առանձին գործիչներ՝ Հայաստա­նի վրա ճնշում գործադրե­լու համար։

Անդրա­դառնա­լով տարա­ծաշրջա­նա­յին զարգա­ցումնե­րին՝ Դալաքյա­նը նշեց, որ Իրա­նի շուրջ գործընթացնե­րը դեռ երկար կշա­րունակվեն։ Դոնալդ Թրամփը մի կողմից ցույց է տալիս ուժ կիրա­ռե­լու պատրաստա­կա­մություն, մյուս կողմից փորձում է ճնշում գործադրել Իրա­նի ղեկա­վա­րության վրա՝ բանակցություննե­րի գնա­լու համար։ Սակայն Իրա­նի հոգև­որ առաջնորդը, ըստ նրա, հասկա­նում է, որ լայնա­մասշտաբ հարվա­ծը կարող է լուրջ ապա­կա­յունացման բերել ամբողջ տարա­ծաշրջա­նում։

Լիլիթ Դալաքյա­նը կարև­ո­րեց այն, որ Հայաստան-ԱՄՆ համա­գործակցությունը տեղա­փոխվի իրա­վա­պայմա­նագրա­յին և ինստի­տուցիո­նալ հարթություն, այլ ոչ թե հիմնվի միայն անձնա­կան հարա­բե­րություննե­րի վրա։ Նա օրի­նակ բերեց Ուկրաի­նա­յի փորձը՝ ընդգծե­լով, որ ցանկա­ցած երաշխիք պետք է հաստատվի նաև ԱՄՆ Սենա­տում, քանի որ նախա­գահնե­րը հավերժ չեն։

Քաղա­քա­գե­տը նաև անդրա­դարձավ էներգե­տիկ ոլորտին՝ նշե­լով, որ Հայաստա­նի համար կարև­որ է թուլացնել կախվա­ծությունը Ռուսաստա­նից և հնա­րա­վո­րինս տարբեր աղբյուրնե­րից ստա­նալ էներգա­կիրներ։ Նրա կարծի­քով՝ այդ գործընթացնե­րում պետք է լինի հստակ կենտրոն, որը մշտա­պես կվե­րահսկի իրա­վի­ճա­կը, որպեսզի Ադրբե­ջա­նը միա­կողմա­նի որո­շումնե­րով չփա­կի սահմաննե­րը կամ չդա­դա­րեցնի մատա­կա­րա­րումնե­րը։ Դալաքյա­նի համոզմամբ՝ այսօր այդպի­սի կենտրոն կարող է լինել միայն Միացյալ Նահանգնե­րը։

Վերջում Լիլիթ Դալաքյա­նը նշեց, որ աշխարհը գտնվում է չափա­զանց արագ փոփոխվող իրա­վի­ճա­կում, որտեղ նույնիսկ մեկ ժամում կարող են տեղի ունե­նալ կտրուկ փոփո­խություններ։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նի խնդի­րը հնա­րա­վո­րինս շատ դերա­կա­տարնե­րով իր անվտանգությունն ու ապա­գան երաշխա­վո­րելն է՝ հասկա­նա­լով, որ որևէ տարբե­րակ 100 տոկո­սա­նոց ապա­հո­վություն չի տալիս, բայց քայլե­րը պետք է արվեն։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝