Կաթո­ղի­կո­սի Հարցը Կտե­ղա­փոխվի՞ Սահմա­նադրա­կան Դատա­րան

Եթե կա սահմա­նադրա­կան խախտում, ապա իրա­վա­կան պետությունում գոյություն ունի դրա լուծման միակ քաղա­քա­կիրթ ճանա­պարհը՝ դիմել Սահմա­նադրա­կան դատա­րան։ 

Հրայր Պալյան

1inTV‑ն զրուցել է կոնֆլիկտա­բան, միջազգա­յին հակա­մարտություննե­րի հարցե­րով փորձա­գետ, իրա­վա­բա­նության դոկտոր Հրայր Պալյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստանյաց Առա­քե­լա­կան Եկե­ղե­ցու և Ամե­նայն Հայոց Կաթո­ղի­կո­սի շուրջ ստեղծված ճգնա­ժա­մի իրա­վա­կան հանգուցա­լուծման հնա­րա­վո­րություննե­րը։ Միջազգա­յին փորձա­գետ Հրայր Պալյա­նը ներկա­յացնում է իր և գործընկերնե­րի առա­ջարկը՝ հարցը տեղա­փո­խել Սահմա­նադրա­կան դատա­րան՝ Ազգա­յին ժողո­վի պատգա­մա­վորնե­րի մեկ հինգե­րորդի նախա­ձեռնությամբ։ Պետության կողմից եկե­ղե­ցա­կան ներքին գործե­րին միջամտե­լը հակա­սում է սահմա­նադրա­կան կարգին, ուստի անհրա­ժեշտ է բարձրա­գույն դատա­կան ատյա­նի վերջնա­կան որո­շումը։ Զրույցի ընթացքում անդրա­դարձ է կատարվում նաև մարդու իրա­վունքնե­րի պաշտպա­նությա­նը և եկե­ղե­ցա­կաննե­րի քաղա­քա­կան գործունեության սահմաննե­րին։

Հրայր Պալյանն ասաց, որ հրա­պա­րակման նպա­տա­կը սահմա­նադրա­կան հստակ խախտման վրա ուշադրություն հրա­վի­րելն է։ Նրա խոսքով՝ խնդիրն առա­ջա­նում է այն պահից, երբ պետությունը փորձում է միջամտել եկե­ղե­ցու ներքին գործե­րին, մասնա­վո­րա­պես՝ կաթո­ղի­կո­սի ընտրության գործընթա­ցին։ Հայաստա­նի Սահմա­նադրությունը հստակ ամրագրում է՝ պետությունը չի կարող խառնվել եկե­ղե­ցու ներքին հարցե­րին։ Նա ընդգծեց, որ եթե կա սահմա­նադրա­կան խախտում, ապա իրա­վա­կան պետությունում գոյություն ունի դրա լուծման միակ քաղա­քա­կիրթ ճանա­պարհը՝ դիմել Սահմա­նադրա­կան դատա­րան։

Ըստ նրա՝ Սահմա­նադրա­կան դատա­րան կարող են դիմել Ազգա­յին ժողո­վի պատգա­մա­վորնե­րը, եթե առնվազն մեկ հինգե­րորդը հանդես գա նման նախա­ձեռնությամբ։ Այդ դեպքում դատա­րա­նը պարտա­վոր է հարցը քննել և ընդունել վերջնա­կան, բեկանման ոչ ենթա­կա որո­շում։ Պալյա­նը կարծում է, որ հենց Սահմա­նադրա­կան դատա­րանն է այդպի­սի վեճե­րում վերջին որո­շո­ղը։ Հրա­պա­րակման մեջ առա­ջարկված մեխա­նիզմը չի բացա­ռում հանրա­յին այլ գործո­ղություննե­րը՝ ցույցե­րը, բողոքնե­րը կամ քաղա­քա­կան դիրքո­րո­շումնե­րի ներկա­յա­ցումը, սակայն շեշտում է, որ առանց իրա­վա­կան ճանա­պարհի օգտա­գործման հարցը չի կարող ստա­նալ ամբողջա­կան և հիմնա­վոր լուծում։ Նույնիսկ եթե գոյություն ունի կարծիք, թե Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նը կարող է ունե­նալ նախա­պես ձևա­վորված դիրքո­րո­շում, դա չի կարող հիմք դառնալ իրա­վա­կան ճանա­պարհից հրա­ժարվե­լու համար։ Նրա խոսքով՝ եթե ներազգա­յին բոլոր իրա­վա­կան միջոցնե­րը սպառվեն, ապա միայն դրա­նից հետո հնա­րա­վոր կլի­նի դիմել միջազգա­յին ատյաննե­րի, մասնա­վո­րա­պես՝ Եվրո­պա­կան մարդու իրա­վունքնե­րի դատա­րան։

Պալյանն ընդգծեց, որ եկե­ղե­ցա­կաննե­րը, որպես Հայաստա­նի Հանրա­պե­տության քաղա­քա­ցի­ներ, ունեն քաղա­քա­կան հարցե­րի վերա­բերյալ կարծիք հայտնե­լու իրա­վունք։ Պալյա­նը կարծում է, որ Սահմա­նադրությունը չի արգե­լում եկե­ղե­ցա­կաննե­րին արտա­հայտվել քաղա­քա­կան թեմա­նե­րի շուրջ, հատկա­պես այն դեպքե­րում, երբ խոսքը վերա­բե­րում է սահմա­նադրա­կան կարգին։

Միա­ժա­մա­նակ նա նշեց, որ եթե եկե­ղե­ցա­կաննե­րի գործունեության մեջ կան իրա­վա­կան խախտումներ կամ քրեա­կան բնույթի մեղադրանքներ, ապա դրանք պետք է քննվեն բացա­ռա­պես դատա­կան համա­կարգի միջո­ցով, այլ ոչ թե դառնան առիթ՝ միջամտե­լու եկե­ղե­ցու ինստի­տուցիո­նալ կառուցվածքին կամ փոխե­լու նրա ղեկա­վա­րությունը։

Պալյա­նը նշեց նաև, որ ներկա­յումս կան մարդու իրա­վունքնե­րի լուրջ խախտումներ, երբ եկե­ղե­ցա­կաննե­րը և քաղա­քա­կան գործիչնե­րը երկար ժամա­նակ պահվում են կալանքի տակ՝ առանց վերջնա­կան դատա­կան վճռի։ Նրա գնա­հատմամբ՝ սա հակա­սում է Սահմա­նադրության երկրորդ գլխում ամրագրված մարդու հիմնա­րար իրավունքներին։Եկեղեցու ներսում առկա խնդիրնե­րը պետք է լուծվեն եկե­ղե­ցու ներքին կանո­նա­կարգե­րի և մեխա­նիզմնե­րի միջո­ցով։ Ըստ նրա՝ հրա­պա­րակման մեջ ներկա­յացված առա­ջարկը չի վերա­բե­րում եկե­ղե­ցու ներքին բարե­նո­րո­գումնե­րին կամ ներե­կե­ղե­ցա­կան վեճե­րին, այլ վերա­բե­րում է միայն մեկ հարցի՝ պետության միջամտությա­նը եկե­ղե­ցու ներքին գործե­րին։

Եզրա­փա­կե­լով՝ Հրայր Պալյա­նը նշեց, որ առա­ջարկված մեխա­նիզմը միակ լուծումը չէ, սակայն այն լուծումնե­րից մեկն է, որը պետք է փորձել։ Նրա համոզմամբ՝ մինչև որևէ ճանա­պարհ չփորձվի, հնա­րա­վոր չէ ասել՝ այն արդյունա­վետ կլի­նի, թե ոչ։ Պալյա­նը կարծում է, որ Սահմա­նադրությունը հենց այդ հնա­րա­վո­րությունն է տալիս՝ թե՛ պատգա­մա­վորնե­րին, թե՛ քաղա­քա­ցի­նե­րին՝ նման հարցե­րը Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նի միջո­ցով բարձրացնե­լու համար, և այդ հնա­րա­վո­րությունը պետք է օգտա­գործել։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝