Ազա­տության Մասին Պատկե­րա­ցումնե­րը Խեղաթյուրված Են

Ընդդի­մությունը կարև­որ դեր ունի՝ վերահսկե­լու իշխա­նությա­նը, սակայն այս դեպքում թեման շեղեց ուշադրությունը շատ ավե­լի լուրջ խնդիրնե­րից։ 

Տիգրան Հակոբյան 

Պետրոս Ղազարյա­նը զրուցել է ՀՌՀ նախա­գահ Տիգրան Հակոբյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի տեղե­կատվա­կան անվտանգության մարտահրա­վերնե­րը և հեռուստա­ռա­դիո­հանձնա­ժո­ղո­վի դերը մեդիա դաշտի կարգա­վորման գործում: Տիգրան Հակոբյա­նը պարզա­բա­նում է քաղա­քա­կան զսպվա­ծության և չեզո­քության միջև առկա սկզբունքա­յին տարբե­րությունը՝ պաշտպա­նե­լով Հակոբ Մովսե­սի արժա­նա­պատվությունը քաղա­քա­կան շահարկումնե­րից: Զրույցի առանցքում են նաև օրենսդրա­կան բարե­փո­խումնե­րը, որոնք նպա­տակ ունեն վերահսկել օտա­րերկրյա հեռուստաա­լիքնե­րի կողմից տարածվող ատե­լության խոսքն ու ապա­տե­ղե­կատվությունը:

Տիգրան Հակոբյա­նը նշեց, որ չի կարծում՝ հանձնա­ժո­ղո­վի անդա­մի շուրջ ծավալված պատմությունը պետք է նման մեծ նշա­նա­կություն ունե­նար Հայաստա­նի համար։ Նրա դիտարկմամբ՝ եթե խորհրդա­րա­նը երկու օր շարունակ քննարկում է Հակոբ Մովսե­սի մի քանի արտա­հայտություն, դա ավե­լի շատ խոսում է հարցը բարձրա­ցողնե­րի որա­կի մասին։ Հակոբյա­նը հիշեցրեց, որ Հակոբ Մովսե­սը հայտնի մտա­վո­րա­կան է՝ փիլի­սո­փա, թարգմա­նիչ, գրող և հասա­րա­կա­կան գործիչ, որը պարզա­պես թեթև քննա­դա­տա­կան գնա­հա­տա­կան էր տվել, սակայն դա վերածվեց լուրջ բախման։

Հեռուստա­տե­սության և ռադիո­յի հանձնա­ժո­ղո­վի նախա­գա­հը ասաց, որ օրենքում հստակ նշված է՝ հանձնա­ժո­ղո­վի անդա­մը պետք է դրսև­ո­րի քաղա­քա­կան զսպվա­ծություն, ոչ թե չեզո­քություն։ Նրա խոսքով՝ այս երկու հասկա­ցություննե­րը խառնվել են․ զսպվա­ծությունը վերա­բե­րում է արտա­հայտման ձևին ու ոճին, մինչդեռ չեզո­քությունը նշա­նա­կում է ընդհանրա­պես դիրքո­րո­շում չունե­նալ։ Հակոբյա­նը կարծում է, որորևէ մեկը չի կարող մեղադրել Հակոբ Մովսե­սին անզուսպ լինե­լու մեջ, և ընդգծեց, որ նույնիսկ եթե վրի­պում եղել է, արձա­գանքը անհա­մա­չափ էր։Ցավալի է, երբ տարի­քով ու փորձով մեծ ներդրում ունե­ցած մարդու մասին պատգա­մա­վորնե­րը խոսում են անհարգա­լից տոնով։ Նրա համոզմամբ՝ նման վերա­բերմունքը հատկա­պես անընդունե­լի է այն քաղա­քա­կան ուժե­րի կողմից, որոնք խոսում են ավանդա­կան արժեքնե­րից։ Նա հավե­լեց, որ ընդդի­մությունը կարև­որ դեր ունի՝ վերահսկե­լու իշխա­նությա­նը, սակայն այս դեպքում թեման շեղեց ուշադրությունը շատ ավե­լի լուրջ խնդիրնե­րից։

Հակոբյա­նի խոսքով՝ եթե օրենքում առկա նորմը տարընթերցումնե­րի տեղիք է տալիս, ապա Ազգա­յին ժողո­վը կարող է այն հստա­կեցնել օրենսդրա­կան փոփո­խություննե­րով։ Նա ընդգծեց, որ հանձնա­ժո­ղո­վը բազմիցս ներկա­յացրել է տարե­կան զեկույցներ՝ տեղե­կատվա­կան դաշտը առողջացնե­լու առա­ջարկնե­րով, սակայն դրանք երբեք նման բուռն քննարկման չեն արժա­նա­ցել, ինչն իր համար իրա­կան ցուցիչ է քաղա­քա­կան հետաքրքրվա­ծության մակարդա­կի։

Տիգրան Հակոբյա­նը անդրա­դարձավ նաև խոսքի ազա­տության թեմա­յին՝ նշե­լով, որ Հայաստա­նում հաճախ սխալ պատկե­րա­ցում կա դրա մասին։ Նրա կարծի­քով՝ խոսքի ազա­տությունը ինքնին ոչ արդա­րություն է, ոչ օբյեկտի­վություն, այլ ընդա­մե­նը իրա­վունք, որը կարող է օգտա­գործվել ինչպես կառուցո­ղա­կան, այնպես էլ վնա­սա­կար ձևով։ Նա դիտարկում է, որ ապա­տե­ղե­կատվությունը, արժա­նա­պատվությունը վիրա­վո­րող խոսքը կամ քարոզչությունը հաճախ արդա­րացվում են հենց խոսքի ազա­տությամբ, ինչը խնդիր է։

Հակոբյա­նը նշեց, որ մեդիա­յի ինքնա­կարգա­վո­րումը Հայաստա­նում արդյունա­վետ չի գործում, իսկ լրատվա­մի­ջոցնե­րի մի մասը այլևս չի գործում որպես իրա­կան բիզնես և կախված է տարբեր ֆինանսա­կան աղբյուրնե­րից։ Նրա համոզմամբ՝ լրատվա­կան դաշտում անհրա­ժեշտ է թափանցի­կություն՝ պարզ լինի, թե ով է ֆինանսա­վո­րում մեդիան, ինչպես ընդունված է շատ երկրնե­րում։

Նա նաև ընդգծեց, որ ամբողջ տեղե­կատվա­կան դաշտը կարգա­վո­րել տեխնի­կա­պես անհնար է, հատկա­պես համա­ցանցի պայմաննե­րում, որտեղ բովանդա­կություն ստեղծում ու տարա­ծում են միլիո­նա­վոր մարդիկ։ Այդ պատճա­ռով, Տիգրան Հակոբյա­նը կարև­ո­րում է հատկա­պես այն հեռուստաընկե­րություննե­րի ու ռադիոընկե­րություննե­րի կարգա­վո­րումը, որոնք գործում են լիցենզա­վորված դաշտում և պարտա­վո­րություններ ունեն պետության ու հասա­րա­կության առաջ։ 

Հակոբյա­նը զգուշացրեց նաև արհեստա­կան բանա­կա­նությամբ ստեղծվող սինթե­տիկ բովանդա­կության, դիփֆեյքե­րի և մանի­պուլյա­տիվ հոսքե­րի վտանգնե­րի մասին՝ նշե­լով, որ դրանք կարող են լուրջ ազդե­ցություն ունե­նալ հատկա­պես անչա­փա­հասնե­րի վրա։ Նրա խոսքով՝ հասա­րա­կությունը պաշտպա­նե­լու համար անհրա­ժեշտ է կարգ ու կանոն այս ոլորտում, ինչը կապ չունի խոսքի ազա­տությունը սահմա­նա­փա­կե­լու հետ։ 

Վերջում Տիգրան Հակոբյա­նը ներկա­յացրեց նոր օրենսդրա­կան նախա­ձեռնության նպա­տա­կը՝ հավա­սա­րեցնել հանրա­յին մուլտիպլեքսում գործող հեռուստաընկե­րություննե­րի և ցանցա­յին օպե­րա­տորնե­րի փաթեթնե­րով վերա­հե­ռարձակվող ալիքնե­րի պատասխա­նատվությունը։ Նա նշեց, որ այսօր հանձնա­ժո­ղո­վը գործիքներ չունի դադա­րեցնե­լու արտերկրյա ալի­քի վերա­հե­ռարձա­կումը նույնիսկ այն դեպքում, երբ այնտեղ հնչում են բռնության կոչեր կամ Հայաստա­նի օրենսդրությա­նը հակա­սող բովանդա­կություն։ Նոր օրենքով, նրա խոսքով, հնա­րա­վոր կլի­նի պահանջել համա­պա­տասխան պայմա­նագրեր, նախազգուշա­ցումներ կիրա­ռել և կրկնվող խախտումնե­րի դեպքում կասեցնել այդ ալիքնե­րի հեռարձա­կումը՝ ելնե­լով երկրի տեղե­կատվա­կան անվտանգության և հասա­րա­կության շահե­րից։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝