Ոչ Թե Արևմտա­մետ, Այլ Բալանսա­վորված Քաղա­քա­կա­նություն

Հայաստա­նի հիմնա­կան խնդի­րը ոչ թե արտա­քին կողմնո­րո­շումն է, այլ պետա­կա­նության, ինքնիշխա­նության և ինստի­տուցիո­նալ կարո­ղություննե­րի ամրապնդումը։ Միայն այդ դեպքում երկի­րը կարող է ունե­նալ հավա­սա­րակշռված հարա­բե­րություններ թե՛ Ռուսաստա­նի, թե՛ Արևմուտքի, թե՛ տարա­ծաշրջա­նա­յին այլ դերա­կա­տարնե­րի հետ։ 

Հայկ Սուքիասյան

Պետրոս Ղազարյա­նը զրուցել է քաղա­քա­գետ Հայկ Սուքիասյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի ներկա­յիս ներքա­ղա­քա­կան լարվա­ծությունը՝ որա­կե­լով այն որպես ռուսա­կան գրոհ ընդդեմ երկրի ինքնիշխա­նության։ Սուքիասյա­նի համոզմամբ, ընդդի­մա­դիր բևեռնե­րը փորձում են սահմա­նադրա­կան հեղաշրջման միջո­ցով պետությունը վերա­դարձնել կախյալ անցյա­լին՝ խաթա­րե­լով Արևմուտքի աջակցությամբ ձևա­վորվող խաղա­ղության գործընթա­ցը։ Առանձնա­կի քննա­դա­տության է ենթարկվում Հայ Առա­քե­լա­կան եկե­ղե­ցու բարձրաստի­ճան դասի ներգրավվա­ծությունը քաղա­քա­կա­նության մեջ, որը Սուքիասյա­նը բնո­րո­շում է որպես եկե­ղե­ցու օկուպա­ցիա օտա­րա­ծին շահե­րի կողմից։

Հայկ Սուքիասյա­նը նշեց, որ քաղա­քա­կան դաշտում ձևա­վորվող միա­վո­րումնե­րը իրա­կա­նում ռուսա­կան ազդե­ցության դրսև­ո­րումներ են և, նրա կարծի­քով, դրանք ուղղված են ոչ թե իշխա­նության փոփո­խությա­նը, այլ Հայաստա­նի ինքնիշխա­նության սահմա­նա­փակմա­նը։ Սուքիասյա­նի դիտարկմամբ՝ այդ ուժե­րը սահմա­նադրությունը պատրաստ են հարմա­րեցնել կոնկրետ անձի համար, ինչը նա գնա­հա­տում է որպես հակա­սահմա­նադրա­կան մոտե­ցում և պետա­կա­նության ընկալման խնդիր։Նման ուժե­րը ներկա­յացնում են նախկին համա­կարգի դերա­կա­տարնե­րի շարունա­կությունը՝ նորացված դեմքե­րով, սակայն նույն աշխարհա­քա­ղա­քա­կան ուղղվա­ծությամբ։ Հայկ Սուքիասյա­նի խոսքով՝ նրանք փորձում են վախի դիսկուրս ձևա­վո­րել Թուրքիա­յի ու Ադրբե­ջա­նի թեմա­յով՝ այդ կերպ արդա­րացնե­լու Ռուսաստա­նի ազդե­ցության մեծա­ցումը Հայաստա­նի վրա։

Սուքիասյա­նը կարծում է, որ նախկին իշխա­նություննե­րը ժամա­նա­կին արդեն մեծա­պես կախվա­ծության մեջ են դրել Հայաստա­նը Ռուսաստա­նից՝ հանձնե­լով ռազմա­վա­րա­կան ոլորտներ՝ երկա­թուղի, էներգե­տիկ համա­կարգ և այլ ենթա­կա­ռուցվածքներ։ Նրա գնա­հատմամբ՝ հենց այդ քաղա­քա­կա­նության հետև­անքով է վտանգվել երկրի իրա­կան ինքնիշխա­նությունը։ Գործող իշխա­նություննե­րին մեղադրե­լը՝ իբր նրանք զիջումներ են արել Ադրբե­ջա­նին, հիմնա­վորված չէ, և հակա­ռա­կը՝ նախկի­նում են եղել փաստաթղթեր ու համա­ձայնություններ, որոնք ենթադրում էին տարածքա­յին զիջումներ։ Նա կարծում է, որ ընդդի­մա­դիր խոստումնե­րը՝ «կգանք ու կստի­պենք Ալիև­ին», պարզա­պես քաղա­քա­կան հռե­տո­րա­բա­նություն են և չեն հիմնվում պետա­կան ռեսուրսնե­րի իրա­կան հաշվարկի վրա։ Խաղա­ղության գործընթա­ցը խաթա­րե­լը կարող է նպաստել նոր լարվա­ծության, ինչը, ըստ նրա, ձեռնտու է այն ուժե­րին, որոնք ցանկա­նում են վերա­կանգնել Ռուսաստա­նի ներկա­յությունը որպես անվտանգության գլխա­վոր գործոն Հայաստա­նում։ Նա պնդեց, որ Հայաստա­նի անվտանգությունը պետք է հիմնված լինի սեփա­կան պետա­կան կարո­ղություննե­րի վրա, ոչ թե արտա­քին հովա­նա­վո­րի։

Այսօր Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կա­նությունը չի կարե­լի անվա­նել արևմտա­մետ․ նրա խոսքով՝ այնա­վե­լի շուտ բալանսա­վորման քաղա­քա­կա­նություն է, որտեղ Ռուսաստա­նը պարզա­պես գործընկերնե­րից մեկն է։ Նրա կարծի­քով՝ նախկի­նում հարա­բե­րություննե­րը եղել են ենթա­կա­յության, իսկ հիմա միայն սկսում են ձևա­վորվել ավե­լի ինքնիշխան հարա­բե­րություններ։

Ներդրումնե­րի, մեգա­նա­խագծե­րի ու հարյուր հազա­րա­վոր աշխա­տա­տե­ղե­րի մասին հայտա­րա­րություննե­րը պետք է գնա­հա­տել նախկին իշխա­նություննե­րի կառա­վարման արդյունքնե­րով։ Նա հիշեցրեց, որ նրանց իշխա­նության տարի­նե­րին չի իրա­կա­նացվել նման ծրագրե­րի նույնիսկ փոքր մասը, իսկ էներգե­տիկ ու տնտե­սա­կան կախվա­ծություննե­րը միայն խորա­ցել են։Կոռուպցիայի թեմա­յին անդրա­դառնա­լով՝ Սուքիասյա­նը նշեց, որ հակա­կո­ռուպցիոն խոստումնե­րը անհա­վա­տա­լի են հնչում այն քաղա­քա­կան գործիչնե­րի կողմից, որոնք երկար տարի­ներ եղել են իշխա­նության մեջ և, նրա բնո­րոշմամբ, հենց իրենք են կոռուպցիոն համա­կարգի կրողնե­րը։

Եկե­ղե­ցու հարցում քաղա­քա­գե­տը կարծիք հայտնեց, որ որոշ հոգև­որ շրջա­նակներ ներգրավված են քաղա­քա­կան գործընթացնե­րում և գործում են պետա­կան շահե­րին հակա­սող ուղղությամբ։ Հայկ Սուքիասյա­նի գնա­հատմամբ՝ եկե­ղե­ցին պետք է կենտրո­նա­նա ժողովրդի հոգև­որ կյանքի վրա և հեռու մնա քաղա­քա­կան պայքա­րից։

Հայաստա­նի հիմնա­կան խնդի­րը ոչ թե արտա­քին կողմնո­րո­շումն է, այլ պետա­կա­նության, ինքնիշխա­նության և ինստի­տուցիո­նալ կարո­ղություննե­րի ամրապնդումը։ Նրա համոզմամբ՝ միայն այդ դեպքում երկի­րը կարող է ունե­նալ հավա­սա­րակշռված հարա­բե­րություններ թե՛ Ռուսաստա­նի, թե՛ Արևմուտքի, թե՛ տարա­ծաշրջա­նա­յին այլ դերա­կա­տարնե­րի հետ։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝