Պատե­րազմն Առայժմ Կշա­րունակվի

Երեք օրվա կտրվածքով յուրա­քանչյուր կողմ մասնա­կի արդյունքներ ունի։ Միացյալ Նահանգներն ու Իսրա­յե­լը ծանր հարվածներ են հասցրել, սակայն Իրա­նի իշխա­նություննե­րը շարունա­կում են գործել սահմա­նադրա­կան ընթա­ցա­կարգե­րով։

Արմեն Պետրոսյան

FactorTV‑ն զրուցել է տարա­ծաշրջա­նա­յին հարցե­րով փորձա­գետ, արև­ե­լա­գետ Արմեն Պետրոսյա­նի հետ։Զրույցի ընթացքում ներկա­յացվում է արև­ե­լա­գետ Արմեն Պետրոսյա­նի համա­պարփակ վերլուծությունը Մերձա­վոր Արև­ելքում բռնկված տարա­ծաշրջա­նա­յին պատե­րազմի և դրա հնա­րա­վոր հետև­անքնե­րի վերա­բերյալ: Փորձա­գե­տը մանրա­մասնում է, որ Իսրա­յե­լի և ԱՄՆ‑ի գործո­ղություններն ուղղված են Իրա­նի վարչա­կարգի փոփո­խությա­նը, սակայն ընդգծում է իրա­նա­կան պետա­կան ինստի­տուտնե­րի կայունությունը, որոնք շարունա­կում են գործել նույնիսկ բարձրաստի­ճան առաջնորդնե­րի կորստից հետո:

Արմեն Պետրոսյա­նը նշեց, որ այս պահին պատե­րազմը զարգա­նում է այն սցե­նա­րով, որը կանխա­տե­սե­լի էր․ արագ լուծումներ նախա­տեսված չէին։ Նրա խոսքով՝ եթե ԱՄՆ‑ի և Իսրա­յե­լի համար նպա­տակնե­րից մեկը Իրա­նի գերա­գույն առաջնորդի և բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­նե­րի շարքից հանումն էր, ապա այդ նպա­տա­կը իրա­կա­նացված կարե­լի է համա­րել, սակայն վարչա­կարգի փոփո­խության հարցը լուծված չէ։ Առաջնորդի սպա­նությունից հետո Իրա­նում գործի է դրվել սահմա­նադրա­կան մեխա­նիզմը, և իշխա­նություննե­րը փորձում են ապա­հո­վել պետա­կան կառա­վարման շարունա­կա­կա­նությունը։ Նա ընդգծեց, որ համա­կարգը ինստի­տուցիո­նալ է և անձով պայմա­նա­վորված չէ, հետև­ա­բար «գլխա­տումը» չի նշա­նա­կում համա­կարգի փլուզում։

Արև­ե­լա­գե­տը կարծում է, որ երեք օրվա կտրվածքով յուրա­քանչյուր կողմ մասնա­կի արդյունքներ ունի։ Միացյալ Նահանգներն ու Իսրա­յե­լը ծանր հարվածներ են հասցրել, սակայն Իրա­նի իշխա­նություննե­րը շարունա­կում են գործել սահմա­նադրա­կան ընթա­ցա­կարգե­րով։ Նրա համոզմամբ՝ տարա­ծաշրջա­նա­յին պատե­րազմի սցե­նա­րը Իրա­նի ինքնա­պաշտպա­նա­կան ռազմա­վա­րության բաղադրիչնե­րից էր, և այսօր արդեն կարե­լի է խոսել տարա­ծաշրջա­նա­յին պատե­րազմի մասին, քանի որ հարվածնե­րը տարածվել են մի շարք երկրնե­րի վրա, որտեղ տեղա­կայված են ամե­րիկյան ռազմաբազաներ։Սաուդյան Արա­բիա­յի և Պարսից ծոցի այլ երկրնե­րի ներգրավման հավա­նա­կա­նությունը կա, սակայն դրանք դեռ չեն մտնում պատե­րազմ, քանի որ այդ դեպքում կդառնան Իրա­նի համար լեգի­տիմ թիրախներ։ Նրա խոսքով՝ Իրա­նի համար հարև­ան արա­բա­կան երկրնե­րը ավե­լի հասա­նե­լի թիրախներ են, քան Իսրա­յե­լը՝ հեռա­վո­րության և պաշտպա­նա­կան համա­կարգե­րի պատճա­ռով։

Անդրա­դառնա­լով Իրա­նի ներքին կառա­վարման հարցին՝ փորձա­գե­տը հիշեցրեց, որ սահմա­նադրության համա­ձայն ձևա­վորվել է ժամա­նա­կա­վոր առաջնորդության խորհուրդ, որը ներա­ռում է նախա­գա­հին, դատա­կան իշխա­նության ղեկա­վա­րին և Սահմա­նադրության պահա­պաննե­րի խորհրդի ներկա­յա­ցուցչին։ Արմեն Պետրոսյա­նի խոսքով՝ այս փուլում որևէ անձ ինքնուրույն որո­շումներ չի կայացնում, և բանակցա­յին նախկին օրա­կարգը այլևս գոյություն չունի։ Նա կարծում է, որ այժմ հարցը ոչ թե միջուկա­յին ծրագրի, այլ վարչա­կարգի լինել-չլի­նե­լու մասին է։

Իրա­նում իշխող համա­կարգը գաղա­փա­րա­կան հիմք ունի, և յուրա­քանչյուր առանցքա­յին պաշտո­նի համար նախա­պես պատրաստված են մի քանի թեկնա­ծուներ։ Նրա խոսքով՝ իրա­նա­կան կողմը նախա­պատրաստվել է երկա­րատև պատե­րազմի սցե­նա­րին՝ նպա­տակ ունե­նա­լով ձգձգել հակա­մարտությունը և այն դարձնել ռեսուրսա­տար ԱՄՆ‑ի համար։ Պատե­րազմը գնա­հատվում է որպես «կենաց և մահու» պայքար թե՛ Իրա­նի, թե՛ ԱՄՆ‑ի և Իսրա­յե­լի համար։ Այդ պատճա­ռով ուժե­րի գերագնա­հատման կամ թերագնա­հատման հարցը երկրորդա­կան է․ պայքա­րը մղվում է մինչև վերջնա­կան արդյունք։

Արմեն Պետրոսյա­նը նաև նշեց, որ ԱՄՆ նախա­գահ Դոնալդ Թրամփը և Իսրա­յե­լի վարչա­պետ Բենյա­մին Նեթանյա­հուն կոչե­րով դիմել են իրա­նա­կան հասա­րա­կությա­նը՝ փորձե­լով ներսից խթա­նել իշխա­նա­փո­խությունը։ Սակայն նա կարծում է, որ բողո­քի ներուժը դեռևս ամբողջությամբ չի վերածվել համա­կարգա­յին ճեղքման, քանի որ ուժա­յին կառույցնե­րը պահպա­նել են իրենց կենսունա­կությունը։   Իրա­նի ներսում ամե­նավտանգա­վոր սցե­նա­րը կարող է լինել քաղա­քա­ցիա­կան պատե­րազմի հավա­նա­կա­նությունը, եթե հասա­րա­կության տարբեր հատվածներ բախվեն միմյանց։ Նա հիշեցրեց, որ նման լարվա­ծություններ արդեն նկատվում են տարա­ծաշրջա­նի այլ երկրնե­րում, օրի­նակ՝ Իրա­քում և Պակիստա­նում։

Խոսե­լով հնա­րա­վոր արտա­քին կոնսո­լի­դա­ցիա­յի մասին՝ արև­ե­լա­գե­տը նշեց, որ ԱՄՆ‑ի շուրջ կարող է ձևա­վորվել եվրո­պա­կան աջակցություն, մասնա­վո­րա­պես՝ Մեծ Բրիտանիա‑ի և Ֆրանսիա‑ի մասնակցությամբ։

Անդրա­դառնա­լով Հարա­վա­յին Կովկա­սին՝ Արմեն Պետրոսյա­նը նշեց, որ այս փուլում տարա­ծաշրջա­նը նույն մակարդա­կի սպառնա­լի­քի տակ չէ, ինչ Մերձա­վոր Արև­ելքը։ Նրա դիտարկմամբ՝ 2025 թվա­կա­նի օգոստո­սի 8‑ից հետո տեղի ունե­ցած գործընթացնե­րը և խաղա­ղության օրա­կարգի առա­ջընթա­ցը որո­շա­կիո­րեն փոխել են անվտանգա­յին միջա­վայրը։ Նա ընդգծեց, որ ԱՄՆ‑ի ներգրավվա­ծությունը կարող է զսպող դեր ունե­նալ Ադրբե­ջա­նի համար՝ սահմա­նա­փա­կե­լով նրա տարածքի օգտա­գործումը Իսրա­յե­լի կողմից հնա­րա­վոր գործո­ղություննե­րի համար։

Առա­ջի­կա մեկ-երկու շաբաթնե­րի ընթացքում ռազմա­կան գործո­ղություննե­րը կշա­րունակվեն նույն ինտենսի­վությամբ կամ ավե­լի ուժգնությամբ։ Բանակցա­յին գործընթաց չի երև­ում, և կողմե­րից որևէ մեկի զիջման պատրաստա­կա­մություն առայժմ նկա­տե­լի չէ։ Նա նաև զգուշացրեց, որ Հայաստա­նի համար հիմնա­կան ռիսկե­րը կկրեն տնտե­սա­կան և լոգիստիկ բնույթ՝ կապված Հայաստան–Իրան կապե­րի և տարա­ծաշրջա­նա­յին բեռնա­փո­խադրումնե­րի հետ, ինչպես նաև հնա­րա­վոր հումա­նի­տար հետև­անքնե­րի առա­ջացման վտանգի հետ։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝