«Արցա­խի ԿԳԲ-ացումը»

Առեղծված է մնում հարցը, թե արդյոք Ադրբե­ջա­նը սեպտեմբե­րի 9‑ից մինչեւ 19‑ը ժամա­նա­կա­հատվա­ծում Արցա­խի իշխա­նության մարմիննե­րը լուծա­րե­լու պահանջ ներկայացրե՞լ է, նման հարց քննարկվե՞լ է: 

Վահրամ Աթա­նեսյան

Մաս 104

Արցա­խի նախա­գա­հի պաշտո­նում Սամվել Շահրա­մանյա­նի ընտրվե­լուց հետո պետա­կան նախա­րար է նշա­նակվել Արթուր Հարությունյա­նը: Նա Արա­յիկ Հարությունյա­նի հորեղբոր որդին է, նախկի­նում աշխա­տել է հարկա­յին մարմիննե­րում, ապա ընտրվել Ազգա­յին ժողո­վի պատգա­մա­վոր:  Ինչո՞վ էր պայմա­նա­վորված այդ նշա­նա­կումը, պետա­կան կյանքի անհրաժեշտությա՞մբ, թե՞ նոր իշխա­նությունը ձգտում էր տպա­վո­րություն ստեղծել, որ նախկին նախա­գա­հի հետ որեւէ խնդիր չունի, այդ եւ հետաքրքրություն ներկա­յացնող այլ հարցե­րի վերա­բերյալ հրա­պա­րա­կա­յին տեղե­կություններ չկան: 

Տարածքա­յին կառա­վարման եւ ենթա­կա­ռուցվածքնե­րի նախկին նախա­րար Հայկ Խանումյա­նը բռնա­տե­ղա­հա­նությունից տեւա­կան ժամա­նակ անց վկա­յել է, որ Արցա­խի դեմ Ադրբե­ջա­նի ահա­բեկչա­կան պատե­րազմի նախօ­րեին հանդի­պել է Սամվել Շահրա­մանյա­նին եւ առա­ջարկել, որ իշխա­նությունը փոխանցի Սամվել Բաբա­յա­նին, բայց հստակ պատասխան չի ստա­ցել: Խանումյա­նի այս վկա­յությունը Շահրա­մանյա­նը հրա­պա­րա­կավ ոչ հաստա­տել է, ոչ՝ հերքել: 

Ադրբե­ջա­նը Արցա­խի դեմ լայնա­ծա­վալ հարձակման է անցել 2023թ. սեպտեմբե­րի 19-ին, ժամը 13‑ի սահմաննե­րում: Օրվա վերջում արդեն պարզ է դարձել, որ չնա­յած կազմա­կերպված դիմադրությա­նը, Պաշտպա­նության բանա­կը եւ աշխարհա­զո­րը չեն կարող կասեցնել հակա­ռա­կորդի առաջխա­ղա­ցումը: Սեպտեմբե­րի լույս 20‑ի գիշե­րը թշնա­մու հատուկ նշա­նա­կության ջոկատնե­րը արդեն գտնվել են Ստե­փա­նա­կերտի տարածքում: 

Նույն օրը Արցա­խում ռուսա­կան զորախմբի հրա­մա­նա­տա­րության միջո­ցով Ադրբե­ջա­նը փոխանցել է հայտա­րա­րության նախա­գիծ, որ փաստա­ցի անվե­րա­պահ կապի­տուլյա­ցիա­յի պահանջ էր: Այն քննարկվել է Սամվել Շահրա­մանյա­նի մոտ, ներկա են եղել նաեւ նախկին նախա­գահներ Արկա­դի Ղուկասյա­նը եւ Բակո Սահակյա­նը: Պահպանվել է տեսագրություն, որից հասկացվում է, որ քննարկումն անցել է չափա­զանց նյարդա­յին մթնո­լորտում: Հայտա­րա­րության տեքստը հրա­պա­րա­կե­լուց հետո տեղե­կություն է տարածվել, որ Արցա­խի պատվի­րա­կությունը մեկնել է Եվլախ՝ Ադրբե­ջա­նի ներկա­յա­ցուցիչնե­րի հետ բանակցե­լու: Այդ ընթացքում հազա­րա­վոր տեղա­հանված անձինք գտնվել են Ստե­փա­նա­կերտի օդա­նա­վա­կա­յա­նի տարածքում՝ ապա­վի­նե­լով ռուսա­կան զորախմբին: Օրվա վերջում ռուսա­կան զորախմբի հրա­մա­նա­տա­րությունը մարդկանց ստի­պել է տեղա­փոխվել Ստե­փա­նա­կերտ: 

Փաստո­րեն կապի­տուլյա­ցիա­յի մասին հայտա­րա­րությունը ստո­րագրե­լուց հետո Արցա­խի իշխա­նություննե­րը դադա­րեցրել են իրենց լիա­զո­րություննե­րը: Մինչեւ վերջ ծառա­յությունը շարունա­կել են ոստի­կաննե­րը եւ փրկա­րար ծառա­յության աշխա­տա­կիցնե­րը: Նրանք են տարհա­նել զոհվածնե­րի մարմիննե­րը, հոգա­ցել վիրա­վորնե­րի մասին: 

Առեղծված է մնում հարցը, թե արդյոք Ադրբե­ջա­նը սեպտեմբե­րի 9‑ից մինչեւ 19‑ը ժամա­նա­կա­հատվա­ծում Արցա­խի իշխա­նության մարմիննե­րը լուծա­րե­լու պահանջ ներկայացրե՞լ է, նման հարց քննարկվե՞լ է: Այդ օրե­րի իրա­դարձություննե­րին ծանոթ որոշ աղբյուրներ համոզված են, որ Արցա­խի դեմ հարձա­կումից առաջ Ադրբե­ջա­նի պետա­կան անվտանգության ծառա­յության տնօ­րե­նի առա­ջին տեղա­կալ Շադլինսկին արդեն գտնվել է Շուշիում, որտե­ղից «պարբե­րա­բար իջել է Ստե­փա­նա­կերտ»: Որքանո՞վ է հավաստի կամ կեղծ այս տեղե­կությունը, հրա­պա­րա­կա­յին փաստե­րով հնա­րա­վոր չէ ճշտել: Արցա­խի նախկին պաշտոնյա­նե­րը, բայց հատկա­պես՝ ԱԱԾ եւ ՆԳՆ աշխա­տա­կիցնե­րը, որ ամե­նաի­րա­զեկվածներն են, գերա­դա­սում են լռել: 

Վահրամ Աթա­նեսյան 

(Շարունա­կե­լի)