ՌԴ Հումա­նի­տար Օգնությունը Հավա­քագրման Փորձ Էր

Հայաստա­նում իրա­կա­նում Ղարա­բաղյան նոր շարժում չի սկսվի։ Ընդդի­մության որոշ շրջա­նակնե­րում այդ թեման ավե­լի շատ իմի­տա­ցիա է։ Դրա հիմնա­կան պրագմա­տիկ նպա­տակն է ընտրություննե­րի ժամա­նակ ձայներ հավա­քե­լը, հատկա­պես Արցա­խից տեղա­հանվածնե­րի շրջա­նում։  

Վահրամ Աթա­նեսյան

1inTV‑ն զրուցել է Արցա­խի նախկին պատգա­մա­վոր Վահրամ Աթա­նեսյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվել է պատե­րազմի և խաղա­ղության դիլե­ման՝ կապված վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նի հայտա­րա­րություննե­րի հետ։ Վերլուծվում է Ղարա­բաղյան Շարժման վերսկսման անի­րա­տե­սա­կան լինե­լը ժամա­նա­կա­կից պայմաննե­րում՝ շեշտե­լով, որ ընդդի­մության կողմից այդ թեմա­յի շահարկումը սոսկ նախընտրա­կան մանի­պուլյա­ցիա է և Արցա­խից բռնա­տե­ղա­հանվածնե­րի քվե­նե­րը ստա­նա­լու փորձ։  Քննա­դատվում է Ռուսաստա­նի կողմից առա­ջարկվող «հումա­նի­տար օգնությունը»՝ այն որա­կե­լով որպես քաղա­քա­կան հավա­քագրման և ներքին գործե­րին միջամտե­լու գործիք, որը նպա­տակ ունի խաթա­րել Հայաստա­նի ինքնիշխա­նությունը։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ վարչա­պե­տի խոսքում առանձնա­պես նոր բան չկա․ նրա խոսքով՝Նիկոլ Փաշինյա­նը առա­ջին անգամ չէ, որ հրա­պա­րա­կայնո­րեն ներկա­յացնում է այդ տեսա­կե­տը, և հասա­րա­կությունն ու քաղա­քա­կան ուժե­րը վաղուց տեղյակ են այդ գաղա­փա­րա­խո­սությա­նը։ Աթա­նեսյա­նի կարծիքով՝հարցը, ըստ էության, ընտրության հարց է․Հայաստանի քաղա­քա­ցին առա­ջի­կա խորհրդա­րա­նա­կան ընտրություննե­րում պետք է որո­շի՝ ում է վստա­հե­լու կառա­վա­րություն ձևա­վո­րե­լու և առա­ջի­կա տարի­նե­րին երկրի գործա­դիր իշխա­նությունն իրա­կա­նացնե­լու մանդա­տը։

Աթա­նեսյա­նը նաև ընդգծեց, որ Ղարա­բաղյան Շարժման վերսկսման համար այսօր ոչ միայն անհրա­ժեշտություն չկա, այլև հանրա­յին պահանջ չկա։ Նրա խոսքով՝ խոսքը վերա­բե­րում է հատկա­պես Հայաստա­նի քաղա­քա­ցուն։ Քաղա­քա­կան վերլուծա­բա­նը նշեց, որ այլևս գոյություն չունի այն միջա­վայրը, որն առա­ջացրել էր Ղարա­բաղյան Շարժումը 1988 թվա­կա­նին։ Նա հիշեցրեց, որ շարժման գաղա­փա­րա­կան նախադրյալնե­րը կարե­լի է տեսնել նաև 1965 թվա­կա­նի երև­անյան հանրա­հա­վա­քում, երբ հնչել էր «մեր հողե­րը տվեք մեզ» կարգա­խո­սը, սակայն այսօր այդպի­սի միջա­վայր չկա։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը բացատրեց, որ 1988 թվա­կա­նին շարժումը տեղի էր ունե­նում Խորհրդա­յին Միության շրջա­նակնե­րում և ուներ որո­շա­կի իրա­վա­կան հիմք։ Նրա խոսքով՝ ԽՍՀՄ սահմա­նադրության համա­պա­տասխան հոդվա­ծը թույլ էր տալիս հանրա­պե­տություննե­րի միջև սահմաննե­րի փոփո­խություն, եթե կողմե­րը համա­ձայնություն տային։ Այդ հիմքով էր, որ 1988 թվա­կա­նի փետրվա­րի 20-ին Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի մարզա­յին խորհուրդը դիմել էր Հայաստա­նի, Ադրբե­ջա­նի և ԽՍՀՄ գերա­գույն խորհուրդնե­րին՝ խնդրե­լով քննարկել մարզը Ադրբե­ջա­նի կազմից Հայաստա­նի կազմ տեղա­փո­խե­լու հարցը։ Սակայն, ըստ Աթա­նեսյա­նի, այսօր այդ իրա­վա­կան միջա­վայրը գոյություն չունի, և անհասկա­նա­լի է, թե ինչ հիմքի վրա կարող է կառուցվել «նեո-ղարա­բաղյան շարժումը»։

Քաղա­քա­կան վերլուծա­բա­նը համոզմունք հայտնեց, որ Հայաստա­նում իրա­կա­նում Ղարա­բաղյան նոր շարժում չի սկսվի։ Նրա կարծի­քով՝ ընդդի­մության որոշ շրջա­նակնե­րում այդ թեման ավե­լի շատ իմի­տա­ցիա է։ Աթա­նեսյա­նի դիտարկմամբ՝ դրա հիմնա­կան պրագմա­տիկ նպա­տակն է ընտրություննե­րի ժամա­նակ ձայներ հավա­քե­լը, հատկա­պես Արցա­խից տեղա­հանվածնե­րի շրջա­նում։ Նա նշեց, որ խոսքը կարող է լինել մոտա­վո­րա­պես 20–30 հազար ձայնի մասին, որի վրա ընդդի­մությունը կարող է քաղա­քա­կան հաշվարկ կատա­րել։ Սակայն, ըստ նրա, նման մոտե­ցումը բարո­յա­կան չէ, քանի որ նույն մարդկանց երկրորդ կամ երրորդ անգամ օգտա­գործե­լը քաղա­քա­կան նպա­տակնե­րի համար անընդունե­լի է։

Անդրա­դառնա­լով վարչա­պե­տի ձևա­կերպմա­նը՝ Վահրամ Աթա­նեսյա­նը ասաց, որ «խաղա­ղության կուսակցության» և «պատե­րազմի կուսակցության» մասին սահմա­նա­զա­տումը քաղա­քա­կան առումով բավա­կան ճշգրիտ է։ Նրա կարծի­քով՝ Հայաստա­նի քաղա­քա­ցին ընտրության առաջ է՝ խաղաղ ապա­գա­յի և անկա­յուն ներկա­յի միջև։ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ ընտրո­ղը պետք է գիտակցի իր քվեի արժե­քը և հասկա­նա, որ որոշ ընդդի­մա­դիր ուժե­րի օգտին քվեարկե­լով՝ կարող է ընտրել ևս մի քանի տարվա անկա­յունություն։ Քաղա­քա­կան վերլուծա­բա­նը նաև քննա­դա­տեց այն մոտե­ցումնե­րը, որոնք խաղա­ղությունը ներկա­յացնում են որպես անարժա­նա­պա­տիվ տարբե­րակ։ Նրա խոսքով՝ պատե­րազմա­կան մշտա­կան սպառնա­լի­քի պայմաննե­րում ապրելն ավե­լի անարժա­նա­պա­տիվ է, երբ մարդիկ ստիպված են մտա­ծել իրենց երե­խա­նե­րին երկրից դուրս ուղարկե­լու մասին։

Աթա­նեսյա­նը անդրա­դարձավ նաև Հայաստա­նի Սահմա­նադրության նախա­բա­նի խնդրին՝ նշե­լով, որ այնտեղ առկա է հղում 1990 թվա­կա­նի Անկա­խության հռչա­կագրին։ Նրա կարծի­քով՝ այդ հանգա­մանքը իրա­վա­կան առումով կարող է դիտարկվել որպես տարածքա­յին հավակնություն Ադրբե­ջա­նի նկատմամբ, քանի որ հռչա­կագրի մեկնա­բա­նությամբ Արցա­խը ներկա­յացվում է որպես Հայաստան։ Վերլուծա­բա­նը նշեց, որ նման իրա­վի­ճա­կում Ադրբե­ջա­նը դժվար թե ցանկա­նա ստո­րագրել խաղա­ղության պայմա­նա­գիր։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նաև ընդգծեց, որ Ադրբե­ջա­նը սկզբում սեփա­կան նախա­ձեռնությամբ չի գնա­ցել Վաշինգտո­նում ձեռք բերված պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րին, և պետք է հասկա­նալ, թե ինչ գործոններ են նրան ստի­պել անել այդ քայլը։ Միա­ժա­մա­նակ նա նկա­տեց, որ Հայաստա­նում որոշ քաղա­քա­կան շրջա­նակներ սխալ են ներկա­յացնում իրա­վի­ճա­կը՝ պնդե­լով, թե Ադրբե­ջա­նը պայմա­նա­գի­րը չի ստո­րագրում, քանի որ ցանկա­նում է ավե­լի շատ բան ստա­նալ Հայաստա­նից։

Քաղա­քա­կան վերլուծա­բա­նը հայտա­րա­րեց, որ խաղա­ղության պայմա­նագրի նախա­գի­ծը, ըստ էության, արդեն նախաստո­րագրված է, և այն այլևս չի ենթարկվում փոփո­խության։ Նրա խոսքով՝ այն կամ պետք է ստո­րագրվի և վավե­րացվի, կամ կուղարկվի արխիվ, ինչը կնշա­նա­կի վերա­դարձ դիմա­կա­յության ռեժի­մին։

Անդրա­դառնա­լով տարա­ծաշրջա­նա­յին իրա­վի­ճա­կին՝ Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նը պետք է հաշվի առնի նաև Մերձա­վոր Արև­ելքում հնա­րա­վոր զարգա­ցումնե­րը։ Նրա խոսքով՝ եթե տարա­ծաշրջա­նում ֆորսմա­ժո­րա­յին իրա­վի­ճակ ստեղծվի և Հայաստա­նը չունե­նա խաղա­ղության պայմա­նա­գիր Ադրբե­ջա­նի հետ կամ դիվա­նա­գի­տա­կան հարա­բե­րություններ Թուրքիա­յի հետ, երկրի դիրքը կարող է շատ ավե­լի բարդ լինել։

Աթա­նեսյա­նը նաև խոսեց Ռուսաստա­նի քաղա­քա­կա­նության մասին՝ նշե­լով, որ Մոսկվան հաճախ փորձում է տարա­ծաշրջա­նա­յին հակա­մարտություննե­րը օգտա­գործել սեփա­կան ազդե­ցությունը պահպա­նե­լու համար։ Նրա կարծի­քով՝ Ռուսաստա­նը երկար տարի­ներ կառուցել է հարա­բե­րություննե­րը այն սկզբունքով, որ իր ասա­ծը պետք է ընդունվի որպես ճշմարտություն, իսկ ցանկա­ցած առարկություն ընկալվում է որպես ոչ բարե­կա­մա­կան քայլ։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը ընդգծեց, որ Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կա­նության հիմքում պետք է լինի սեփա­կան անվտանգության ապա­հո­վումը՝ առանց հարև­աննե­րի հաշվին։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նի անվտանգությունը, բարե­կե­ցությունը և զարգա­ցումը չպետք է կառուցվեն հարև­ան պետություննե­րին վնա­սե­լու հաշվին։

Ամփո­փե­լով՝ Վահրամ Աթա­նեսյա­նը ասաց, որ Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի հակա­մարտության պատմա­կան ձևա­վորման մեջ մեծ դեր է ունե­ցել խորհրդա­յին և հետխորհրդա­յին Ռուսաստա­նի քաղա­քա­կա­նությունը։ Նա նշեց, որ տարբեր փուլե­րում այդ հակա­մարտությունը օգտա­գործվել է տարա­ծաշրջա­նում ազդե­ցություն պահպա­նե­լու նպա­տա­կով։ Նրա կարծի­քով՝ Հայաստա­նը պետք է շատ զգուշո­րեն գնա­հա­տի իրա­վի­ճա­կը և ձգտի այնպի­սի լուծումնե­րի, որոնք կապա­հո­վեն երկրի կայունությունն ու ինքնիշխա­նությունը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝