ՀՅԴ‑ն Քիուեսթյան «Նախագծի» Պատասխա­նա­տունե­րից Է

Որքանո՞վ էր ՀՅԴ Բյուրոն տեղյակ բուն բանակցություննե­րին, այս հարցը, թերեւս, ամե­նա­կա­րեւորն է: Բյուրո­յի «Շրջա­բե­րա­կա­նի» տեքստը կառուցված է այնպես, որ տպա­վո­րություն է ստեղծվում, թե Դաշնակցության ղեկա­վար անդամնե­րը Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րի հետ այդ հարցով բազմա­թիվ քննարկումներ են ունե­ցել: 

Վահրամ Աթա­նեսյան

Մաս 28 

Արձա­նագրե­լով, որ Դաշնակցությունը «պատասխա­նա­տու է երկրի եւ ժողովրդի վաղվա օրվա համար», ՀՅԴ Բյուրոն հավե­լել է, որ «ամեն պարա­գա­յի մի գին կա, որ պարտա­վոր ենք վճա­րել թե որպես ազգ, թե պետություն եւ թե որպես կացություն»: Դաշնակցությունն, ըստ այդմ, ղարա­բաղյան կարգա­վորման քիուեսթյան «նոր ձեւա­վորվող փաթե­թի» հիման վրա խնդրի լուծման ճանա­պարհը մարտահրա­վեր է դիտում թե՛ համայն հայությա­նը, թե՛ Հայաստա­նի պետությա­նը, թե՛ այն կացությա­նը, որ գոյություն ուներ առա­ջին պատե­րազմից հետո՝ անժամկետ հրա­դա­դա­րի եւ ստա­տուս-քվո­յի տեսքով: 

Ի՞նչ գին պիտի վճա­րեր համայն հայությունը կամ ազգը, այդ մասին ՀՅԴ Բյուրո­յի «Շրջա­բե­րա­կա­նում» մի քանի ոչ այնքան հստակ նշումներ շարադրվել են նախորդիվ: Խոսքն առա­ջին հերթին այն մասին է, որ քիուեսթյան կարգա­վո­րումը, «աչքա­ռու առա­վե­լություն ունե­նա­լով» նախորդնե­րի նկատմամբ, այնուա­մե­նայնիվ չէր լուծում պատե­րազմի հետեւանքով հայկա­կան հսկո­ղությանն անցած բոլոր տարածքնե­րի նկատմամբ Հայաստա­նի իրա­վա­զո­րության պահպանման հարցը: Այդպի­սով Դաշնակցությունը ստիպված էր ընդունել, որ ղարա­բաղյան կարգա­վո­րումը միջազգայնո­րեն չի դիտարկվում իբր Հայ դատի բաղկա­ցուցիչ եւ կարեւոր հանգրվան, որ պիտի հետա­գա վերագտնումնե­րի հարթակ եւ հիմք հանդի­սա­նար: 

Խոսե­լով ազգի կողմից «գին վճա­րե­լու անհրա­ժեշտությունից», ՀՅԴ Բյուրոն, ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ, ակնարկում էր, որ աշխարհասփյուռ հայությունը պետք է համա­կերպվի քաղա­քա­կան իրո­ղություննե­րի հետ: 

Ի՞նչ գին էր վճա­րե­լու Հայաստա­նը՝ որպես պետություն: Առա­ջին հերթին, դա, անկասկած, նախկին ԼՂԻՄ‑ի շուրջ ադրբե­ջա­նա­կան տարածքնե­րի Ադրբե­ջա­նին վերա­դարձն էր: 

Որպես պետություն Հայաստա­նը անկա­խություն է հռչա­կել ՀԽՍՀ եւ Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի միա­վորման մասին որոշման հիմքով: Քիուեսթյան «նոր ձեւա­վորվող» փաթե­թը, կարծես, այդ իրո­ղությունը ճանա­չում էր, բայց ազա­տագրված տարածքնե­րի խնդի­րը չափա­զանց զգա­յուն էր: Դաշնակցությունը, երեւի, իր բաժին պատասխա­նատվությունն էր ստանձնում՝ կանխե­լու ներքա­ղա­քա­կան որեւէ սրա­ցում: 

Դա բավա­կան համարձակ պատասխա­նատվություն էր: Ազատ, անկախ եւ միա­ցեալ Հայաստա­նի պատգա­մա­խոս կուսակցությունը կոնկրետ իրա­վի­ճա­կում պարտա­վորվում էր բավա­րարվել Հայաստան-նախկին ԼՂԻՄ‑ի  հայկա­կան մասի միա­վո­րումով, որ ենթադրա­բար պիտի իրա­կա­նացվեր Լաչի­նի շրջա­նի մի հատված նույնպես հայա­կան իրա­վա­զո­րությա­նը թողնե­լու միջո­ցով: 

Որքանո՞վ էր ՀՅԴ Բյուրոն տեղյակ բուն բանակցություննե­րին, այս հարցը, թերեւս, ամե­նա­կա­րեւորն է: Բյուրո­յի «Շրջա­բե­րա­կա­նի» տեքստը կառուցված է այնպես, որ տպա­վո­րություն է ստեղծվում, թե Դաշնակցության ղեկա­վար անդամնե­րը Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րի հետ այդ հարցով բազմա­թիվ քննարկումներ են ունե­ցել: Դա, սակայն, երաշխիք չէ, թե նախա­գահ Ռոբերտ Քոչարյա­նը կամ արտգործնա­խա­րար Վարդան Օսկանյա­նը, դիցուք, Բյուրո­յի ներկա­յա­ցուցիչ Հրանտ Մարգարյա­նին իրա­զե­կել են քիուեսթյան բանակցություննե­րի նրբություննե­րին: 

Իսկ եթե հակա­ռակն է եղել, ուրեմն պիտի արձա­նագրեք, որ Դաշնակցությունը չափա­զանց լավա­տես է գտնվել ղարա­բաղյան հայանպաստ կարգա­վորման հարցում: Այդ լավա­տե­սությունը «Շրջա­բե­րա­կա­նի» որոշ հատվածնե­րում հասել է նույնիսկ ոգեւո­րության: Վահրամ Աթա­նեսյան 

(Շարունա­կե­լի)