Խաղա­ղության Գործընթացն Ու Ընտրություննե­րի Ազդե­ցությունը

Հայաստա­նը կարող է դառնալ կարև­որ տարանցիկ ուղի, այդ թվում՝ Նախիջև­ա­նի հետ կապի ապա­հովման տեսանկյունից, ինչը ժամա­նա­կի ընթացքում կարող է նաև ընդունե­լի դառնալ Ադրբե­ջա­նի համար։ 

Սամվել Մելիքսեթյան

1inTV‑ն զրուցել է Քաղա­քա­գետ, հայկա­կան խորհրդի փորձա­գետ Սամվել Մելիքսեթյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստան-Ադրբե­ջան խաղա­ղության գործընթա­ցի առանցքա­յին մարտահրա­վերնե­րը՝ շեշտադրե­լով ներքա­ղա­քա­կան ընտրություննե­րի և սահմա­նադրա­կան փոփո­խություննե­րի որո­շիչ ազդե­ցությունը տարա­ծաշրջա­նա­յին կայունության վրա։ Փորձա­գե­տը վերլուծում է տրանսպորտա­յին հաղորդակցություննե­րի ապաշրջա­փակման հեռանկարնե­րը և դրանց տնտե­սա­կան նշա­նա­կությունը, որոնք կարող են Հայաստա­նը վերա­ծել միջազգա­յին տարանցիկ հանգույցի։ Ընդգծվում է նաև Իրա­նի շուրջ ստեղծված լարվա­ծության ազդե­ցությունը, որն ստի­պում է կողմե­րին վերա­նա­յել իրենց ռազմա­վա­րությունը և գիտակցել հարև­աննե­րի հետ կանխա­տե­սե­լի ու վստա­հե­լի հարա­բե­րություններ կառուցե­լու անհրա­ժեշտությունը։

Սամվել Մելիքսեթյա­նը նշեց, որ Միացյալ Նահանգնե­րի հետա­խուզա­կան զեկույցում նշված խոչընդոտնե­րը՝ կապված Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի միջև խաղա­ղության համա­ձայնագրի հետ, իրա­կա­նում մեծա­պես պայմա­նա­վորված են ներքա­ղա­քա­կան զարգա­ցումնե­րով։ Նրա խոսքով՝ իրա­վի­ճա­կը կախված է ընտրություննե­րի արդյունքնե­րից, քանի որ Ադրբե­ջա­նը ակնկա­լում է, որ այն քաղա­քա­կան ուժե­րը, որոնք աջակցում են գործող խաղա­ղության գործընթա­ցին, հաղթա­նակ կտա­նեն, և այդ դեպքում գործընթա­ցը կշա­րունակվի արդեն ձևա­վորված ուղղություննե­րով՝ կոմունի­կա­ցիա­նե­րի ապաշրջա­փա­կում, սահմա­նա­զա­տում և տնտե­սա­կան կապե­րի զարգա­ցում։ Եթե ընտրություննե­րի արդյունքում հաղթեն այն ուժե­րը, որոնք կասկա­ծի տակ են դնում կամ ցանկա­նում են վերա­նա­յել խաղա­ղության պայմա­նագրի ներկա­յիս տրա­մա­բա­նությունը, ապա հնա­րա­վոր են այլ սցե­նարներ՝ ներառյալ սահմա­նա­յին լարվա­ծության աճը։ Նա կարծում է, որ լայնա­մասշտաբ պատե­րազմը քիչ հավա­նա­կան է, սակայն չի բացա­ռում վերա­դարձը վերահսկվող լարվա­ծության՝ կրա­կոցնե­րի և սահմա­նա­յին միջա­դե­պե­րի մակարդա­կով, հատկա­պես հաշվի առնե­լով նոր խոցե­լի հատվածնե­րի առկա­յությունը։

Սահմա­նադրա­կան հանրաքվեն ինքնին որո­շիչ գործոն չէ։ Նրա կարծի­քով՝ նույնիսկ եթե խաղա­ղության գործընթա­ցին աջակցող ուժե­րը հաղթեն, բայց հանրաքվեն չանցնի, դա պարտա­դիր չի հանգեցնի գործընթա­ցի սառեցման։ Սամվել Մելիքսեթյա­նը նշեց, որ հնա­րա­վոր է գործընթա­ցի դանդա­ղում կամ դինա­մի­կա­յի փոփո­խություն, սակայն ընդհա­նուր ուղղությունը կարող է պահպանվել։

Մելիքսեթյա­նը կարծում է, որ խաղա­ղության գործընթա­ցը իմի­տա­ցիոն չէ և ունի շարունա­կա­կան տրա­մա­բա­նություն։ Նա հիշեցրեց, որ դեռ 2024-ից նշում էր՝ գործընթա­ցը զարգա­նա­լու է, թեև դրա տեմպե­րը կարող են չհա­մա­պա­տասխա­նել հայկա­կան կողմի սպա­սումնե­րին։ Նրա դիտարկմամբ՝ նկա­տե­լի են նաև Ադրբե­ջա­նի դիրքո­րոշման որոշ փոփո­խություններ, հատկա­պես կոմունի­կա­ցիա­նե­րի հարցում, որտեղ նախկի­նում մերժվող գաղա­փարնե­րը այժմ քննարկման առարկա են դառնում։ 

Քաղա­քա­գետն ընդգծեց, որ տարա­ծաշրջա­նա­յին զարգա­ցումնե­րը, մասնա­վո­րա­պես Իրա­նի շուրջ իրա­վի­ճա­կը, կարող են նպաստել նոր կոմունի­կա­ցիոն լուծումնե­րի ձևա­վորմա­նը։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նը կարող է դառնալ կարև­որ տարանցիկ ուղի, այդ թվում՝ Նախիջև­ա­նի հետ կապի ապա­հովման տեսանկյունից, ինչը ժամա­նա­կի ընթացքում կարող է նաև ընդունե­լի դառնալ Ադրբե­ջա­նի համար։

Հայաստա­նի տարածքով անցնող ճանա­պարհնե­րը ամե­նա­կարճ և հուսա­լի տարբե­րակն են, սակայն Ադրբե­ջա­նը դեռևս խուսա­փում է դրանցից՝ կախվա­ծության գործո­նից ելնե­լով։ Նա կարծում է, որ եթե այլընտրանքնե­րը սահմա­նա­փակվեն, Բաքուն ստիպված կլի­նի վերա­նա­յել իր մոտե­ցումնե­րը։ 

Քաղա­քա­գե­տը նաև անդրա­դարձավ Հայաստա­նի կոմունի­կա­ցիոն հնա­րա­վո­րություննե­րին՝ ընդգծե­լով, որ երկրի աշխարհագրությունը իրա­կա­նում տալիս է մեծ ներուժ, որը չի օգտա­գործվում փակ սահմաննե­րի պատճա­ռով։ Նրա խոսքով՝ ապաշրջա­փակման դեպքում Հայաստա­նը կարող է դառնալ միջազգա­յին տարանցիկ հանգույց՝ կապե­լով Կենտրո­նա­կան Ասիան, Չինաստա­նը, Եվրո­պան և Մերձա­վոր Արև­ելքը։ 

Սամվել Մելիքսեթյա­նը դիտարկում է, որ տարա­ծաշրջա­նա­յին կոնֆլիկտնե­րը, այդ թվում Իրա­նի շուրջ զարգա­ցումնե­րը, թեև բացա­սա­բար են ազդում, միա­ժա­մա­նակ ստի­պում են երկրնե­րին վերա­նա­յել իրենց քաղա­քա­կա­նությունը և ավե­լի բարձր գնա­հա­տել խաղա­ղության կարև­ո­րությունը։ Նա ընդգծեց, որ նույնիսկ Ադրբե­ջա­նում աճում է գիտակցումը, որ Հայաստա­նի հետ կայուն հարա­բե­րություննե­րը ռազմա­վա­րա­կան անհրա­ժեշտություն են։ Ներկա­յիս հարա­բե­րա­կան կայունությունը պայմա­նա­վորված է նաև այն հանգա­մանքով, որ տարա­ծաշրջա­նի երկրնե­րը խուսա­փում են նոր լայնա­մասշտաբ հակա­մարտություննե­րից՝ վախե­նա­լով դրանց տարա­ծումից։ Նրա խոսքով՝ հատկա­պես Իրա­նի գործո­նը զսպող ազդե­ցություն ունի, քանի որ ցանկա­ցած էսկա­լա­ցիա կարող է ունե­նալ անկանխա­տե­սե­լի և ծանր հետև­անքներ բոլոր կողմե­րի համար։

Ամփո­փե­լով՝ Սամվել Մելիքսեթյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի համար այլընտրանքը կամ երկա­րատև հակա­մարտությունն է, կամ վստա­հե­լի հարա­բե­րություննե­րի կառուցումը։ Նա ընդգծեց, որ արտա­քին աջակցությունը միշտ ժամա­նա­կա­վոր է, մինչդեռ տարա­ծաշրջա­նա­յին հարև­ա­նությունը՝ մշտա­կան, և հենց դա է թելադրում խաղա­ղության անհրա­ժեշտությունը։ 

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝