Հետընտրա­կան Հավա­նա­կան Ցնցումներ

Եվրո­պա­կան կողմի համար առաջնա­յի­նը ժողովրդա­վա­րա­կան ընտրություննե­րի անցկա­ցումն է, սակայն միա­ժա­մա­նակ կարև­որ է, որպեսզի իշխա­նության չգան պրո­ռուսա­կան ուժեր։ Պետություննե­րի համար առաջնա­յի­նը սեփա­կան շահն է, իսկ ժողովրդա­վա­րությունը հաճախ այդ շահե­րի սպա­սարկման գործիք է։ 

Դավիթ Ստե­փանյան

Freenews Armenia‑ն զրուցել է Միջազգա­յին և անվտանգության հարցե­րի հայկա­կան ինստի­տուտի փորձա­գետ Դավիթ Ստե­փանյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում փորձա­գետ Դավիթ Ստե­փանյա­նը վերլուծում էր Հայաստա­նի առա­ջի­կա խորհրդա­րա­նա­կան ընտրություննե­րի և դրանցից բխող աշխարհքա­ղա­քա­կան ու ներքա­ղա­քա­կան հնա­րա­վոր զարգա­ցումնե­րը։ Հիմնա­կան շեշտադրումն այն գաղա­փարն է, որ այս ընտրություննե­րը սոսկ ներքին գործընթաց չեն, այլ վճռո­րոշ են երկրի արտա­քին քաղա­քա­կան կողմնո­րոշման և ինքնիշխա­նության պահպանման տեսանկյունից: Ստե­փանյա­նը քննարկում է ընդդի­մա­դիր դաշտում տիրող պառակտումնե­րը, Ռուսաստա­նի ազդե­ցության նվա­զեցման անհրա­ժեշտությունը և արևմտա­մետ ուժե­րի կոնսո­լի­դացման կարև­ո­րությունը։

Դավիթ Ստե­փանյա­նը նշեց, որ հայտա­րա­րություննե­րի մակարդա­կում պայմա­նա­կան պրո­ռուսա­կան ընդդի­մության ներսում ավե­լի սուր պայքար է նկատվում, քան իշխա­նության հետ դիմա­կա­յությունում։ Նրա խոսքով՝ քաղա­քա­կան հայտա­րա­րություննե­րը հաճախ տարբերվում են իրա­կա­նությունից, սակայն հանրա­յին դաշտում ակնհայտ է, որ հիմնա­կան հակա­սությունը վերա­բե­րում է ընդդի­մության ներսում առա­ջա­տար դիրքի համար պայքա­րին։ Փորձա­գե­տը դիտարկեց, որ այդ ուժե­րը չեն կարող կիսել «ընդդի­մության առաջնորդի պատվանդա­նը», և հենց այդ պատճա­ռով է հիմնա­կան մրցակցությունը նրանց միջև։

Ստե­փանյա­նը կարծում է, որ անկախ հրա­պա­րակվող սոցհարցումնե­րից՝ պայքա­րը գնում է ընդդի­մա­դիր տեղե­րի համար, քանի որ, նրա գնա­հատմամբ, իշխող ուժի առա­ջին տեղով անցնե­լը մեծա­պես կանխա­տե­սե­լի է։ Նա նշեց, որ եթե պայմա­նա­կան պրո­ռուսա­կան դաշտում որո­շումը կայացվի, ապա այն մեծա­պես կախված կլի­նի Մոսկվա­յի դիրքո­րո­շումից։ Դավիթ Ստե­փանյա­նի համոզմամբ՝ եթե այդ ուժե­րը մեծա­մասնություն ստա­նան և ձևա­վորվի կառա­վա­րություն, առա­ջին պլա­նում կհայտնվի այն գործի­չը, ում աջակցությունը կլի­նի արտա­քին կենտրո­նից, իսկ եթե ընդդի­մա­դիր փոքրա­մասնություն լինեն, առաջնորդի հարցը կարող է երկրորդա­կան դառնալ։

Փորձա­գե­տը դիտարկեց նաև հնա­րա­վոր միա­վո­րումնե­րը՝ նշե­լով, որ դրանք կախված են ընտրա­կան արդյունքնե­րից և խորհրդա­րա­նում կապի­տա­լի­զա­ցիա­յից։ Նրա կարծի­քով՝ եթե նման ուժե­րը միա­վորվեն, կառա­վարման գործընթա­ցը կարող է ուղեկցվել ներքին հակա­սություննե­րով, և նա համե­մա­տություն անցկացրեց Գյումրիում ձևա­վորված իրա­վի­ճա­կի հետ՝ ենթադրե­լով, որ նման մոդե­լը կարող է կրկնվել նաև համա­պե­տա­կան մակարդա­կում։

Դավիթ Ստե­փանյա­նը չբա­ցա­ռեց նաև անսպա­սե­լի կոա­լի­ցիա­նե­րի ձևա­վո­րումը ընտրություննե­րից հետո։ Նա ասաց, որ որոշ իրա­վի­ճակնե­րում հնա­րա­վոր է համա­գործակցություն իշխա­նության և առանձին ընդդի­մա­դիր ուժե­րի միջև։ Մասնա­վո­րա­պես, փորձա­գե­տը նշեց, որ եթե Գագիկ Ծառուկյա­նի ղեկա­վա­րած ուժը անցնի խորհրդա­րան, չի բացառվում նրա համա­գործակցությունը գործող իշխա­նության հետ՝ հիշեցնե­լով քաղա­քա­կան նախկին փորձը և նման քայլե­րի հավա­նա­կա­նությունը։

Անդրա­դառնա­լով առա­ջին նախա­գա­հի քաղա­քա­կան գծին՝ Ստե­փանյա­նը կոշտ գնա­հա­տա­կաններ հնչեցրեց՝ նշե­լով, որ հայաստանյան քաղա­քա­կան դաշտում դերա­կա­տարնե­րի գործո­ղություննե­րը հաճախ հակա­սա­կան են։ Նրա դիտարկմամբ՝ տարբեր հայտա­րա­րություններն ու դիրքո­րո­շումնե­րը ցույց են տալիս, որ քաղա­քա­կան ուժե­րը չունեն հստակ ռազմա­վա­րություն և երկա­րա­ժամկետ տեսլա­կան Հայաստա­նի ապա­գա­յի վերա­բերյալ։

Դավիթ Ստե­փանյա­նը կարծում է, որ Ռուսաստա­նի ազդե­ցությունը տարա­ծաշրջա­նում պայմա­նա­վորված է նվա­զա­գույն ռեսուրսնե­րով վերահսկո­ղություն պահպա­նե­լու ռազմա­վա­րությամբ։ Նրա խոսքով՝ այդ քաղա­քա­կա­նությունը ենթադրում է քաղա­քա­կան ազդե­ցություն՝ առանց մեծ ֆինանսա­կան կամ ռազմա­կան ներդրումնե­րի։ Նա նաև նշեց, որ տարա­ծաշրջա­նում նման մեխա­նիզմներ արդեն կիրառվել են, և նույն մոտե­ցումը կարող է կիրառվել նաև Հայաստա­նի դեպքում։ Խոսե­լով Հայաստա­նի և Ռուսաստա­նի իշխա­նություննե­րի շփումնե­րի մասին՝ փորձա­գե­տը նշեց, որ դրանք արտա­ցո­լում են պահպանվող կախվա­ծությունը՝ հատկա­պես տնտե­սա­կան ոլորտում։ Նրա կարծի­քով՝ Հայաստա­նի պետա­կան համա­կարգը երկար տարի­ներ կառուցվել է կախվա­ծության պայմաննե­րում, ինչի հետև­անքով իշխա­նություննե­րը ստիպված են հաշվի նստել Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի հետ։

Արևմտա­մետ ուժե­րի մասին խոսե­լով՝ Դավիթ Ստե­փանյա­նը նշեց, որ նրանց խորհրդա­րան անցնե­լու հիմնա­կան նախա­պայմա­նը միա­վո­րումն է։ Նա կարծում է, որ առանձին մասնակցության դեպքում այդ ուժե­րի շանսե­րը նվա­զում են, իսկ մեկ ցուցա­կով մասնակցությունը կարող է բարձրացնել հնա­րա­վո­րություննե­րը։ Փորձա­գե­տը նաև գնա­հա­տեց, որ միջազգա­յին գագաթնա­ժո­ղովնե­րը կարող են ազդե­ցություն ունե­նալ արդեն կողմնո­րոշված ընտրողնե­րի վրա, սակայն չկողմնո­րոշվածնե­րի վրա ազդե­ցությունը սահմա­նա­փակ կլի­նի։ Ստե­փանյա­նը կարև­ո­րեց արդա­րա­դա­տության թեման՝ նշե­լով, որ ընտրողնե­րի մեծ մասի համար որո­շիչ է արդա­րության վերա­կանգնումը։ Նրա կարծի­քով՝ եթե իշխա­նությունը ցույց տա այդ ուղղությամբ տեսա­նե­լի քայլեր, չկողմնո­րոշված ընտրողնե­րի դիրքո­րո­շումը կարող է փոխվել։

Եվրո­պա­յի դիրքո­րոշման մասին խոսե­լով՝ փորձա­գե­տը նշեց, որ եվրո­պա­կան կողմի համար առաջնա­յի­նը ժողովրդա­վա­րա­կան ընտրություննե­րի անցկա­ցումն է, սակայն միա­ժա­մա­նակ կարև­որ է, որպեսզի իշխա­նության չգան պրո­ռուսա­կան ուժեր։ Նրա դիտարկմամբ՝ պետություննե­րի համար առաջնա­յի­նը սեփա­կան շահն է, իսկ ժողովրդա­վա­րությունը հաճախ այդ շահե­րի սպա­սարկման գործիք է։

Դավիթ Ստե­փանյա­նը անդրա­դարձավ նաև սահմա­նադրա­կան մեծա­մասնության հարցին՝ նշե­լով, որ դա իշխա­նությա­նը հնա­րա­վո­րություն է տալիս միանձնյա որո­շումներ կայացնել, ինչը, նրա կարծի­քով, ցանկա­լի չէ։ Նա ընդգծեց, որ առա­վել արդյունա­վետ տարբե­րա­կը կոա­լի­ցիոն կառա­վա­րությունն է՝ եվրո­պա­կան արժեքներ կիսող ուժե­րի մասնակցությամբ։

Խաղա­ղության գործընթա­ցի մասին խոսե­լով՝ փորձա­գե­տը նշեց, որ իշխող ուժի պարտության դեպքում կարող են առա­ջա­նալ ռիսկեր։ Նրա կարծի­քով՝ Ռուսաստա­նը շահագրգռված չէ Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի միջև լիարժեք խաղա­ղությամբ, և պրո­ռուսա­կան ուժե­րի հաղթա­նա­կը կարող է ազդել այդ գործընթա­ցի վրա։

Ի վերջո, Դավիթ Ստե­փանյա­նը ներկա­յացրեց իր կանխա­տե­սումը՝ նշե­լով, որ ապա­գա խորհրդա­րա­նում կարող են հայտնվել «Քաղա­քա­ցիա­կան պայմա­նա­գի­րը», «Ուժեղ Հայաստա­նը», «Հայաստան» դաշինքը և հնա­րա­վոր չորրորդ ուժ։ Նա նաև նշեց, որ հետընտրա­կան անկա­յունությունը հնա­րա­վոր է միայն այն դեպքում, եթե ընդդի­մա­դիր ուժե­րը հրա­ժարվեն մանդատնե­րից, սակայն նման զարգա­ցումը քիչ հավա­նա­կան է համա­րում։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝