Պուտինն Ուզում Է Հայաստա­նում Թույլ Իշխա­նություն Տեսնել

Հայաստա­նը պետք է այս իրա­վի­ճա­կից հետև­ություն անի և ակտի­վացնի երկխո­սությունը Ադրբե­ջա­նի հետ՝ չսպա­սե­լով ընտրություննե­րին։ Անհրա­ժեշտ է գտնել փոխա­դարձ հետաքրքրություն ներկա­յացնող նոր նախագծեր, որոնք կարող են դառնալ հարա­բե­րություննե­րի առանցք՝ նույնիսկ եթե ներկա­յիս տրանսպորտա­յին նախա­գի­ծը հետաձգվի։ 

Բորիս Նավա­սարդյան

1inTV‑ն զրուցել է քաղա­քա­կան վերլուծա­բան Բորիս Նավա­սարդյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է հայ-ռուսա­կան հարա­բե­րություննե­րի ներկա լարված փուլը՝ կենտրո­նա­նա­լով Կրեմլի կողմից կիրառվող քաղա­քա­կան և տնտե­սա­կան ճնշումնե­րի վրա։ Առանցքում էներգե­տիկ շանտա­ժի և տրանսպորտա­յին ուղի­նե­րի վերահսկո­ղության խնդիրներն են, որոնք Մոսկվան օգտա­գործում է Հայաստա­նում թույլ և կախյալ իշխա­նություն ունե­նա­լու համար։ Որպես դիմա­կա­յության միջոց՝ տեքստն առա­ջարկում է դիվերսիֆի­կացնել արտա­քին կապե­րը, ակտի­վացնել երկխո­սությունը հարև­աննե­րի հետ և փնտրել այլընտրանքա­յին էներգե­տիկ գործընկերներ։ Վերջնա­կան նպա­տակն է հասկա­նալ, թե ինչպես կարող է Հայաստա­նը պահպա­նել իր ինքնիշխա­նությունը՝ չնա­յած ռուսա­կան կողմից հնչող բացա­հայտ սպառնա­լիքնե­րին և նախընտրա­կան միջամտություննե­րին։

Բորիս Նավա­սարդյա­նը նշեց, որ այցին վերջնա­կան գնա­հա­տա­կան տալու համար նախ պետք է հասկա­նալ՝ արդյոք հրա­պա­րակված 20 րոպեա­նոց հատվածն էր ամբողջ բովանդա­կությունը, թե եղել են նաև փակ քննարկումներ։ Նրա խոսքով, եթե ամեն ինչ սահմա­նա­փակվել է հրա­պա­րակված մասով, ապա կարե­լի է եզրա­կացնել, որ Ռուսաստա­նը Հայաստա­նից որո­շա­կի ակնկա­լիքներ ունի։

Նավա­սարդյա­նը կարծում է, որ այդ ակնկա­լիքնե­րը անմի­ջա­պես ընտրություննե­րի հետ կապված չեն, թեև, ըստ նրա, Մոսկվան շահագրգռված է, որպեսզի Հայաստա­նում ձևա­վորվեն լուրջ մրցա­կիցներ իշխա­նությա­նը։ Նա դիտարկում է, որ Ռուսաստա­նի նպա­տակնե­րից մեկը կարող է լինել ընտրա­կան գործընթա­ցի շուրջ անո­րո­շության ստեղծումը, ինչը թույլ կտա կասկա­ծի տակ դնել ընտրություննե­րի լեգի­տի­մությունը և արդյունքում ունե­նալ ավե­լի թույլ իշխա­նություն Հայաստա­նում։ Նրա գնա­հատմամբ՝ Մոսկվան ավանդա­բար շահագրգռված է հենց այդպի­սի իրա­վի­ճա­կով, որպեսզի մեծ ազդե­ցություն ունե­նա Երև­ա­նի վրա։ Պուտի­նի խոսքում անդրա­դարձ կար անա­զա­տության մեջ գտնվող քաղա­քա­կան գործչին, ինչը, նրա կարծի­քով, կարող է օգտա­գործվել նախընտրա­կան գործընթա­ցի լեգի­տի­մությունը հարցա­կա­նի տակ դնե­լու համար։ Նա կարծում է, որ նման ուղերձնե­րով նաև խրա­խուսվում է ներքա­ղա­քա­կան լարվա­ծությունը և որոշ քաղա­քա­կան ուժե­րի ակտի­վությունը։

Հիմնա­կան հարցը կապված է Մեղրիի հատվա­ծի և տրանսպորտա­յին հաղորդակցություննե­րի թեմա­յի հետ։ Նրա խոսքով՝ Ռուսաստա­նը կարող է փորձել վերա­դառնալ 2020 թվա­կա­նի նոյեմբե­րի 9‑ի հայտա­րա­րության օրա­կարգին՝ հաշվի առնե­լով տարա­ծաշրջա­նում տեղի ունե­ցող փոփո­խություննե­րը և 2025 թվա­կա­նի օգոստո­սի 8‑ի պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րի շուրջ առա­ջա­ցած անո­րո­շությունը։ Նա դիտարկում է, որ ուղերձը կարող է ուղղված լինել ոչ միայն Երև­ա­նին, այլ նաև Բաքվին՝ առա­ջարկե­լով վերա­դառնալ ռուսա­կան միջնորդությամբ լուծումնե­րի։

Նավա­սարդյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նը պետք է այս իրա­վի­ճա­կից հետև­ություն անի և ակտի­վացնի երկխո­սությունը Ադրբե­ջա­նի հետ՝ չսպա­սե­լով ընտրություննե­րին։ Նրա խոսքով, անհրա­ժեշտ է գտնել փոխա­դարձ հետաքրքրություն ներկա­յացնող նոր նախագծեր, որոնք կարող են դառնալ հարա­բե­րություննե­րի առանցք՝ նույնիսկ եթե ներկա­յիս տրանսպորտա­յին նախա­գի­ծը հետաձգվի։ Նա հավե­լեց, որ այդպի­սի օրա­կարգ կարող է ձևա­վորվել տրանսպորտի, առևտրի և տնտե­սա­կան համա­գործակցության ոլորտներում։Երկխոսությունը պետք է լինի տարբեր մակարդակնե­րում՝ պաշտո­նա­կան, փորձա­գի­տա­կան և բիզնես շրջա­նակնե­րում։ Նրա համոզմամբ՝ դա կլի­նի ամե­նա­հա­մարժեք արձա­գանքը այն ուղերձնե­րին, որոնք հնչել են այցի ընթացքում։

Հարավկովկասյան երկա­թուղու հարցում, եթե Ռուսաստա­նից ներդրումներ չեն սպասվում, ապա պետք է վերա­նա­յել կամ նույնիսկ չեղարկել գործող պայմա­նա­գի­րը։ Սակայն նա ընդգծեց, որ դա երկար գործընթաց է՝ իրա­վա­կան և կառա­վարման հարցե­րով։ Այդ պատճա­ռով նա առա­ջարկում է զուգա­հեռ զարգացնել այլ ուղղություններ Ադրբե­ջա­նի հետ համա­գործակցության համար, որոնք կարող են արագ արդյունք տալ և մեծացնել հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորման շահագրգռվա­ծությունը։

Նա նաև ուշադրություն հրա­վի­րեց, որ նման համա­գործակցությունը պետք է հետաքրքիր լինի նաև տարա­ծաշրջա­նի այլ երկրնե­րի՝ Վրաստա­նի և Թուրքիա­յի համար։ Բացի այդ, Նավա­սարդյա­նը նշեց կենտրո­նա­կան Ասիա­յի ուղղության կարև­ո­րությունը՝ որպես Ռուսաստա­նի հետ առևտրի հնա­րա­վոր փոխա­րի­նող։ Նրա խոսքով, այդ տարա­ծաշրջա­նում կարե­լի է գտնել գրե­թե բոլոր ապրանքնե­րը, որոնք ներկա­յում Հայաստա­նը ստա­նում է Ռուսաստա­նից։

Բորիս Նավա­սարդյա­նը անդրա­դարձավ նաև էներգե­տիկ անվտանգության հարցին՝ նշե­լով, որ ռուսա­կան մենաշնորհի ռիսկե­րը վաղուց պետք էր կանխա­տե­սել։ Նրա կարծի­քով, այժմ Հայաստա­նը ստիպված է ավե­լի բարդ պայմաննե­րում արագ լուծումներ գտնել՝ հատկա­պես հաշվի առնե­լով տնտե­սության զարգացման համար անհրա­ժեշտ էներգե­տիկ պահանջնե­րը։ Նա ընդգծեց, որ միջուկա­յին էներգե­տի­կան միայն էներգիա­յի հարց չէ, այլ նաև տեխնո­լո­գիա­կան և տնտե­սա­կան զարգացման հիմք։ Նավա­սարդյա­նը կարծում է, որ պետք է ինտենսիվ բանակցություններ վարել այլ գործընկերնե­րի հետ, միա­ժա­մա­նակ գնա­հա­տե­լով Ռուսաստա­նի սպառնա­լիքնե­րի իրա­կան չափը։ Նրա խոսքով՝ անհրա­ժեշտ է հասկա­նալ՝ արդյոք դրանք իրա­կան գործո­ղություննե­րի պատրաստա­կա­մություն են, թե նաև ճնշման և վախեցման գործիք։

Ամփո­փե­լով՝ քաղա­քա­կան վերլուծա­բա­նը նշեց, որ Հայաստա­նը գտնվում է բարդ իրա­վի­ճա­կում և անհրա­ժեշտ են լուրջ կառա­վարչա­կան ու դիվա­նա­գի­տա­կան քայլեր։ Նա ընդգծեց, որ չի կարե­լի կենտրո­նա­նալ միայն ներքին քաղա­քա­կան խնդիրնե­րի վրա, քանի որ տարա­ծաշրջա­նա­յին զարգա­ցումնե­րը պահանջում են ակտիվ և բազմուղղված արտա­քին քաղա­քա­կան աշխա­տանք։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝