Փաշինյան-Պուտին Զրույցի Թաքնված Վտանգնե­րը

Հարցը ոչ միայն անդա­մակցել-չանդա­մակցե­լու մասին է, այլ այն, թե Հայաստա­նը սուվե­րեն որո­շում ընդունե­լու իրա­վունք ունի, թե ոչ։ Ռուսաստա­նը Եվրա­միությա­նը դիտարկում է որպես ապա­գա ռազմա­կան բլոկ և Հայաստա­նի եվրո­պա­կան ուղե­գի­ծը ընկա­լում է այդ համա­տեքստում։ 

Վահրամ Աթա­նեսյան

1inTV‑ն զրուցել է Արցա­խի նախկին պատգա­մա­վոր Վահրամ Աթա­նեսյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում Փաշինյան-Պուտին հանդիպման շուրջ ստեղծված քաղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կը և դրա հնա­րա­վոր ազդե­ցությունը Հայաստա­նի ապա­գա­յի վրա։ Առանցքում Ռուսաստա­նի կողմից հնչող էկզիստենցիալ սպառնա­լիքներն են, որոնք կապված են Հայաստա­նի հնա­րա­վոր եվրո­պա­մետ կողմնո­րոշման և սպասվող խորհրդա­րա­նա­կան ընտրություննե­րի հետ։ Զրուցա­կիցնե­րը շեշտում են, որ Մոսկվան փորձում է պահպա­նել իր տնտե­սա­կան և ռազմա­կան լծակնե­րը՝ դիտարկե­լով Արևմուտքի հետ մերձե­ցումը որպես թշնա­մա­կան քայլ։ Աթա­նեսյա­նը ներկա­յացնում է Հայաստա­նի առջև ծառա­ցած բարդ ընտրությունը՝ սեփա­կան սուվե­րե­նությունը պաշտպա­նե­լու և տարա­ծաշրջա­նա­յին անվտանգա­յին նոր միջա­վայրին հարմարվե­լու միջև։

Արցա­խի Հանրա­պե­տության ազգա­յին ժողո­վի նախկին պատգա­մա­վոր Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ չի կարծում, թե Ռուսաստա­նի փոխվարչա­պե­տը տեղյակ չէ Եվրա­միության անդա­մակցության ընթա­ցա­կարգե­րին։ Նրա խոսքով՝ կան երկրներ, օրի­նակ Թուրքիան, որոնք տասնամյակներ շարունակ թեկնա­ծու են, սակայն անդամ չեն դարձել, ուստի Հայաստա­նի՝ Եվրա­միությա­նը անդա­մակցե­լու դեպքում օդա­յին հաղորդակցությունը դադա­րեցնե­լու մասին հայտա­րա­րություննե­րը տարօ­րի­նակ են, քանի որ նկա­րագրվում է մի իրա­վի­ճակ, որը կարող է լինել նույնիսկ 20 տարի հետո։ Աթա­նեսյա­նը դիտարկեց, որ այդպի­սի հայտա­րա­րություննե­րով Ռուսաստա­նը փաստա­ցի ազդա­րա­րում է, թե Եվրա­միությա­նը դիտարկում է որպես թշնա­մա­կան կառույց, և այդ կառույցի հետ հարա­բե­րություններ հաստա­տող ցանկա­ցած պետություն ընկա­լում է որպես պոտենցիալ հակա­ռա­կորդ։ Նա կարծում է, որ Վլա­դի­միր Պուտի­նի և Նիկոլ Փաշինյա­նի ավե­լի քան երկու ժամ տևած բանակցություննե­րը շատ ավե­լի սկզբունքա­յին և լուրջ են եղել, քան ներկա­յացվում է հրա­պա­րա­կա­յին մակարդա­կում։ Աթա­նեսյա­նի գնա­հատմամբ՝ Կրեմլում հաշվարկել են, որ նման հայտա­րա­րություննե­րը կարող են դիվի­դենտներ բերել Հայաստա­նում ռուսա­մետ ուժե­րին, սակայն իրա­կա­նում դրանք կարող են հակա­ռակ ազդե­ցությունն ունե­նալ և հանրությա­նը այլ ուղղությամբ կողմնո­րո­շել։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը ընդգծեց, որ Եվրա­միության անդա­մակցությունը երկա­րատև բյուրոկրա­տա­կան գործընթաց է և չի կարող տեղի ունե­նալ կարճ ժամա­նա­կում։ Նա նշեց, որ այն մտայնությունը, թե ընտրություննե­րից հետո մի քանի ամիս անց Հայաստա­նը կարող է անդամ դառնալ, սխալ է։ Նրա խոսքով՝ Եվրա­միությունը ինքն էլ բարդ փուլ է ապրում, ներքին տարա­ձայնություններ ունի, և ընդլայնման հարցում արագ որո­շումներ սպա­սել չի կարե­լի։ Աթա­նեսյա­նը դիտարկեց, որ Ռուսաստա­նում լավ գիտակցում են՝ Հայաստա­նը տեսա­նե­լի ապա­գա­յում Եվրա­միության անդամ չի դառնա­լու, սակայն այդ թեման մշտա­պես շեշտվում է՝ Հայաստա­նի նկատմամբ ընդհա­նուր վերա­բերմունքը ցույց տալու համար։

Հարցը ոչ միայն անդա­մակցել-չանդա­մակցե­լու մասին է, այլ այն, թե Հայաստա­նը սուվե­րեն որո­շում ընդունե­լու իրա­վունք ունի, թե ոչ։ Նրա խոսքով՝ Ռուսաստա­նը Եվրա­միությա­նը դիտարկում է որպես ապա­գա ռազմա­կան բլոկ և Հայաստա­նի եվրո­պա­կան ուղե­գի­ծը ընկա­լում է այդ համա­տեքստում։ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ սա նշա­նա­կում է՝ Ռուսաստա­նի ներկա­յիս իշխա­նությունը իր ապա­գան պատկե­րացնում է Եվրա­միության հետ դիմա­կա­յության մեջ, և դա ամե­նասկզբունքա­յին հանգա­մանքն է։

Աթա­նեսյա­նը նաև ընդգծեց, որ Հայաստա­նի համար խնդրա­հա­րույց է լինել  Ռուսաստա­նի ռազմա­կան դաշնա­կից մի տարա­ծաշրջա­նում, որտեղ հարև­ան երկրնե­րը Ռուսաստա­նին դիտարկում են որպես հակա­ռա­կորդ։ Նա հիշեցրեց, որ Ադրբե­ջա­նի և Վրաստա­նի սահմա­նադրա­կան փաստաթղթե­րում Ռուսաստա­նը ներկա­յացվում է որպես օկուպանտ կամ հակա­ռա­կորդ, և այս պայմաննե­րում Հայաստա­նի մասնակցությունը ռուսա­կան ռազմա­կան բլո­կին կարող է խորացնել տարա­ծաշրջա­նա­յին հակա­սություննե­րը։ Նրա կարծի­քով՝ Հայաստա­նը ստիպված է ընտրել անվտանգության այնպի­սի միջա­վայր, որը չի հակա­սի անմի­ջա­կան հարև­աննե­րի ռազմա­վա­րա­կան շահե­րին։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը հավե­լեց, որ հաճախ ներկա­յացվում է, թե Իրա­նը Ռուսաստա­նի ռազմա­վա­րա­կան դաշնա­կիցն է, սակայն իրա­կա­նում այդ հարա­բե­րություննե­րը պայմա­նա­վորված են կոնկրետ իրա­վի­ճակնե­րով և երկա­րա­ժամկետ ռազմա­վա­րա­կան դաշինք չեն։ Նա նշեց, որ նման անո­րոշ պայմաննե­րում Հայաստա­նը չի կարող իր անվտանգությունը կառուցել բացա­ռա­պես Ռուսաստա­նի հետ ռազմա­կան դաշինքի վրա։

Աթա­նեսյա­նը կարծիք հայտնեց, որ Ռուսաստա­նի հայտա­րա­րություննե­րը նաև ներքա­ղա­քա­կան ազդե­ցություն ունե­նա­լու նպա­տակ ունեն։ Նա ընդգծեց, որ եթե բարե­կամ պետությունը իրա­վունք ունի հետաքրքրվել Հայաստա­նի ընտրություննե­րով, ապա Հայաստա­նը նույնպես կարող է հետաքրքրվել Ռուսաստա­նում բնակվող միլիո­նա­վոր հայե­րի ներկա­յացվա­ծությամբ։ Նրա դիտարկմամբ՝ Ռուսաստա­նի հիմնա­կան շահագրգռվա­ծությունն այն է, որ Հայաստա­նը մնա իր ռազմա­կան դաշնա­կի­ցը, ինչը, ըստ նրա, կարող է էքզիստենցիալ սպառնա­լիք լինել Հայաստա­նի համար։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը եզրա­փա­կեց, որ Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կա­նության գլխա­վոր առաջնա­հերթությունը պետք է լինի այնպի­սի ուղե­գիծ ընտրե­լը, որը կկանխի հարև­աննե­րի հետ ռազմա­կան բախման նույնիսկ տեսա­կան հնա­րա­վո­րությունը։ Նրա խոսքով՝ հակա­ռակ ընտրությունը կարող է հանգեցնել էսկա­լա­ցիա­յի և նույնիսկ պատե­րազմի, իսկ Հայաստա­նը չպետք է ներքաշվի ուժա­յին կենտրոննե­րի դիմա­կա­յության մեջ։ Նա նաև նշեց, որ երբ Ռուսաստա­նը Եվրա­միությունը դիտարկում է որպես մշտա­կան հակա­ռա­կորդ, դա նշա­նա­կում է կոնֆրոնտա­ցիոն միջա­վայր, որին Հայաստա­նը չպետք է ներգրավվի։

Աթա­նեսյա­նը անդրա­դարձավ նաև Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի թեմա­յին՝ նշե­լով, որ Ադրբե­ջա­նի արձա­գանքը փաստա­ցի հիշե­ցում էր 2022 թվա­կա­նի փետրվա­րի 22‑ի հռչա­կագրի մասին, որով Ռուսաստա­նը ճանա­չել էր Ադրբե­ջա­նի տարածքա­յին ամբողջա­կա­նությունը և պարտա­վորվել չմի­ջամտել ներքին գործե­րին։ Նրա խոսքով՝ այդ փաստա­թուղթը հիմք է հանդի­սա­նում Ադրբե­ջա­նի դիրքո­րոշման համար, և այդ համա­տեքստում Ռուսաստա­նի հայտա­րա­րություննե­րը պետք է դիտարկել հենց այդ պարտա­վո­րություննե­րի շրջա­նա­կում։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝