Բանա­վեճն Արվեստ Է

Հանրա­յին հեռուստաընկե­րության եթե­րը պետք է լինի բանա­վե­ճի բարձր ստանդարտի օրի­նակ, ոչ թե աղմուկի ցուցադրություն։ Երբ պետա­կան հարթա­կը վերածվում է գոռգո­ռո­ցի, դա ոչ միայն վատ հեռուստա­տե­սություն է, այլ նաև քաղա­քա­կան մշա­կույթի անկման նշան։ 

Մեր Ուղին

Բանա­վե­ճը, իր սկզբունքա­յին էությամբ, ոչ թե քարոզչա­կան աղմուկ է, այլ մտա­ծո­ղության բախում։ Այն ստեղծված է ոչ թե բարձր խոսե­լու, այլ ավե­լի հստակ մտա­ծե­լու համար։ Իրա­կան բանա­վե­ճում գաղա­փարներն են մրցում, փաստարկներն են հակադրվում, իսկ հեռուստա­դի­տո­ղը դառնում է շահո­ղը՝ ստա­նա­լով պարզ պատկեր, հասկա­նա­լով տարբեր դիրքո­րո­շումնե­րի ուժեղ ու թույլ կողմե­րը։ Բանա­վե­ճը պետք է ծառա­յի հասա­րակ մարդու կողմնո­րոշմա­նը, ոչ թե նրա նյարդե­րի քայքայմա­նը։ Այն պետք է լինի կարգա­պահ, կառուցվածքա­յին, ինտե­լեկտուալ միջա­վայր, որտեղ խոսքը արժեք ունի, ոչ թե ձայնի բարձրությունը։ 

Բայց այն, ինչ տեղի է ունե­նում Հանրա­յին հեռուստաընկե­րության եթե­րում՝ հատկա­պես Պետրոս Ղազարյա­նի վարած բանա­վե­ճե­րում, դժվար է նույնիսկ բանա­վեճ անվա­նել։ Դա ավե­լի շատ հիշեցնում է արև­ելյան անկարգ շուկա, որտեղ ոչ թե գաղա­փարներ են փոխա­նակվում, այլ գոռգո­ռոցներ։ Բանա­խոսնե­րը մեկը մյուսին չեն լսում, ընդհա­տում են, բարձրա­ձայն վիճում, երբեմն թվում է՝ քիչ է մնում իրար վրա հարձակվեն։ Այդ ամբողջի մեջ կորում է ամե­նա­կարև­ո­րը՝ բովանդա­կությունը։ Հեռուստա­դի­տո­ղը ոչինչ չի հասկա­նում, միայն հոգնում է ու անջա­տում։  

Ավե­լին՝ հաղորդա­վա­րը, որը պետք է լինի կարգա­պա­հության երաշխա­վո­րը, հաճախ ինքն է դառնում աղմուկի մասնա­կի­ցը։ Փոխա­նակ խստո­րեն սահմա­նա­փա­կի, պահանջի հերթա­պահ խոսք, պահպա­նի բանա­վե­ճի կանոննե­րը, նա միջամտում է, բարձրացնում ձայնը, երբեմն նույնիսկ ավե­լի է սրում իրա­վի­ճա­կը։ Արդյունքում ձևա­վորվում է ոչ թե քաղա­քա­կան բանա­վեճ, այլ փողո­ցա­յին վիճա­բա­նություն։ Բանա­խոսներն էլ, կարծես, զգա­լով այդ միջա­վայրի անպա­տասխա­նա­տու բնույթը, սկսում են պահել իրենց նույն մակարդա­կով՝ առանց չափի, առանց կուլտուրա­յի, առանց կարգա­պա­հության։  

Սա հատկա­պես անհասկա­նա­լի է նախընտրա­կան շրջա­նում, երբ հանրությունը սպա­սում է հստակ հարցե­րի, դիրքո­րո­շումնե­րի, ծրագրե­րի բախման։ Մարդիկ ուզում են հասկա­նալ՝ ով ինչ է առա­ջարկում, ով ինչ է մտա­ծում, ով որքան հիմնա­վորված է խոսում։ Բայց դրա փոխա­րեն ստա­նում են աղմուկ, խառնաշփոթ և նյարդայնացնող վիճա­բա­նություն, որը պարզա­պես զզվե­լի է դիտել։ Դիտո­ղը ոչ միայն չի կողմնո­րոշվում, այլ պարզա­պես կորցնում է հետաքրքրությունը քաղա­քա­կան քննարկումնե­րի նկատմամբ։  

Հատկանշա­կան է, որ նույն թեմա­նե­րով, բայց այլ հարթակնե­րում՝ օրի­նակ Բուն TV-ում, հակա­ռակ պատկերն է։ Այնտեղ քննարկումնե­րը հաճախ չափա­զանց խաղաղ են, երբեմն նույնիսկ չափից ավե­լի՝ գրե­թե առանց իրա­կան բախման։ Մի դեպքում՝ շուկա, մյուս դեպքում՝ չափա­զանց մեղմ քննարկում։ Իսկ իրա­կան բանա­վե­ճը պետք է լինի այդ երկուսի մի կոշտ, բայց կարգա­պահ, սուր, բայց վերահսկվող, հակա­դիր, բայց քաղա­քա­կիրթ։

Հանրա­յին հեռուստաընկե­րության եթե­րը պետք է լինի բանա­վե­ճի բարձր ստանդարտի օրի­նակ, ոչ թե աղմուկի ցուցադրություն։ Երբ պետա­կան հարթա­կը վերածվում է գոռգո­ռո­ցի, դա ոչ միայն վատ հեռուստա­տե­սություն է, այլ նաև քաղա­քա­կան մշա­կույթի անկման նշան։ Ի վերջո մարդիկ հարկեր նրա համար չեն մուծում, որ նման էժա­նա­գին շոու ստա­նան։ Եթե Հանրա­յի­նը չի կարո­ղա­նում բանա­վեճ կազմա­կերպել, դա արդեն իսկ խայտա­ռա­կություն է։ Իսկ հասա­րա­կությունը նման «բանա­վե­ճե­րից» ոչինչ չի ստա­նում՝ բացի հոգնա­ծությունից ու հիասթա­փությունից։ 

Ու այստեղ առա­ջա­նում է բնա­կան հարց․ ի՞նչ է մտա­ծում այս ամե­նի մասին Հանրա­յին հեռուստաընկե­րությունը։ Արդյո՞ք նրանք գոհ են այս որա­կից։ Արդյո՞ք սա է այն քաղա­քա­կան մշա­կույթը, որը պետք է ձևա­վորվի պետա­կան եթե­րում։ Թվում է՝ ոչ ոք նույնիսկ չի փորձում տեսնել իրա­վի­ճա­կը կողքից։ Պետրոս Ղազարյա­նը հաճախ մոռա­նում է, որ ինքը մոդե­րա­տոր է, ոչ թե բանա­վի­ճող երրորդ կողմ։ Մոդե­րա­տո­րի դերը լռեցնելն է, կարգի հրա­վի­րե­լը, կանոն սահմա­նե­լը, ոչ թե ներգրավվե­լը վեճի մեջ, բարձրա­ձայն արձա­գանքե­լը, կողմե­րից մեկի վրա գոռա­լը, սադրե­լը, միջամտե­լը կամ ընդհա­նուր աղմուկը խորացնե­լը։ Երբ մոդե­րա­տորն ինքն է դառնում վիճող, բանա­վե­ճը պարզա­պես փլվում է՝ վերածվե­լով անկա­ռա­վա­րե­լի աղմուկի։

Եվ ամե­նաանսո­վորն այն է, որ նույն քաղա­քա­կան դաշտից հետո հնչում են կոչեր՝ «հասկա­նա­լով ընտրեք», «տեսեք ծրագրե­րը», «գնա­հա­տեք դիրքո­րո­շումնե­րը»։ Բայց ինչպե՞ս պետք է քաղա­քա­ցին հասկա­նա, եթե նրան ցույց են տալիս ոչ թե դիրքո­րո­շումնե­րի բախում, այլ գոռգո­ռոցնե­րի մրցույթ։ Ասես Հին Սպարտա­յի ժողով լինի, որ ով բարձր գոռա՝ ինքն է հաղթո­ղը։ Իրենք իրենց կողքից տեսե՞լ են։ Մի կողմից՝ Ազգա­յին ժողո­վում անընդհատ վեճեր, փոխա­դարձ վիրա­վո­րանքներ, երբեմն՝ բացա­հայտ հայհո­յանքի մակարդակ, մյուս կողմից՝ հանրա­յի­նի եթե­րում նույն մթնո­լորտի հեռուստա­տե­սա­յին տարբե­րա­կը։ Արդյունքում ձևա­վորվում է մի ամբողջ քաղա­քա­կան միջա­վայր, որտեղ փաստարկը փոխա­րինվում է ձայնով, իսկ քաղա­քա­կա­նությունը՝ փողո­ցա­յին կռվի տրա­մա­բա­նությամբ։ 

Այս պայմաննե­րում «գիտակցված ընտրության» կոչերն ուղղա­կի հակա­սա­կան են հնչում։ Երբ քաղա­քա­կան դիսկուրսը վերածվում է աղմուկի, քաղա­քա­ցին ոչ թե կողմնո­րոշվում է, այլ պարզա­պես հեռա­նում է։ Եվ դա ամե­նավտանգա­վոր հետև­անքն է․մարդիկ ոչ թե ընտրում են, այլ պարզա­պես դադա­րում են լսել։ Ու այլևս չեն ուզում գնալ ընտրության, որովհետև նրանց, ում պիտի ընտրեն, հիստե­րիկ գոռգո­ռոցնե­րից բացի ուրիշ ոչինչ չեն առա­ջարկում։ Ու այն պարա­գա­յում, երբ Հանրա­պե­տությունը լուրջ գաղա­փա­րա­կան ընտրության առաջ է կանգնած․ նա պիտի հասկա­նա, թե ի՞նչ է ընտրում՝ վերա­դարձ ռուսա­կան աշխա՞րհ, թե՞ դեպի Եվրո­պա։ Ու այս վիճա­կում մարդիկ իրոք զզվում են ու փոխում ալի­քը, կամ անջա­տում պարզա­պես։ Որովհետև Հանրա­յի­նը բանա­վեճ չի առա­ջարկում, այլ ընդա­մե­նը աղմուկ, որում անլսե­լի է դառնում ցանկա­ցած առողջ միտք և որում հալվում է հեռուստա­դի­տո­ղի հույսը՝ որևէ բան հասկա­նա­լու և կողմնո­րոշվե­լու համար։

Եթե ընտրություննե­րում մարդկանց մասնակցությունը նորից քիչ լինի, ապա մեղա­վորնե­րից մեկը հենց Հանրա­յին Հեռուստա­տե­սությունն է լինե­լու, որ նորմալ ու կիրթ իրա­զեկման փոխա­րեն՝ ընդա­մե­նը գոռգո­ռո­ցով ու աղմուկով է լցնում իր իր հասա­րա­կության ականջնե­րը։

Մեր Ուղին