Ռուսաստանն Ամեն Ինչ Կանի Հայաստա­նին Իր Ձեռքե­րում Պահե­լու Համար

Նախկի­նում Ադրբե­ջա­նը նույնպես դիտարկվում էր որպես ճնշման գործիք Հայաստա­նի նկատմամբ, սակայն այժմ այդ գործո­նը թուլա­ցել է։ Ադրբե­ջա­նա­կան մեդիա­յում Հայաստա­նը այլևս չի ներկա­յացվում որպես հիմնա­կան թշնա­մի, ինչը վկա­յում է իրա­վի­ճա­կի փոփո­խության մասին։ 

Արիֆ Յունուսով

1inTV‑ն զրուցել է ադրբե­ջանցի կոնֆլիկտա­բան Արիֆ Յունուսո­վի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նի և Ռուսաստա­նի նախա­գահ Վլա­դի­միր Պուտի­նի հանդիպման քաղա­քա­կան ենթա­տեքստը ու դրա ազդե­ցությունը Հարա­վա­յին Կովկա­սի ապա­գա­յի վրա։ Ըստ Յունուսո­վի Հայաստանն այժմ հանդի­սա­նում է Ռուսաստա­նի և Արևմուտքի միջև ընթա­ցող աշխարհա­քա­ղա­քա­կան պայքա­րի կենտրո­նը, որտեղ գործող իշխա­նության հնա­րա­վոր հաղթա­նա­կը կարող է հանգեցնել տարա­ծաշրջա­նում ռուսա­կան ազդե­ցության վերջնա­կան նվազմա­նը։ Յունուսո­վը շեշտում է, որ Մոսկվան փորձում է կիրա­ռել տնտե­սա­կան և ռազմա­կան ճնշման լծակներ՝ կանխե­լու համար Երև­ա­նի ուղղությունը դեպի արևմտյան կառույցներ։ Կոնֆլիկտա­բա­նը եզրա­կացնում է, որ չնա­յած ներքին և արտա­քին մարտահրա­վերնե­րին, հայ հասա­րա­կության ընտրությունը կանխո­րո­շե­լու է ամբողջ տարա­ծաշրջա­նի անվտանգա­յին ճարտա­րա­պե­տության փոփո­խությունը։

Արիֆ Յունուսո­վը նշեց, որ Մոսկվա­յում տեղի ունե­ցած հանդիպման արդյունքնե­րի և դրա մեդիա ներկա­յացման ձևի մեջ առանձնա­պես արտա­սո­վոր բան չկար․ սովո­րա­կան այց էր, հարա­բե­րություննե­րըոչ լիո­վին նորմալ, բայց նաև ոչ սրված։ Սակայն, նրա­դի­տարկմամբ, այս անգամ իրա­վի­ճա­կը­տարբերվում է, քանի որ Հայաստա­նում ամեն ինչ տեղի է ունե­նում հունի­սի 7‑ի ընտրություննե­րի նախա­շե­մին։ Յունուսո­վը կարծում է, որ այս ընտրություննե­րը սովո­րա­կան չեն, քանի որ խոսքը վերա­բե­րում է ոչ միայն Հայաստա­նի, այլև ամբողջ տարա­ծաշրջա­նի ապա­գա­յին։ Նրա գնա­հատմամբ՝ Հայաստա­նը դարձել է Ռուսաստա­նի և Արևմուտքի միջև սուր աշխարհա­քա­ղա­քա­կան պայքա­րի «դրոշակակիր»ը, այն դերը, որը նախկի­նում ուներ Վրաստա­նը։

Կոնֆլիկտա­բա­նը նշեց, որ Հայաստա­նը երկար ժամա­նակ դիտարկվել է որպես Ռուսաստա­նի հենա­կետ Հարա­վա­յին Կովկա­սում, սակայն այժմ իրա­վի­ճա­կը փոխվել է։ Նրա խոսքով՝ վարչա­պետ Նիկոլ Փաշինյա­նի ղեկա­վա­րությամբ Հայաստա­նը հետև­ո­ղա­կա­նո­րեն փորձում է հեռա­նալ Ռուսաստա­նից և աստի­ճա­նա­բար շարժվել դեպի Արևմուտք՝ միա­ժա­մա­նակ հաշվի առնե­լով Ռուսաստա­նի տնտե­սա­կան, քաղա­քա­կան և ռազմա­կան հնա­րա­վո­րություննե­րը։ Յունուսո­վը հիշեցրեց, որ Հայաստա­նում տեղա­կայված է ռուսա­կան ռազմա­կան բազա, ինչը կարև­որ գործոն է։ Նա ընդգծեց նաև, որ առա­ջի­կա­յում նախա­տեսվում է Հայաստան-Եվրա­միություն առա­ջին գագաթնա­ժո­ղո­վը, ինչը, նրա կարծի­քով, չի կարող դուր գալ որոշ ուժե­րի։

Արիֆ Յունուսո­վը կարծում է, որ ընտրություննե­րը որո­շե­լու են՝ ինչպի­սին կլի­նի Հայաստա­նը մոտ ապա­գա­յում, և հենց դա է անհանգստացնում Ռուսաստա­նին։ Նրա գնա­հատմամբ՝ Փաշինյա­նի հաղթա­նա­կը կնշա­նա­կի Ռուսաստա­նի դիրքե­րի թուլա­ցում տարա­ծաշրջա­նում, ինչն էլ բացատրում է Մոսկվա­յի վերա­բերմունքը այցին։ Նա նշեց, որ Ադրբե­ջա­նում ևս այցը հենց այս կերպ է ընկալվել․ըստ նրա՝ շատե­րը կարծում են, որ Փաշինյա­նը դիվա­նա­գի­տա­կան ձևով «ժողովրդա­վա­րության դաս» է տվել Վլա­դի­միր Պուտի­նին, հատկա­պես ընտրություննե­րին ռուսաստանցի­նե­րի մասնակցության վերա­բերյալ արձա­գանքում։

Յունուսո­վը նշեց, որ եթե խոսքը վերա­բե­րում է PR-ին, ապա ավե­լի կարև­որ է սպասվող Հայաստան-ԵՄ գագաթնա­ժո­ղո­վը, քան Մոսկվա­յի հանդի­պումը։ Նրա կարծի­քով՝ հանդի­պումը աշխա­տանքա­յին էր, որտեղ կողմե­րը փորձել են ցույց տալ իրենց հնա­րա­վո­րություննե­րը։ Նա նշեց, որ Ռուսաստա­նը տնտե­սա­կան ճնշման մասին ազդակներ է փոխանցել՝ հատկա­պես գազի գնե­րի և տնտե­սա­կան հարա­բե­րություննե­րի համա­տեքստում։

Ադրբե­ջանցի քաղա­քա­գե­տը մեկնա­բա­նեց նաև Ռուսաստա­նի փոխվարչա­պետ Ալեքսեյ Օվերչուկի հայտա­րա­րությունը՝ նշե­լով, որ նման հայտա­րա­րություննե­րը չեն լինում ինքնուրույն, այլ արտա­ցո­լում են Կրեմլի դիրքո­րո­շումը։ Նրա կարծի­քով՝ Պուտի­նը դժգոհ է մնա­ցել հանդի­պումից, և նման հայտա­րա­րություննե­րը ճնշման ու ազդակնե­րի մի մասն են՝ ուղղված թե՛ Հայաստա­նին, թե՛ Ռուսաստա­նի կողմնա­կից ուժե­րին Հայաստա­նում։ Յունուսո­վը կարծում է, որ ընտրություննե­րին մոտե­նա­լուն զուգընթաց նման հայտա­րա­րություննե­րը կշա­տա­նան։ Ռուսաստա­նի ճնշման գործիքնե­րը հիմնա­կա­նում տնտե­սա­կան են՝ բիզնե­սի, սփյուռքի և միգրանտնե­րի հարցե­րով։ Յունուսո­վը հիշեցրեց, որ Ռուսաստա­նը նման մեթոդներ կիրա­ռել է նաև Մոլդո­վա­յի, Վրաստա­նի, Ուկրաի­նա­յի և այլ երկրնե­րի նկատմամբ։ Նրա դիտարկմամբ՝ Հայաստա­նի դեպքում կա նաև ռազմա­կան գործո­նը՝ ռուսա­կան ռազմա­բա­զա­յի առկա­յության պատճա­ռով։ Նա չի բացա­ռեց նաև ներքին ապա­կա­յունացման փորձեր՝ պրո­ռուսա­կան ուժե­րի միջո­ցով։

Արիֆ Յունուսո­վը նշեց, որ նախկի­նում Ադրբե­ջա­նը նույնպես դիտարկվում էր որպես ճնշման գործիք Հայաստա­նի նկատմամբ, սակայն այժմ այդ գործո­նը թուլա­ցել է։ Նրա խոսքով՝ ադրբե­ջա­նա­կան մեդիա­յում Հայաստա­նը այլևս չի ներկա­յացվում որպես հիմնա­կան թշնա­մի, ինչը վկա­յում է իրա­վի­ճա­կի փոփո­խության մասին։ Նա կարծում է, որ Ռուսաստա­նը կարող է փորձել ապա­կա­յունացնել իրա­վի­ճա­կը Հայաստա­նի ներսում և հետո օգտա­գործել ՀԱՊԿ մեխա­նիզմնե­րը՝ ինչպես դա եղավ Ղազախստա­նում 2022 թվա­կա­նի հունվա­րին։

Միա­ժա­մա­նակ, կոնֆլիկտա­բա­նը գնա­հա­տեց, որ նման սցե­նա­րի հաջո­ղության հավա­նա­կա­նությունը մեծ չէ։ Նրա կարծի­քով՝ հայկա­կան հասա­րա­կության մեջ Ռուսաստա­նին աջակցությունը նվա­զել է, և նույնիսկ Փաշինյա­նի քննա­դատնե­րը չեն տեսնում այլընտրանքա­յին ուղի։ Նա կարծում է, որ հնա­րա­վոր ճնշման դեպքում Փաշինյա­նը կարող է ստա­նալ նաև Արևմուտքի քաղա­քա­կան աջակցությունը, ինչի պատճա­ռով պետա­կան հեղաշրջման փորձը, եթե լինի, կարող է ձախողվել։   Յունուսո­վը անդրա­դարձավ նաև Ղարա­բա­ղի թեմա­յին՝ նշե­լով, որ դա միակ «քարտն» է, որով կարե­լի է պայքա­րել Փաշինյա­նի դեմ։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նում կան Ղարա­բա­ղից տեղա­հանվածներ, որոնք դժգոհ են իրա­վի­ճա­կից և կարող են դառնալ ընդդի­մա­դիր ուժե­րի հիմք։ Նա նշեց, որ հակա­ռա­կորդնե­րի մեծ մասը կապված է հենց Ղարա­բաղյան օրա­կարգի հետ, այդ թվում՝ նախկին նախա­գահ Ռոբերտ Քոչարյա­նը։

Ադրբե­ջանցի քաղա­քա­գե­տը կարծում է, որ իրա­վի­ճա­կը արդեն փոխվել է, և խաղա­ղության պայմա­նագրի ստո­րագրումը կարող է տեղի ունե­նալ ընտրություննե­րից հետո։ Նրա գնա­հատմամբ՝ եթե պայմա­նա­գի­րը չստո­րագրվի, ապա­գա­յում նոր իշխա­նություննե­րը կարող են հրա­ժարվել նախնա­կան համա­ձայնություննե­րից։ Նա նաև նշեց, որ Բաքվի ուշա­ցումը կարող է պայմա­նա­վորված լինել տարա­ծաշրջա­նում ԱՄՆ‑ի և Ռուսաստա­նի միջև հավա­սա­րակշռություն պահպա­նե­լու փորձով։

Յունուսո­վը համոզված է, որ Ադրբե­ջա­նը ներկա­յումս ռազմա­կան ճանա­պարհով հարց լուծե­լու ցանկություն չունի։ Նրա խոսքով՝ Ղարա­բա­ղի թեման արդեն լուծված է, իսկ «Արևմտյան Ադրբե­ջա­նի» գաղա­փա­րը հասա­րա­կության մեջ լայն աջակցություն չունի և ավե­լի շատ քարոզչա­կան բնույթ ունի։ Նա կարծում է, որ Ադրբե­ջա­նի ռազմա­վա­րությունը կլի­նի չեզոք դիրք պահել և սպա­սել զարգա­ցումնե­րին, թե ինչպես կավարտվեն գործընթացնե­րը Հայաստա­նում։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝