Խաղա­ղությունը Պարզա­պես Փաստա­թուղթ Չէ, Այլ Գիտակցված Ընտրություն

Հասա­րա­կության մեջ առկա է մտա­ծո­ղության իներցիա, ըստ որի մարդիկ սպա­սում են, թե խաղա­ղությունը կարող է «վերև­ից տրվել», մինչդեռ դա երկար, ծանր և փուլա­յին աշխա­տանք է։

Ռուբեն Բաբա­յան

1inTV‑ն զրուցել է ռեժի­սոր Ռուբեն Բաբա­յա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում  Բաբա­յա­նը ներկա­յացնում է իր տպա­վո­րություննե­րը Բաքու կատա­րած այցից և քննարկում հայ-ադրբե­ջա­նա­կան խաղա­ղության հասնե­լու դժվա­րին ուղին։ Նա շեշտում է, որ իրա­կան կայունության համար անհրա­ժեշտ է ուղիղ երկխո­սություն կողմե­րի միջև՝ առանց երրորդ պետություննե­րի միջնորդության, որոնք հաճախ սեփա­կան շահերն են հետապնդում։ Բաբա­յա­նը վերլուծում է հայաստանյան հասա­րա­կության մեջ առկա բևե­ռացվա­ծությունը և քննա­դա­տում այն մտայնությունը, թե խաղա­ղությանն ուղղված քայլե­րը բացա­ռա­պես քաղա­քա­կան կողմնո­րոշման արդյունք են։ Բաբա­յա­նը կարև­ո­րում է մարդա­սի­րա­կան հարցե­րի լուծումը և փոքր քայլե­րի տակտի­կան՝ նշե­լով, որ պատե­րազմի ու հաղթա­նա­կի մասին հին պատկե­րա­ցումնե­րը պետք է փոխա­րինվեն պետության զարգացման տեսլա­կա­նով։

Ռուբեն Բաբա­յան նշեց, որ խաղա­ղության գործընթա­ցի նկատմամբ բացա­սա­կան վերա­բերմունքը հիմնա­կա­նում չի բխում խաղա­ղությա­նը դեմ լինե­լուց, այլ գործընթա­ցի ընկալման խնդիրնե­րից։ Նա կարծում է, որ հասա­րա­կության մեջ առկա է մտա­ծո­ղության իներցիա, ըստ որի մարդիկ սպա­սում են, թե խաղա­ղությունը կարող է «վերև­ից տրվել», մինչդեռ դա երկար, ծանր և փուլա­յին աշխա­տանք է։

Բաբա­յա­նը դիտարկում է, որ հաճախ առա­ջադրվում են վերջնագրա­յին պահանջներ, օրի­նակ՝ գերի­նե­րի անհա­պաղ վերա­դարձը, սակայն նման մոտե­ցումնե­րը չեն արտա­ցո­լում գործընթա­ցի իրա­կան բարդությունը։ Նա ընդգծում է, որ խաղա­ղության ճանա­պարհին կարև­որ է մարդա­սի­րա­կան բաղադրի­չը և հասա­րա­կություննե­րի միջև աշխա­տանքի անհրա­ժեշտությունը։

Ռեժի­սո­րը նաև նշեց, որ սխալ է կարծել, թե ավտո­րի­տար համա­կարգե­րում հանրա­յին կարծի­քը դեր չունի․ նրա խոսքով՝ նույնիսկ ամե­նա­կոշտ ղեկա­վարնե­րը հաշվի են նստում հանրության հետ։ Նա հավե­լեց, որ խաղա­ղության հաստատման համար անհրա­ժեշտ է նաև աշխա­տել հակա­ռակ կողմի հասա­րա­կության հետ՝ մարդա­սի­րա­կան հարթության վրա։

Ռուբեն Բաբա­յա­նը կարծում է, որ գործընթա­ցը չպետք է դիտարկել որպես իշխա­նության կամ ընդդի­մության նախա­ձեռնություն․ նրա խոսքով՝ եթե գաղա­փա­րը ճիշտ է, ապա նշա­նա­կություն չունի, թե ով է այն առա­ջարկում։ Նա նշեց, որ ինքն արդեն տարի­ներ շարունակ մասնակցում է նման հանդի­պումնե­րի, որոնք սկզբում եղել են հասա­րա­կա­կան նախա­ձեռնություններ, և դրանք նպաստել են երկկողմ ուղիղ շփումնե­րի ձևա­վորմա­նը։

Բաբա­յա­նը դիտարկում է, որ միջնորդա­վորված ձևա­չա­փե­րը հաճախ ենթադրում են արտա­քին շահեր և նույնիսկ որո­շա­կի «վերև­ից հաշտեցնե­լու» վերա­բերմունք, մինչդեռ ուղիղ երկխո­սությունը ուժե­ղացնում է կողմե­րի ինքնուրույնությունը և պատասխա­նատվությունը սեփա­կան որո­շումնե­րի համար։ Ադրբե­ջա­նի հետ հանդի­պումնե­րի ընթացքում զգա­ցել է, որ խաղա­ղության ցանկություն կա նաև մյուս կողմում, սակայն խաղա­ղության պայմա­նագրի ստո­րագրումը պարտա­դիր առաջնա­հերթություն չէ․ ավե­լի կարև­որ է իրա­կան համա­գործակցության ձևա­վո­րումը՝ առևտրի, մշա­կույթի և այլ ոլորտնե­րում։ Որպես օրի­նակ նա հիշեցրեց այն դեպքե­րը, երբ երկրնե­րը համա­գործակցում են նույնիսկ առանց պաշտո­նա­կան խաղա­ղության պայմա­նագրի։

Ռուբեն Բաբա­յա­նը նշեց, որ կարև­որ է մասնա­գի­տա­կան խմբե­րով երկխո­սության զարգա­ցումը և հատկա­պես երի­տա­սարդնե­րի ներգրա­վումը, քանի որ նոր սերունդը սկսում է հարա­բե­րություննե­րը «զրո­յից»։ Նա նաև ընդգծեց, որ փոխըմբռնման հիմքում պետք է լինի միմյանց լսե­լու կարո­ղությունը, նույնիսկ եթե համա­ձայնություն չկա։

Նրա խոսքով՝ հակա­մարտության թեմա­նե­րում կողմե­րը հաճախ օգտա­գործում են «խաղա­քարտեր», օրի­նակ՝ գերի­նե­րի և ականնե­րի հարցե­րը, որոնք ծառա­յում են բանակցա­յին դիրքե­րի ուժե­ղացմա­նը, և դա չի նշա­նա­կում պարտա­դիր պատե­րազմի վերսկսման նպա­տակ։

Բաբա­յա­նը կարև­ո­րեց նաև մտա­ծո­ղության փոփո­խությունը՝ առա­ջարկե­լով հրա­ժարվել «հաղթա­նակ-պարտություն» պարզունակ հակադրությունից և հաղթա­նա­կը տեսնել խաղա­ղության մեջ։ Նա նշեց, որ պետության զարգացման համար անհրա­ժեշտ է կենտրո­նա­նալ կրթության, մասնա­գի­տության և բացության վրա։

Նա նաև անդրա­դարձավ ներքա­ղա­քա­կան մթնո­լորտին՝ նշե­լով, որ ագրե­սիվ խոսույթը, վիրա­վո­րանքներն ու գոռո­ցը թուլության նշան են։ Նրա կարծի­քով՝ հասա­րա­կությունը պետք է զարգացնի «քաղա­քակրթա­կան իմունի­տետ»՝ մերժե­լով նման ձևե­րը՝ անկախ բովանդա­կությունից։

Ռուբեն Բաբա­յա­նը նշեց, որ հասա­րա­կության մեջ առկա բռնության դրսև­ո­րումնե­րը պայմա­նա­վորված են ոչ միայն անպատժե­լիությամբ, այլ նաև դաստիա­րա­կության խնդիրնե­րով։ Նա ընդգծեց, որ պատասխա­նատվությունը պետք է կիսվի պետության և հասա­րա­կության միջև։

Նա կարծում է, որ օրենքի խախտումնե­րը պետք է ստա­նան իրա­վա­կան գնա­հա­տա­կան՝ անկախ անձի անցյա­լից կամ քաղա­քա­կան դիրքո­րո­շումից, և քննա­դա­տում է այն մոտե­ցումը, երբ իրա­վա­կան գործընթացնե­րում առաջ են բերվում ոչ իրա­վա­կան, այլ քաղա­քա­կան կամ հուզա­կան փաստարկներ։

Բաբա­յա­նը ընդգծեց, որ հասա­րա­կա­կան առողջ մթնո­լորտի ձևա­վո­րումը հնա­րա­վոր է միայն պետության և հասա­րա­կա­կան ինստի­տուտնե­րի համա­տեղ աշխա­տանքի միջո­ցով։ Նրա խոսքով՝ պատի­ժը կարև­որ է, բայց բավա­րար չէ․ անհրա­ժեշտ է նաև ներքին արժե­քա­յին համա­կարգի ձևա­վո­րում, որպեսզի մարդը չհանցա­գործի ոչ թե վախից, այլ գիտակցությունից։

Վերջում Ռուբեն Բաբա­յա­նը նշեց, որ խաղա­ղության գաղա­փա­րի նկատմամբ անվստա­հությունը հաճախ գալիս է մարդկանց սեփա­կան արժե­քա­յին համա­կարգից․ նրա կարծի­քով՝ շատե­րը չեն հավա­տում անկեղծ շարժա­ռիթնե­րին, որովհետև իրենք չեն առաջնորդվում նման սկզբունքնե­րով։ Նա ընդգծեց, որ իր նպա­տա­կը եղել և մնում է խաղաղ, կայուն և ինքնիշխան պետության ձևա­վո­րումը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘