Թուրքիան Սպա­սո­ղա­կան Դիրք Է Բռնել

Թուրքիան չի շտա­պում Հայաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորման հարցում, քանի որ կարող է ավե­լի շահե­կան դիրք ստա­նալ ապա­գա աշխարհա­քա­ղա­քա­կան վերա­դա­սա­վո­րումնե­րի արդյունքում։

Վահրամ Աթա­նեսյան

1inTV‑ն զրուցել է Արցա­խի նախկին պատվա­մա­վոր Վահրամ Աթա­նեսյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվել են հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րի ներկա­յիս դադա­րը, որը Վահրամ Աթա­նեսյա­նի կարծի­քով պայմա­նա­վորված է Իրա­նի շուրջ ստեղծված ճգնա­ժա­մով և ԱՄՆ‑ի հնա­րա­վոր ռազմա­կան գործո­ղություննե­րով։ Թուրքիան սպա­սո­ղա­կան կեցվածք է ընդունել՝ փորձե­լով հասկա­նալ տարա­ծաշրջա­նա­յին նոր ստա­տուս քվոն, ինչով էլ բացատրվում է Հայաստա­նի բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­նե­րի բացա­կա­յությունն Անթա­լիա­յի դիվա­նա­գի­տա­կան ֆորումից։ Զուգա­հե­ռա­բար քննարկվում է Հայաստան-Եվրա­միություն խորա­ցող համա­գործակցությունը, հատկա­պես անվտանգության և դիմա­կա­յունության ոլորտնե­րում, ինչն արտա­ցոլվում է Արա­րատ Միրզո­յա­նի բրյուսելյան հանդի­պումնե­րում։

Վահրամ Աթա­նեսյա­նը՝ անդրա­դառնա­լով Անթա­լիա­յի դիվա­նա­գի­տա­կան ֆորումին Հայաստա­նի ներկա­յացվա­ծության մակարդա­կին, նշեց, որ այդ հարթա­կի կարև­ո­րությունը ներկա­յում մեծ չէ։ Նրա կարծի­քով՝ միջազգա­յին իրա­վի­ճա­կը, մասնա­վո­րա­պես Իրա­նի շուրջ զարգա­ցումնե­րը, հանգեցրել են այնպի­սի անո­րո­շության, որ հստակ արտա­քին քաղա­քա­կան կողմնո­րո­շումներ այսօր գրե­թե ոչ մի երկիր չունի։ Նա կարծում է, որ այս պայմաննե­րում արտա­քին գործե­րի նախա­րա­րի մասնակցությունը պարտա­դիր չէ, և Հայաստա­նը կարող էր ներկա­յացվել նաև ավե­լի ցածր մակարդա­կով՝ պարզա­պես արա­րո­ղա­կարգը պահպա­նե­լու համար։

Աթա­նեսյա­նը նաև ընդգծեց, որ հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րում առա­ջընթա­ցի բացա­կա­յությունը հիմնա­կա­նում պայմա­նա­վորված է տարա­ծաշրջա­նա­յին լայն գործընթացնե­րով։ Նրա դիտարկմամբ՝ Թուրքիան սպա­սում է Մերձա­վոր Արև­ելքում ձևա­վորվե­լիք նոր ստա­տուս քվո­յին՝ հասկա­նա­լու իր հետա­գա քաղա­քա­կա­նության ուղղություննե­րը։ Նա նշեց, որ այս փուլում հայ-թուրքա­կան սահմա­նի բացման կամ նախկին պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րի իրա­կա­նացման մասին խոսե­լը չափա­զանց լավա­տե­սա­կան է։

Անդրա­դառնա­լով ընդդի­մության քննա­դա­տությա­նը՝ Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նկա­տեց, որ նախկին իշխա­նություննե­րը երկար տարի­ներ ունե­ցել են հնա­րա­վո­րություն կարգա­վո­րե­լու հարա­բե­րություննե­րը Թուրքիա­յի հետ, սակայն շոշա­փե­լի արդյունքնե­րի չեն հասել։ Նա հիշեցրեց, որ դեռ 1991-ից տարբեր ձևա­չա­փե­րով բանակցություններ շարունակվել են, բայց առանց էական առա­ջընթա­ցի, իսկ Ցյուրիխյան արձա­նագրություննե­րը դրա դասա­կան օրի­նակն են։

Նա նաև քննա­դա­տեց այն պնդումնե­րը, թե Թուրքիան քայլեր չի անի առանց Ադրբե­ջա­նի բոլոր պահանջնե­րի կատարման։ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի միջև նախաստո­րագրված պայմա­նա­գի­րը չի պարունա­կում միա­կողմա­նի պարտա­վո­րություններ, և փոխա­դարձ տարածքա­յին ամբողջա­կա­նության ճանա­չումը բնա­կան և անհրա­ժեշտ հիմք է ցանկա­ցած խաղա­ղության համա­ձայնագրի համար։ Նրա խոսքով՝ նման սկզբունքնե­րի ժխտումը ոչ թե քաղա­քա­կան, այլ «կլի­նի­կա­կան» երև­ույթ է։

Աթա­նեսյա­նը շեշտեց, որ խաղա­ղության պայմա­նագրի ստո­րագրումը և վավե­րա­ցումը կարող են իրա­վա­կան առումով անշրջե­լի դարձնել հայ-ադրբե­ջա­նա­կան խաղա­ղությունը։ Նա կարև­ո­րեց առա­ջի­կա ընտրություննե­րը՝ որպես որո­շիչ հանգրվան՝ հասկա­նա­լու, թե Հայաստա­նը շարունա­կե­լու է այս ճանա­պարհով, թե ոչ։

Խոսե­լով տարա­ծաշրջա­նա­յին ավե­լի լայն համա­տեքստի մասին՝ նա նշեց, որ Թուրքիան այսօր նաև մրցակցա­յին հարա­բե­րություննե­րի մեջ է Իսրա­յե­լի հետ և իր քայլե­րը պայմա­նա­վո­րում է այդ մրցակցությամբ։ Նրա դիտարկմամբ՝ Թուրքիան չի շտա­պում Հայաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորման հարցում, քանի որ կարող է ավե­լի շահե­կան դիրք ստա­նալ ապա­գա աշխարհա­քա­ղա­քա­կան վերա­դա­սա­վո­րումնե­րի արդյունքում։

Եվրա­միության առա­քե­լության վերա­բերյալ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ պետք է տարբե­րել դիտորդա­կան առա­քե­լությունն ու հիբրի­դա­յին սպառնա­լիքնե­րին դիմա­կա­յության ուղղված ծրագրե­րը։ Նա ընդգծեց, որ նախորդ շրջա­նում եվրո­պա­կան առա­քե­լության դեմ հիմնա­կա­նում հանդես էր գալիս Ռուսաստա­նը, ոչ թե Ադրբե­ջա­նը։ Նրա կարծի­քով՝ Եվրա­միության հետ համա­գործակցության խորա­ցումը, հատկա­պես անվտանգա­յին ոլորտում, կարև­որ նշա­նա­կություն ունի, և առա­ջի­կա գագա­թա­ժո­ղո­վը կարող է այս առումով որո­շա­կի արդյունքներ տալ։

Իրա­նի շուրջ իրա­վի­ճա­կի վերա­բերյալ Վահրամ Աթա­նեսյա­նը նշեց, որ ԱՄՆ նախա­գա­հի հայտա­րա­րություննե­րը հաճախ հակա­սա­կան են, և հստակ կանխա­տե­սումներ անել հնա­րա­վոր չէ։ Նա կարծում է, որ ԱՄՆ‑ը կարող է չշա­րունա­կել ուղղա­կի ռազմա­կան ներգրավվա­ծությունը, սակայն չի բացառվում, որ Իսրա­յե­լը վերսկսի հարվածնե­րը։ Ըստ նրա՝ հակա­մարտության կարգա­վո­րումը չափա­զանց բարդ է, կողմե­րի դիրքո­րո­շումնե­րը՝ հակա­դիր, և նույնիսկ փորձա­գետնե­րը խուսա­փում են հստակ կանխա­տե­սումնե­րից։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘