Հայաստա­նը՝ Գլո­բալ Կենտրոննե­րի Ուշադրության Առանցքում

Արտա­քին դերա­կա­տարնե­րի կողմից ընտրություննե­րի չափա­զանց աշխարհա­քա­ղա­քա­կան ընկա­լումը կարող է երկա­րա­ժամկետ վնաս հասցնել թե՛ ժողովրդա­վա­րա­կան ինստի­տուտնե­րին, թե՛ հենց այդ դերա­կա­տարնե­րի հեղի­նա­կությա­նը Հայաստա­նում։ 

Տիգրան Գրի­գորյան

Civilnet‑ը զրուցել է քաղա­քա­գետ Տիգրան Գրի­գորյա­նի հետ։ Զրույցը վերլուծում է Հայաստա­նի գալիք ընտրություննե­րի աշխարհա­քա­ղա­քա­կա­նացված բնույթը, որտեղ ներքին քաղա­քա­կան պայքա­րը սերտո­րեն շաղկապված է արտա­քին ուժա­յին կենտրոննե­րի շահե­րի հետ։ Քննարկման առանցքում իշխող ուժի որդեգրած դիվերսիֆի­կա­ցիա­յի քաղա­քա­կա­նությունն է, որն ուղղված է Ռուսաստա­նից կախվա­ծության նվա­զեցմա­նը, և ընդդի­մության կողմնո­րո­շումը դեպի Մոսկվա­յի հետ հարա­բե­րություննե­րի վերա­կանգնումը։ Գրի­գորյանն ընդգծում է, որ արտա­քին դերա­կա­տարնե­րը, այդ թվում՝ Ռուսաստա­նը, ԱՄՆ‑ը և Եվրո­պա­կան միությունը, բացա­հայտո­րեն աջակցում են իրենց նախընտրե­լի թեկնա­ծունե­րին՝ երբեմն աչք փակե­լով ժողովրդա­վա­րա­կան նորմե­րի վրա հանուն ռազմա­վա­րա­կան շահե­րի։ Չնա­յած քաղա­քա­կան ուժե­րի բևե­ռացվա­ծությա­նը, հանրա­յին կարծիքն ավե­լի ռացիո­նալ է և հակված է հավա­սա­րակշռված արտա­քին քաղա­քա­կա­նությա­նը։ Գրի­գորյա­նըզգուշացնում է, որ ընտրություննե­րի չափա­զանց աշխարհա­քա­ղա­քա­կա­նա­ցումը կարող է վնա­սել երկա­րա­ժամկետ ժողովրդա­վա­րա­կան արժեքնե­րին և ինստի­տուտնե­րին:

Տիգրան Գրի­գորյա­նը անդրա­դառնա­լով ընտրություննե­րի բնույթին՝ նշեց, որ խոսե­լով «աշխարհա­քա­ղա­քա­կա­նացված ընտրություննե­րի» մասին՝ նկա­տի ունի երկու հարթություն՝ ներքին և արտա­քին։ Նրա դիտարկմամբ՝ Հայաստա­նի պատմության մեջ առա­ջին անգամ հիմնա­կան դերա­կա­տարնե­րը, որոնք իրա­կան շանս ունեն անցնե­լու խորհրդա­րան, ունեն հստակ աշխարհա­քա­ղա­քա­կան նախա­պատվություններ։

Քաղա­քա­գետն ընդգծեց, որ իշխող ուժը վերջին տարի­նե­րին վարում է դիվերսիֆի­կա­ցիա­յի քաղա­քա­կա­նություն՝ նպա­տակ ունե­նա­լով նվա­զեցնել կախվա­ծությունը Ռուսաստա­նից և խորացնել հարա­բե­րություննե­րը Եվրո­պա­յի և Միացյալ Նահանգնե­րի հետ։ Միևնույն ժամա­նակ, ըստ նրա, ընդդի­մա­դիր հիմնա­կան ուժե­րը հանդես են գալիս ավե­լի պրո­ռուսա­կան դիրքե­րից՝ շեշտե­լով Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի վերա­կանգնման անհրա­ժեշտությունը և նրան դիտարկե­լով որպես անվտանգա­յին երաշխա­վոր։

Գրի­գորյա­նը նաև նշեց, որ արտա­քին հարթությունում ևս պատկե­րը հստակ է․Ռուսաստանը, ըստ նրա, տարբեր գործիքնե­րով փորձում է ազդել ներքա­ղա­քա­կան գործընթացնե­րի վրա և բացա­հայտ ցույց է տալիս իր նախա­պատվություննե­րը։ Նա ընդգծեց, որ ռուսա­կան կողմը ոչ միայն քննա­դա­տում է Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րին, այլ նաև ակնարկում է, թե որ ուժերն են իր համար ընդունե­լի քաղա­քա­կան դաշտում։ Նա դիտարկեց, որ Եվրա­միությունը և Միացյալ Նահանգներ‑ը ավե­լի զուսպ, բայց իրա­կա­նում բավա­կան հստակ աջակցություն են ցուցա­բե­րում գործող իշխա­նությա­նը։ Նրա կարծի­քով՝ դա արտա­հայտվում է թե՛ քաղա­քա­կան քայլե­րով, թե՛ միջազգա­յին միջո­ցա­ռումնե­րի կազմա­կերպմամբ և ընդհա­նուր քաղա­քա­կան ֆոնով։

Քաղա­քա­գե­տը փորձեց բացատրել այդ նախա­պատվություննե­րի պատճառնե­րը՝ նշե­լով, որ Ռուսաստա­նի դեպքում հիմնա­կան գործո­նը դժգո­հությունն է Հայաստա­նի վարած քաղա­քա­կա­նությունից և նաև այն հանգա­մանքը, որ Ռուսաստա­նը կորցրել է իր նախկին ազդե­ցությունը հայկա­կան հանրա­յին կարծի­քի վրա։ Նա կարծում է, որ հենց այդ պատճա­ռով Մոսկվան շահագրգռված է ունե­նալ իրեն մոտ քաղա­քա­կան ուժեր Հայաստա­նի խորհրդա­րա­նում։ Միևնույն ժամա­նակ արևմտյան դերա­կա­տարնե­րի համար առաջնա­յին է տարա­ծաշրջա­նում Ռուսաստա­նի ազդե­ցության նվա­զե­ցումը։ Եթե կա իշխա­նություն, որը փորձում է հեռա­նալ ռուսա­կան ազդե­ցությունից, ապա բնա­կան է, որ այն ստա­նում է աջակցություն։ Սակայն նա նաև ընդգծեց, որ այստեղ գործում է պրագմա­տիկ հաշվարկ, քանի որ ընդդի­մա­դիր դաշտի մի մասը դժվար է ամբողջությամբ ժողովրդա­վա­րա­կան համա­րել։

Քաղա­քա­գե­տը նաև անդրա­դարձավ տարա­ծաշրջա­նա­յին գործոննե­րին՝ մասնա­վո­րա­պես Վրաստա­նում տեղի ունե­ցող գործընթացնե­րին՝ նշե­լով, որ այդ երկրի հարա­բե­րություննե­րի սառե­ցումը Եվրո­պա­յի հետ մեծացնում է Հայաստա­նի դերը տարա­ծաշրջա­նում։ Խոսե­լով ընդդի­մության արտա­քին քաղա­քա­կան առա­ջարկնե­րի մասին՝ նա կարծիք հայտնեց, որ դրանց մի մասը իրա­տե­սա­կան չէ։ Նրա գնա­հատմամբ՝ հատկա­պես Ռուսաստա­նի վրա հիմնված անվտանգության մոդե­լը այլևս չի համա­պա­տասխա­նում ներկա իրո­ղություննե­րին՝ հաշվի առնե­լով վերջին տարի­նե­րի զարգա­ցումնե­րը, այդ թվում՝ պատե­րազմներն ու անվտանգա­յին ճգնա­ժա­մե­րը։

Քաղա­քա­գե­տը նշեց նաև, որ որոշ ընդդի­մա­դիր գործիչներ շարունա­կում են մտա­ծել հին աշխարհա­քա­ղա­քա­կան կատե­գո­րիա­նե­րով, որոնք ձևա­վորվել են դեռ 2000-ականնե­րին, և չեն արտա­ցո­լում ներկա միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րի բարդությունը։Հասարակական տրա­մադրություննե­րը զգա­լիո­րեն տարբերվում են քաղա­քա­կան խոսույթից։ Նրա խոսքով՝ սոցիո­լո­գիա­կան հարցումնե­րը ցույց են տալիս, որ քաղա­քա­ցի­նե­րի մեծ մասը կողմ է բալանսա­վորված արտա­քին քաղա­քա­կա­նությա­նը՝ առանց հստակ պրո­ռուսա­կան կամ պրոարևմտյան ուղղվա­ծության։ Նա սա գնա­հա­տեց որպես ավե­լի ռացիո­նալ մոտե­ցում, քան քաղա­քա­կան դաշտում հնչող ծայրա­հեղ դիրքո­րո­շումնե­րը։

Թե՛ իշխա­նությունը, թե՛ ընդդի­մությունը հաճախ օգտա­գործում են աշխարհա­քա­ղա­քա­կան թեզե­րը ներքա­ղա­քա­կան նպա­տակնե­րով՝ փորձե­լով մոբի­լի­զացնել ընտրողնե­րին։ Որոշ չափով նորմալ է, երբ քաղա­քա­կան ուժե­րը ունեն արտա­քին քաղա­քա­կան տարբեր պատկե­րա­ցումներ, սակայն վտանգա­վոր է, երբ ընտրություննե­րը ամբողջությամբ աշխարհա­քա­ղա­քա­կա­նացվում են։Նրա կարծի­քով՝ երբ ներքին քաղա­քա­կան գործընթացնե­րը ներկա­յացվում են որպես անվտանգության հարց, դա լուրջ խնդիրներ է ստեղծում ժողովրդա­վա­րության համար։ Նա ընդգծեց, որ նման պայմաննե­րում թե՛ իշխա­նությունը, թե՛ ընդդի­մությունը հակված են մանի­պուլացնել հանրա­յին վախե­րը՝ ներկա­յացնե­լով ընտրություննե­րը որպես գոյա­բա­նա­կան ընտրություն։

Վերջում քաղա­քա­գե­տը եզրա­կացրեց, որ արտա­քին դերա­կա­տարնե­րի կողմից ընտրություննե­րի չափա­զանց աշխարհա­քա­ղա­քա­կան ընկա­լումը կարող է երկա­րա­ժամկետ վնաս հասցնել թե՛ ժողովրդա­վա­րա­կան ինստի­տուտնե­րին, թե՛ հենց այդ դերա­կա­տարնե­րի հեղի­նա­կությա­նը Հայաստա­նում։ 

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝