Ռուսաստա­նի Սխալ Հաշվարկնե­րը

Այս փուլում արդեն ակնհայտ է՝ Ռուսաստա­նը ոչ միայն չի թաքցնում իր դիրքո­րո­շումը, այլև բացա­հայտո­րեն ազդա­րա­րում է իր շահե­րի պաշտպա­նությունը Հայաստա­նում։

Արսեն Խառատյան

Factor TV-ին զրուցել է Ալիք Մեդիա­յի հիմնա­դիր, ազգագրա­գետ, կոնֆլիկտա­բան Արսեն Խառատյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստան-Ռուսաստան հարա­բե­րություննե­րի սրումը և դրա ազդե­ցությունը ներքա­ղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կի վրա։ Վերլուծվում են Կրեմլի բացա­հայտ միջամտության փորձե­րը հայաստանյան ընտրա­կան գործընթացնե­րին և հնա­րա­վոր տնտե­սա­կան ճնշումնե­րը, որոնք կարող են կիրառվել իշխա­նա­փո­խության հասնե­լու համար։ Խառատյա­նը նշում է, որ Ռուսաստա­նի կողմից լծակնե­րի կոշտ կիրա­ռումը, օրի­նակ՝ օդա­յին հաղորդակցության սահմա­նա­փա­կումը կամ արտա­հանման արգելքնե­րը, կարող են ունե­նալ հակա­ռակ ազդե­ցությունը՝ խորացնե­լով հակա­ռուսա­կան տրա­մադրություննե­րը։ Կարև­որվում է Հայաստա­նի համար արևմտյան գործընկերնե­րի հետ համա­գործակցության դիվերսիֆի­կա­ցումը՝ որպես դիմա­կա­յության միջոց։ Ըստ էության, առա­ջի­կա ընտրություննե­րը դիտարկվում են որպես քաղա­քակրթա­կան և աշխարհա­քա­ղա­քա­կան կարև­որ կողմնո­րոշման պահ։ 

Արսեն Խառատյա­նը նշում է, որ Հայաստան-Ռուսաստան հարա­բե­րություննե­րը ներքա­ղա­քա­կան ակտիվ քննարկման թեմա դարձան հատկա­պես Փաշինյան-Պուտին հանդի­պումից հետո։ Նրա խոսքով՝ այդ հանդիպման ընթացքում առա­ջին անգամ բացա­հայտ հնչեց, որ Ռուսաստա­նը «ընկերներ ունի Հայաստա­նում» և ակնկա­լում է նրանց մասնակցությունը քաղա­քա­կան գործընթացնե­րին։ Խառատյա­նը դիտարկում է, որ սա հստակ ազդակ էր՝ Ռուսաստա­նի կողմից Հայաստա­նի ներքին գործե­րին ներգրավվա­ծության մասին, ինչը հետա­գա­յում հաստատվեց նաև Կրեմլի խոսնակ Պեսկո­վի հայտա­րա­րությամբ, ըստ որի՝ Հայաստա­նի ներքին զարգա­ցումնե­րը նաև Ռուսաստա­նի հետաքրքրություննե­րի շրջա­նա­կում են։

Արսեն Խառատյա­նը կարծում է, որ այս փուլում արդեն ակնհայտ է՝ Ռուսաստա­նը ոչ միայն չի թաքցնում իր դիրքո­րո­շումը, այլև բացա­հայտո­րեն ազդա­րա­րում է իր շահե­րի պաշտպա­նությունը Հայաստա­նում։ Նա ընդգծում է, որ դրան զուգա­հեռ հնչել են նաև տնտե­սա­կան կախվա­ծություննե­րի մասին ուղերձներ, մասնա­վո­րա­պես՝ Ռուսաստա­նի բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­նե­րի կողմից, որոնք հիշեցնում են Հայաստա­նի կախվա­ծությունը ռուսա­կան շուկա­յից և էներգե­տիկ համա­կարգե­րից։

Խառատյա­նը նշում է, որ այս համա­տեքստում Սամվել Կարա­պետյա­նի և նրա թիմի հայտա­րա­րություննե­րը տեղա­վորվում են նույն տրա­մա­բա­նության մեջ․ ըստ նրա՝ նրանք փորձում են ցույց տալ, թե գործող իշխա­նության վերարտադրության դեպքում անխուսա­փե­լի կլի­նի հայ-ռուսա­կան հարա­բե­րություննե­րի վատթա­րա­ցումը։ Միա­ժա­մա­նակ, Նիկոլ Փաշինյա­նը, ըստ Խառատյա­նի, փորձում է հակա­դարձել՝ ներկա­յացնե­լով իրեն նաև որպես Ռուսաստա­նի համար ընդունե­լի գործիչ։

Ազգագրա­գետն ընդգծում է, որ արդեն նկա­տե­լի են որոշ նախանշաններ, որոնք կարող են դիտվել որպես հնա­րա­վոր ճնշման գործիքներ՝ օրի­նակ կոնյա­կի արտադրանքի հետ կապված խնդիրնե­րը, Ջերմուկի միջա­դե­պի վերա­բա­ցումը կամ գյուղմթերքնե­րի և ծաղկի արտա­հանման սահմա­նա­փա­կումնե­րի նախա­դե­պե­րը։ Նա հիշեցնում է, որ նման մեխա­նիզմներ նախկի­նում ևս կիրառվել են, երբ Ռուսաստա­նի վերահսկիչ մարմիննե­րը սեզո­նա­յին կամ այլ պատճառնե­րով սահմա­նա­փա­կումներ են մտցրել հայկա­կան արտադրանքի նկատմամբ։

Արսեն Խառատյա­նը շեշտում է, որ Հայաստա­նի և Ռուսաստա­նի հարա­բե­րություննե­րը ասի­մետրիկ են․ Հայաստա­նը կախված է ռուսա­կան գազից, էներգե­տիկ համա­կարգե­րից և շուկա­նե­րից։ Նրա խոսքով՝ այդ կախվա­ծությունը կարող է անմի­ջա­կան ազդե­ցություն ունե­նալ տնտե­սության վրա՝ գնե­րի, արտադրության և արտա­հանման տեսանկյունից։ Միևնույն ժամա­նակ Խառատյա­նը բերում է Վրաստա­նի օրի­նա­կը՝ նշե­լով, որ 2008 թվա­կա­նի պատե­րազմից հետո, չնա­յած ռուսա­կան սահմա­նա­փա­կումնե­րին, Վրաստա­նը կարո­ղա­ցավ դիվերսիֆի­կացնել իր տնտե­սությունը և նույնիսկ որո­շա­կի աճ ապա­հո­վել՝ արտա­քին աջակցությամբ։ Նա կարծում է, որ նման սցե­նա­րը կարող է նաև հնա­րա­վո­րություն դառնալ Հայաստա­նի համար՝ զարգացնե­լու այլ շուկա­ներ և բարձրացնե­լու արտադրանքի որա­կը։

Արսեն Խառատյա­նը ենթադրում է, որ Հայաստա­նի կառա­վա­րությունը, հավա­նա­բար, ունի որո­շա­կի ճգնա­ժա­մա­յին սցե­նարներ և քննարկումներ միջազգա­յին գործընկերնե­րի հետ՝ հնա­րա­վոր տնտե­սա­կան կամ էներգե­տիկ ճնշումնե­րի դեպքում գործո­ղություննե­րի վերա­բերյալ։ Սակայն նա նաև ընդգծում է, որ տնտե­սությունը կենդա­նի համա­կարգ է, և բոլոր ռիսկե­րը կանխա­տե­սել հնա­րա­վոր չէ։

Խառատյա­նը կասկա­ծի տակ է դնում այն թեզե­րը, թե Ռուսաստա­նը կարող է ռազմա­կան կոնֆլիկտի գնալ Հայաստա­նի դեմ՝ նշե­լով, որ նման քայլի համար տեսա­նե­լի հիմնա­վո­րումներ չկան՝ ո՛չ տարածքա­յին վեճ, ո՛չ լեզվա­կան խնդիր, ո՛չ էլ ՆԱՏՕ-ին անդա­մակցե­լու հարց։ Նրա կարծի­քով՝ այդպի­սի վախե­րը հաճախ չափա­զանցված են։

Անդրա­դառնա­լով աշխարհա­քա­ղա­քա­կան ընտրության հարցին՝ Արսեն Խառատյա­նը կարծում է, որ այս ընտրություննե­րը առանձնա­նում են նրա­նով, որ առա­ջին անգամ բացա­հայտ կերպով դրվում է Հայաստա­նի արտա­քին կողմնո­րոշման հարցը։ Նա նշում է, որ մինչ այս որևէ ընտրության ժամա­նակ այդ թեման այսքան ուղիղ չի բարձրացվել։

Խառատյա­նը դիտարկում է, որ ընտրություննե­րը կարող են վերածվել ոչ միայն սոցիալ-տնտե­սա­կան, այլ նաև քաղա­քակրթա­կան ընտրության՝ կապված այն հարցի հետ, թե Հայաստա­նը որ ուղղությամբ է ցանկա­նում զարգա­նալ՝ եվրո­պա­կան ինտեգրման, թե ավե­լի խորացված հարա­բե­րություննե­րի Ռուսաստա­նի հետ։

Միա­ժա­մա­նակ նա շեշտում է, որ ամե­նա­կարև­որն ընտրա­կան գործընթա­ցի լեգի­տի­մությունն է․ ըստ նրա՝ կարև­որ է, որ քաղա­քա­ցի­նե­րի ձայնե­րը ճիշտ հաշվարկվեն և արտա­ցո­լեն իրա­կան հանրա­յին կամքը՝ անկախ արդյունքից։

Արսեն Խառատյա­նը նաև նշում է, որ քաղա­քա­կան ուժե­րը պետք է ներկա­յացնեն հստակ ծրագրեր՝ կապված խաղա­ղության գործընթա­ցի, տարա­ծաշրջա­նա­յին հարա­բե­րություննե­րի, տնտե­սա­կան զարգացման և արտա­քին քաղա­քա­կա­նության ուղղություննե­րի հետ։ Նրա խոսքով՝ ներկա­յումս այդ ծրագրա­յին հստա­կությունը դեռևս բավա­րար չէ։

Խառատյա­նը եզրա­կացնում է, որ առա­ջի­կա ընտրություննե­րը, թեև դժվար է անվա­նել «ճակա­տագրա­կան», այնուա­մե­նայնիվ կարև­որ հանգրվան են Հայաստա­նի համար, քանի որ կարող են որո­շել երկրի զարգացման ռազմա­վա­րա­կան ուղղություննե­րը և արտա­քին քաղա­քա­կան առաջնա­հերթություննե­րը։ Միա­ժա­մա­նակ նա չի բացա­ռում, որ քաղա­քա­կան դիսկուրսը կարող է մնալ փոխա­դարձ մեղադրանքնե­րի մակարդա­կում՝ առանց խորքա­յին բովանդա­կա­յին քննարկումնե­րի։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘