Հայաստա­նը Հիբրի­դա­յին Պատե­րազմի Մեջ Է

Առա­ջի­կա շաբաթնե­րը լինե­լու են լարված, և չի բացառվում, որ փորձեր արվեն կասկա­ծի տակ դնել ընտրություննե­րի լեգի­տի­մությունը։ 

Արսեն Խառատյան

1inTV‑ն զրուցել է ազգագրա­գետ, կոնֆլիկտա­բան Արսեն Խառատյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվել են  ներքա­ղա­քա­կան և արտա­քին քաղա­քա­կան իրա­դարձություններ, որոնք ընթա­նում է Հայաստա­նի դեմ մղվող հիբրի­դա­յին պատե­րազմի և նախընտրա­կան սուր պայքա­րի համա­տեքստում։ Հիմնա­կան քննարկումը կենտրո­նա­նում է Հայաստան-Եվրա­միություն հարա­բե­րություննե­րի խորացման, Երև­ա­նում սպասվող բարձր մակարդա­կի գագաթնա­ժո­ղովնե­րի և Եվրո­պա­կան դիտորդա­կան առա­քե­լության կարև­ո­րության վրա, որն ավե­լի մեծ ներդրում է ունե­ցել երկրի անվտանգության մեջ, քան ավանդա­կան դաշնա­կից կառույցնե­րը։

Արսեն Խառատյա­նը նշեց, որ այսօր հայկա­կան խորհրդի կողմից կազմա­կերպվել էր անվտանգա­յին համա­ժո­ղով՝ նման ձևա­չա­փով առա­ջի­նը, և այն բավա­կան մարդա­շատ ու բովանդա­կա­լից էր։ Նրա դիտարկմամբ՝ հայկա­կան խորհուրդը նաև Հայաստան-Ադրբե­ջան ոչ պետա­կան ներկա­յա­ցուցիչնե­րի հանդի­պումնե­րի հիմնա­կան կազմա­կերպիչնե­րից է, և այս համա­ժո­ղո­վը ևս այդ շարունա­կա­կան աշխա­տանքի մաս էր։ Խառատյա­նը ընդգծեց, որ քննարկումնե­րը հիմնա­կա­նում վերա­բե­րել են ժողովրդա­վա­րությա­նը, անվտանգությա­նը, խաղա­ղության գործընթա­ցի ընթացքին, հիբրի­դա­յին սպառնա­լիքնե­րին, ինքնության և ինքնիշխա­նության հարցե­րին։ Նա հավե­լեց, որ ձևա­չա­փը թույլ է տվել բավա­կան ազատ և անկաշկանդ քննարկում, ինչն, ըստ նրա, վաղուց չէր եղել նման մակարդա­կով։

Արսեն Խառատյա­նը կարծում է, որ թեև համա­ժո­ղո­վը ներհայկա­կան էր, սակայն հնա­րա­վոր չէր խուսա­փել ներքա­ղա­քա­կան համա­տեքստից՝ հաշվի առնե­լով մոտա­լուտ ընտրություննե­րը։ Նրա խոսքով՝ փորձ է արվել հասկա­նալ, թե ինչպես են փոխվել հայկա­կան ընկա­լումնե­րը տարա­ծաշրջա­նա­յին դերա­կա­տարնե­րի՝ Թուրքիա­յի, Ռուսաստա­նի, Իրա­նի նկատմամբ, և ինչ տեղ ունի Հայաստա­նը այս բարդ աշխարհա­քա­ղա­քա­կան միջա­վայրում։ Նա նաև կարև­ո­րեց այն դիտարկումը, որ Հայաստա­նի գոյությունը պատմա­կա­նո­րեն հաճախ պայմա­նա­վորված է եղել մեծ ուժե­րի միջև անհա­մա­ձայնություննե­րով։

Խառատյա­նը դիտարկում է, որ հիմնա­կան մարտահրա­վերնե­րից մեկը շարունա­կում է մնալ հիբրի­դա­յին ազդե­ցությունը, հատկա­պես Ռուսաստա­նի կողմից, և հարց է, թե որքա­նով է Հայաստա­նը պատրաստ դիմա­կա­յել այդ մարտահրա­վերնե­րին։ Նա նշեց, որ քննարկվել է նաև ժողովրդա­վա­րություն-անվտանգություն դիլե­ման՝ արդյոք դրանք հակասո՞ւմ են, թե՞ կարող են համա­տեղ գոյակցել։

Անդրա­դառնա­լով Անթա­լիա­յի դիվա­նա­գի­տա­կան ֆորումին՝ Արսեն Խառատյա­նը նշեց, որ հայկա­կան մասնակցության մակարդա­կը, հավա­նա­բար, պայմա­նա­վորված էր Թուրքիա­յի կողմից առա­ջընթա­ցի բացա­կա­յությամբ։ Նրա գնա­հատմամբ՝ սա նաև որո­շա­կի քաղա­քա­կան ժեստ էր՝ ցույց տալու, որ առանց կոնկրետ արդյունքնե­րի պարզա­պես հանդի­պումնե­րի մասնակցե­լը իմաստ չունի։ Նա կարծում է, որ ներկա­յումս գնդա­կը Թուրքիա­յի դաշտում է։

Ազգագրա­գե­տը կարև­ո­րեց նաև Իրա­նի շուրջ զարգա­ցումնե­րը՝ նշե­լով, որ թեև ակտիվ ռազմա­կան գործո­ղություննե­րը դադա­րել են, սակայն լարվա­ծությունը պահպանվում է։ Նրա խոսքով՝ Իրա­նը շարունա­կում է կայուն մնալ, և ակնհայտ է, որ միայն ռազմա­կան ճնշմամբ հնա­րա­վոր չէ փոխել այդ երկրի քաղա­քա­կան համա­կարգը։ Նա ընդգծեց, որ տարա­ծաշրջա­նա­յին անո­րո­շությունը շարունա­կում է մնալ բարձր, և դա ազդում է նաև Հայաստա­նի վրա։

Արսեն Խառատյա­նը նշեց, որ Եվրա­միության ներգրավվա­ծությունը Հայաստա­նում աննա­խա­դեպ է՝ թե՛ քաղա­քա­կան, թե՛ տեխնի­կա­կան, թե՛ ֆինանսա­կան առումով։ Նա շեշտեց, որ եվրո­պա­կան մոնի­տո­րինգա­յին առա­քե­լությունը կարև­որ դեր է ունե­ցել հատկա­պես այն փուլում, երբ այլ անվտանգա­յին կառույցներ ակտիվ չէին։ Նրա խոսքով՝ հիբրի­դա­յին սպառնա­լիքնե­րը գնա­լով աճե­լու են ընտրություննե­րին ընդա­ռաջ, և անհրա­ժեշտ է դրանց դիմա­կա­յե­լու բարձր կարո­ղություն։

Խառատյա­նը նաև անդրա­դարձավ ապա­տե­ղե­կատվության խնդրին՝ նշե­լով, որ տարածվում են նույնիսկ ակնհայտ անհե­թեթ նարա­տիվներ, սակայն դրանք հաճախ ներկա­յացվում են այնքան համո­զիչ, որ կարող են ազդե­ցություն ունե­նալ հանրության վրա։ Նա կարծում է, որ հասա­րա­կության գիտակցվա­ծությունը պետք է լինի հիմնա­կան պաշտպա­նա­կան մեխա­նիզմը։

Խոսե­լով Հայաստան-Ադրբե­ջան հարա­բե­րություննե­րի մասին՝ Արսեն Խառատյա­նը նշեց, որ ադրբե­ջա­նա­կան կողմը փաստա­ցի սառեցրել է խաղա­ղության պայմա­նագրի գործընթա­ցը՝ սպա­սե­լով Հայաստա­նի ընտրություննե­րի արդյունքնե­րին։ Սակայն, նրա դիտարկմամբ, զուգա­հե­ռա­բար կարող են զարգա­նալ այլ ուղղություններ՝ մասնա­վո­րա­պես տնտե­սա­կան համա­գործակցությունը։ Նա ընդգծեց, որ սա հետաքրքիր պրո­ցես է կոնֆլիկտա­բա­նության տեսանկյունից, քանի որ խախտվում է դասա­կան հաջորդա­կա­նությունը, երբ նախ պետք է լինի խաղա­ղության պայմա­նա­գիր, ապա՝ տնտե­սա­կան հարա­բե­րություններ։

Խառատյա­նը կարծում է, որ Իրա­նի շուրջ զարգա­ցումնե­րը նույնպես բացա­սա­բար են ազդում Հայաստան-Ադրբե­ջան գործընթա­ցի վրա, քանի որ միջազգա­յին հիմնա­կան դերա­կա­տարնե­րի ուշադրությունը շեղված է։ Նա ընդգծեց, որ այս գործընթա­ցում կարև­որ է ԱՄՆ ակտիվ ներգրավվա­ծությունը, քանի որ առանց դրա առա­ջընթա­ցը սահմա­նա­փակ է։

Անդրա­դառնա­լով ներքա­ղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կին՝ Արսեն Խառատյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նում գոյություն ունեն արտա­քին ազդե­ցություննե­րի ենթա­կա քաղա­քա­կան խմբեր, սակայն իրա­վա­կան գնա­հա­տա­կան տալու համար անհրա­ժեշտ է հստակ սահմա­նում, թե որտե­ղից է սկսվում, օրի­նակ, լրտե­սությունը։ Նա կարծում է, որ մինչ այժմ այդ սահմա­նը հստակ չի ձևա­կերպվել։

Ազգագրա­գե­տը նշեց, որ առա­ջի­կա շաբաթնե­րը լինե­լու են լարված, և չի բացառվում, որ փորձեր արվեն կասկա­ծի տակ դնել ընտրություննե­րի լեգի­տի­մությունը։ Նրա խոսքով՝ իշխա­նություննե­րը պետք է գործեն առա­վել զգույշ և չտրվեն սադրանքնե­րի, քանի որ իրա­վի­ճա­կը շատ նուրբ է։ Նա ընդգծեց, որ կարև­որ է պահպա­նել օրի­նա­կա­նությունը և կանխել բռնության ցանկա­ցած դրսև­ո­րում։

Արսեն Խառատյա­նը եզրա­փա­կեց՝ նշե­լով, որ ընտրություննե­րի ընթացքը պետք է հնա­րա­վո­րինս համա­պա­տասխա­նի ժողովրդա­վա­րա­կան չափա­նիշնե­րին, և հույս հայտնեց, որ լուրջ բախումներ չեն լինի, քանի որ դա չի բխում Հայաստա­նի շահե­րից։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘