Պուտի­նի Նպա­տա­կը ՀՀ ԱԺ-ում Ներկա­յությունն Է

Հայաստա­նում առա­վել կոշտ, ազգայնա­կան հռե­տո­րա­բա­նությունը հաճախ կապված է ռուսա­մետ ուժե­րի հետ։ Այդ դաշտը հիմնա­կա­նում զբա­ղեցված է այդ ուժե­րի կողմից, որոնք ունեն ֆինանսա­կան և քաղա­քա­կան ռեսուրսներ, ինչպես նաև արտա­քին աջակցություն, ինչի արդյունքում այլ՝ «ազնիվ ազգայնա­կան» ուժե­րը դուրս են մղվում քաղա­քա­կան գործընթացնե­րից։ 

Միքա­յել Զոլյան

FactorTV‑ն զրուցել է  քաղա­քա­գետ Միքա­յել Զոլյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում են Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան դինա­մի­կա­յի և ինքնիշխա­նության պահպանման մարտահրա­վերնե­րը։ Զոլյա­նը հակադրում է իրա­տե­սա­կան խաղա­ղության ձգտումը այն քաղա­քա­կան տրա­մա­բա­նությա­նը, որը հույսը դնում է արտա­քին «փրկիչնե­րի» վրա՝ զգուշացնե­լով, որ սեփա­կան շահե­րը օտար տերություննե­րին պատվի­րա­կե­լը վերա­ծում է պետությունը աշխարհա­քա­ղա­քա­կան գործի­քի։ Ըստ Զոլյա­նի, Ռուսաստա­նի ռազմա­վա­րա­կան նպա­տա­կը ոչ թե անմի­ջա­կան իշխա­նա­փո­խությունն է, այլ խորհրդա­րա­նում ռուսա­մետ լեգի­տիմ հարթա­կի ստեղծումը՝ Հայաստա­նի արևմտա­մետ ընթացքը կասեցնե­լու և երկրի ներքին կայունությունը խարխլե­լու համար։ Կարև­որվում է սուբյեկտայնության վերա­կանգնման կարև­ո­րությունը և սեփա­կան ռեսուրսնե­րի վրա հիմնված ուղղա­կի դիվա­նա­գի­տության անհրա­ժեշտությունը։

Միքա­յել Զոլյա­նը նշում է, որ նախընտրա­կան բանա­վե­ճում կիրառվող քաղտեխնո­լո­գիա­նե­րը ինքնին դատարկ չեն․ նրա դիտարկմամբ՝ դրանք աշխա­տում են միայն այն դեպքում, երբ հիմքում որո­շա­կի իրա­կան հակադրություն կա։ Զոլյանն ասում է, որ քաղա­քա­կան պայքա­րը իրա­կա­նում ընթա­նում է երկու տարբեր տրա­մա­բա­նություննե­րի միջև․ մեկը՝ իրա­տե­սա­կան, որը ենթադրում է սահմա­նա­փակ ռեսուրսնե­րի հաշվա­ռում և հարև­աննե­րի հետ հնա­րա­վոր պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րի որո­նում, մյուսը՝առավելագույնական, որը կառուցվում է արտա­քին «փրկչի» կամ մեծ ուժի վրա հույս դնե­լու գաղա­փա­րի շուրջ։ Նրա կարծի­քով՝ այդ երկրորդ մոտե­ցումը վտանգա­վոր է, որովհետև հիմնվում է ոչ թե սեփա­կան կարո­ղություննե­րի, այլ արտա­քին ուժե­րի միջամտության սպասման վրա։ Քաղա­քա­գե­տը ընդգծում է, որ աշխարհա­քա­ղա­քա­կան զարգա­ցումնե­րը կարող են լինել անկանխա­տե­սե­լի, սակայն դրանց վրա ռազմա­վա­րություն կառուցե­լը սխալ է։ Զոլյա­նը դիտարկում է, որ նման սպա­սումնե­րը հաճախ վերածվում են քաղա­քա­կան մանի­պուլյա­ցիա­յի գործի­քի։

Միքա­յել Զոլյա­նի գնա­հատմամբ՝ այս մտա­ծո­ղության հիմքում թաքնված է կայսե­րա­կան ազդե­ցության տրա­մա­բա­նություն, որը տարբեր պատմա­կան փուլե­րում հանդես է եկել տարբեր ձևե­րով, սակայն նույն նպա­տա­կով՝ սահմա­նա­փա­կել փոքր պետություննե­րի ինքնիշխա­նությունը։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նը նույնիսկ այդ համա­կարգում չի դիտարկվում որպես լիարժեք վարչա­կան միա­վոր, այլ որպես գործիք, որը կարող է օգտա­գործվել կամ փոխա­նակվել ըստ անհրա­ժեշտության։

Նման մոտե­ցումը երկա­րա­ժամկետ առումով բերում է պետա­կա­նության թուլացման, ժողովրդագրա­կան խնդիրնե­րի խորացման և անկա­խության կորստի վտանգի։ Նա կարծում է, որ նույնիսկ եթե անմի­ջա­կան պատե­րազմա­կան վտանգ չլի­նի, այդ տրա­մա­բա­նությունը հանգեցնում է նույն արդյունքին։

Քաղա­քա­գե­տը նաև անդրա­դառնում է այն երև­ույթին, որ Հայաստա­նում առա­վել կոշտ, ազգայնա­կան հռե­տո­րա­բա­նությունը հաճախ կապված է ռուսա­մետ ուժե­րի հետ։ Նրա դիտարկմամբ՝ այդ դաշտը հիմնա­կա­նում զբա­ղեցված է այդ ուժե­րի կողմից, որոնք ունեն ֆինանսա­կան և քաղա­քա­կան ռեսուրսներ, ինչպես նաև արտա­քին աջակցություն, ինչի արդյունքում այլ՝ «ազնիվ ազգայնա­կան» ուժե­րը դուրս են մղվում քաղա­քա­կան գործընթացնե­րից։

Զոլյա­նը կարծում է, որ բացա­հայտ ռուսա­մետ դիրքո­րո­շումը Հայաստա­նում այլևս լայն աջակցություն չի վայե­լում, ուստի այն հաճախ քողարկվում է անվտանգության սպառնա­լիքնե­րի մասին խոսույթով։ Նրա խոսքով՝ հասա­րա­կության պատմա­կան տրավմա­նե­րը՝ ցեղասպա­նությունից մինչև վերջին պատե­րազմներ, օգտա­գործվում են վախի մթնո­լորտ ստեղծե­լու և արտա­քին կախվա­ծությունը արդա­րացնե­լու համար։ Այդ նարա­տի­վը կառուցվում է պարզ և բևե­ռացված պատկերնե­րի վրա՝ «կամ մենք, կամ նրանք» տրա­մա­բա­նությամբ, ինչը հեշտ ընկա­լե­լի է, սակայն չի արտա­ցո­լում իրա­կա­նության բարդությունը։ Զոլյա­նը նշում է, որ նման ընկա­լումը խոչընդո­տում է տարա­ծաշրջա­նա­յին հարա­բե­րություննե­րի ավե­լի խորքա­յին ըմբռնմա­նը և փոխա­դարձ խնդիրնե­րի իրա­կան պատճառնե­րի բացա­հայտմա­նը։

Միքա­յել Զոլյա­նը նաև պատմա­կան օրի­նակնե­րով ցույց է տալիս, որ հայկա­կան քաղա­քա­կան միտքը հաճախ ընտրել է միջնորդնե­րի միջո­ցով խնդիրնե­րը լուծե­լու ճանա­պարհը՝ ուղղա­կի երկխո­սության փոխա­րեն։ Նրա կարծի­քով՝ դա հանգեցրել է սուբյեկտայնության կորստի և արտա­քին ուժե­րի գործիք դառնա­լու իրա­վի­ճա­կի։  Իրա­կան անկա­խությունը ենթադրում է սեփա­կան սահմաննե­րի վերահսկում և ինքնուրույն որո­շումնե­րի կայա­ցում։ Նա նշում է, որ երբ պետությունը այդ գործա­ռույթնե­րը փոխանցում է այլ երկրին, այն փաստա­ցի կորցնում է իր լիարժեք ինքնիշխա­նությունը։

Անդրա­դառնա­լով Ռուսաստա­նի քաղա­քա­կա­նությա­նը՝ քաղա­քա­գե­տը կարծում է, որ Կրեմլը հաճախ սխալ պատկե­րա­ցում ունի Հայաստա­նի ներքին տրա­մադրություննե­րի մասին՝ հենվե­լով սահմա­նա­փակ աղբյուրնե­րի վրա։ Նրա գնա­հատմամբ՝ այդ սխալ ընկա­լումնե­րը բերում են նաև սխալ քաղա­քա­կան քայլե­րի։  Ռուսաստա­նի հիմնա­կան նպա­տա­կը կարող է լինել ոչ թե անմի­ջա­պես իշխա­նա­փո­խությունը, այլ խորհրդա­րա­նում ազդե­ցիկ ներկա­յություն ապա­հո­վե­լը և Հայաստա­նի քաղա­քա­կան դաշտում ազդե­ցության լծակնե­րի պահպա­նումը։ Նրա խոսքով՝ դա թույլ կտա ազդել երկրի արտա­քին քաղա­քա­կան ուղղության վրա և անհրա­ժեշտության դեպքում կասկա­ծի տակ դնել ընտրություննե­րի լեգի­տի­մությունը։

Վերջում Միքա­յել Զոլյա­նը եզրա­կացնում է, որ նույնիսկ եթե առա­վե­լա­գույն սցե­նարնե­րը քիչ հավա­նա­կան են, նվա­զա­գույն ծրագրե­րը՝ ազդե­ցության պահպա­նումը և քաղա­քա­կան գործընթացնե­րի վրա ճնշումը, լիո­վին իրա­տե­սա­կան են, և Հայաստա­նը պետք է պատրաստ լինի այդ մարտահրա­վերնե­րին։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝