ՌԴ‑ի Հետ Պայմա­նագրե­րը Պետք Է Վերա­նայվեն

Ներկա­յումս տեղի ունե­ցող գործընթացնե­րը դեռևս չունեն կտրուկ, կործա­նա­րար բնույթ և ավե­լի շատ արտա­հայտվում են առանձին դրվագնե­րով։ Դրանք պետք է դիտարկել ինչպես տնտե­սա­կան, այնպես էլ քաղա­քա­կան համա­տեքստում, սակայն «շանտաժ» եզրույթի կիրա­ռումը դեռ վաղ է։

Սոս Խաչիկյան

FactorTV‑ն զրուցել է տնտե­սա­գետ Սոս Խաչիկյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվել են հայ-ռուսա­կան տնտե­սա­կան հարա­բե­րություննե­րի ներկա­յիս լարվա­ծությունը և Հայաստա­նի նկատմամբ հնա­րա­վոր ճնշումնե­րը: Փորձա­գե­տը նշում է, որ հայկա­կան ապրանքնե­րի արտա­հանման խոչընդոտնե­րը կրում են քաղա­քա­կան ենթա­տեքստ, սակայն դրանք դեռևս չեն հասել լայնա­մասշտաբ տնտե­սա­կան շանտա­ժի մակարդա­կի: Ըստ Խաչիկյա­նի՝ Հայաստա­նը պետք է շարունա­կի իր արտա­քին քաղա­քա­կա­նության դիվերսիֆի­կա­ցումը և հարա­բե­րություննե­րի բալանսա­վո­րումը՝ հիմնվե­լով սեփա­կան պետա­կան շահե­րի վրա: Նա շեշտում է, որ Ռուսաստա­նի հետ գոյություն ունե­ցող ռազմա­վա­րա­կան գործընկե­րությունը կարիք ունի արդիա­կա­նացման, քանի որ փոխված աշխարհա­քա­ղա­քա­կան իրո­ղություննե­րում հին մեխա­նիզմներն այլևս արդյունա­վետ չեն:

Սոս Խաչիկյա­նը նշեց, որ ներկա­յումս աշխարհա­քա­ղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կը բավա­կա­նին բարդ է, և տնտե­սա­կան որո­շումնե­րը չեն կարող զերծ մնալ այդ ազդե­ցություննե­րից։ Նրա դիտարկմամբ՝ անո­րո­շություննե­րը չափա­զանց մեծ են, ինչը դժվա­րացնում է հստակ կանխա­տե­սումներ անել։ Նա ընդգծեց, որ այս պայմաննե­րում առաջնա­յին է հայ-ռուսա­կան գործա­րար համա­գործակցության պահպա­նումը, քանի որ դրա խաթա­րումը կարող է վնա­սել ոչ միայն Հայաստա­նին, այլև Ռուսաստա­նի տնտե­սությա­նը և տարա­ծաշրջա­նում նրա տնտե­սա­կան ներկա­յությա­նը։ Անհրա­ժեշտ է ակտիվ դիվա­նա­գի­տա­կան աշխա­տանք՝ փոխգործակցությունը պահպա­նե­լու համար։ Նրա խոսքով՝ նույնիսկ եթե հնչում են բարդ ենթա­տեքստով հայտա­րա­րություններ, ներկա­յումս լավա­գույն տարբե­րա­կը շփումնե­րի պահպա­նումն ու քաղա­քա­կան բալանսա­վո­րումն է՝ հաշվի առնե­լով տարա­ծաշրջա­նա­յին և գլո­բալ չլուծված խնդիրնե­րի առկա­յությունը։

Նա նաև նշեց, որ հայ տնտեսվա­րողնե­րի նկատմամբ ճնշումնե­րի աճը հնա­րա­վոր է, սակայն Ջերմուկի արտադրանքի շուրջ ստեղծված իրա­վի­ճա­կը, ըստ նրա, լրա­ցուցիչ պարզա­բանման կարիք ունի։ Խաչիկյա­նը դիտարկում է, որ նման դեպքե­րում անհրա­ժեշտ է ոչ միայն բարձր մակարդա­կի, այլև միջգե­րա­տեսչա­կան մակարդա­կի ակտիվ հաղորդակցություն, քանի որ նման հայտնի բրենդնե­րի նկատմամբ սահմա­նա­փա­կումնե­րը պետք է հստակ հիմնա­վորվեն։ Տնտե­սա­գե­տը շեշտեց, որ ներկա­յումս տեղի ունե­ցող գործընթացնե­րը դեռևս չունեն կտրուկ, կործա­նա­րար բնույթ և ավե­լի շատ արտա­հայտվում են առանձին դրվագնե­րով։ Նրա կարծի­քով՝ դրանք պետք է դիտարկել ինչպես տնտե­սա­կան, այնպես էլ քաղա­քա­կան համա­տեքստում, սակայն «շանտաժ» եզրույթի կիրա­ռումը դեռ վաղ է։

Սոս Խաչիկյա­նը ընդգծեց, որ Հայաստա­նը պետք է առաջնորդվի դիվերսիֆի­կա­ցիա­յի քաղա­քա­կա­նությամբ՝ ոչ թե հակա­ռուսա­կա­նության, այլ հավա­սա­րակշռված համա­գործակցության տրա­մա­բա­նությամբ։ Նա հիշեցրեց, որ տարա­ծաշրջա­նի այլ երկրներ՝ Ադրբե­ջանն ու Վրաստա­նը, երկար տարի­ներ իրա­կա­նացրել են նման քաղա­քա­կա­նություն՝ առանց լուրջ հակազդե­ցության, և հարց բարձրացրեց, թե ինչու նույն մոտե­ցումը խնդիրներ է առա­ջացնում Հայաստա­նի դեպքում։

Նրա դիտարկմամբ՝ սա պետք է դառնա հայկա­կան քաղա­քա­կա­նության կարև­որ ուղղություն՝ հարցը դիտարկել ոչ միայն երկկողմ, այլ նաև տարա­ծաշրջա­նա­յին համա­տեքստում։ Խաչիկյա­նը կարծում է, որ անհրա­ժեշտ է ուժեղ բանակցա­յին թիմ և առա­վել համա­կարգված աշխա­տանք հատկա­պես միջգե­րա­տեսչա­կան մակարդակնե­րում, քանի որ որոշ դեպքե­րում որո­շումնե­րը կարող են կայացվել ոչ բավա­րար համա­կարգմամբ։

Նա նաև չբա­ցա­ռեց կոռուպցիոն ռիսկե­րի առկա­յությունը՝ նշե­լով, որ որոշ ընկե­րություննե­րի շուկա­յից դուրս մղումը կարող է իրա­կա­նացվել նաև ոչ պաշտո­նա­կան մեխա­նիզմնե­րով։ Ըստ նրա՝ եթե նման երև­ույթներ կան, ապա դա վկա­յում է կառա­վարման համա­կարգի խնդիրնե­րի մասին։

Խաչիկյա­նը նշեց, որ արտա­քին տնտե­սա­կան ճնշումնե­րի և հնա­րա­վոր «երկընտրանքնե­րի» պայմաննե­րում Հայաստա­նը պետք է շարունա­կի բալանսա­վորված քաղա­քա­կա­նությունը։ Նրա խոսքով՝ որևէ պետություն չի կարող երաշխա­վո­րել ապա­գա հարա­բե­րություննե­րը, ուստի դիվերսիֆի­կա­ցիան և ճկուն քաղա­քա­կա­նությունը կենսա­կան անհրա­ժեշտություն են։ Հայաստա­նի գործընկերնե­րը պետք է ընդունեն, որ երկրի տնտե­սա­կան և քաղա­քա­կան օրա­կարգը ձևա­վորվում է սեփա­կան շահե­րից ելնե­լով։ Խաչիկյա­նը օրի­նակ բերեց, որ Հայաստա­նը կարո­ղա­ցել է պահպա­նել հարա­բե­րություննե­րը տարբեր կենտրոննե­րի հետ՝ չեզո­քություն ցուցա­բե­րե­լով բարդ հակա­մարտություննե­րի պայմաննե­րում, ինչը, ըստ նրա, պետք է շարունա­կել նաև այլ ուղղություննե­րով։

Տնտե­սա­գե­տը նշեց, որ «տնտե­սա­կան պատե­րազմի» մասին խոսակցություննե­րը հիմնա­կա­նում նախընտրա­կան բնույթ ունեն և ուղղված են հանրությա­նը։ Նրա գնա­հատմամբ՝ նման սցե­նա­րից կարող են շահել երրորդ երկրներ, ինչը նա կապում է հիբրի­դա­յին ազդե­ցություննե­րի հետ։

Սոս Խաչիկյա­նը ընդգծեց, որ եթե հայ-ռուսա­կան տնտե­սա­կան հարա­բե­րություննե­րը խաթարվեն, դրա­նից կարող են օգտվել այլ պետություններ կամ խոշոր ընկե­րություններ։ Նա հիշեցրեց նախա­դե­պեր, երբ հայկա­կան արտադրանքը փոխա­րինվել է այլ երկրնե­րի արտադրանքով՝ հնա­րա­վոր արտա­քին ազդե­ցություննե­րի արդյունքում։ Նույնիսկ եթե առա­ջա­նան լարվա­ծություններ, ընտրություննե­րից հետո երկու երկրներն էլ ստիպված կլի­նեն շարունա­կել համա­գործակցությունը, սակայն արդեն նոր ձևա­չա­փով։ Խաչիկյա­նը վստահ է, որ նախկին ռազմա­վա­րություննե­րը չեն կարող լիարժեք գործել, քանի որ աշխարհը էապես փոխվել է։

Ռուսաստա­նը ներկա­յումս գտնվում է անցումա­յին փուլում և դեռևս պատրաստ չէ նոր լայնա­ծա­վալ ռազմա­վա­րություննե­րի, սակայն ժամա­նա­կի ընթացքում նման պահանջարկ կառա­ջա­նա։ Այդ գործընթա­ցում Հայաստա­նը կարող է հանդես գալ որպես կապող օղակ՝ ապա­հո­վե­լով տնտե­սա­կան և տեխնո­լո­գիա­կան հոսքեր։

Խաչիկյա­նի դիտարկմամբ՝ Հայաստա­նը նաև կարև­որ դեր ունի վերաարտա­հանման գործընթացնե­րում, ինչը շահա­վետ է ոչ միայն Հայաստա­նի, այլև Ռուսաստա­նի համար։ Նա ընդգծեց, որ այդ համա­կարգը ձեռնտու է նաև Արևմուտքին, ինչի պատճա­ռով այն չի սահմա­նա­փակվում։

Տնտե­սա­գե­տը կարծում է, որ անհրա­ժեշտ է արդիա­կա­նացնել 1997 թվա­կա­նին ձևա­վորված հայ-ռուսա­կան ռազմա­վա­րա­կան հարա­բե­րություննե­րը՝ հարմա­րեցնե­լով նոր իրո­ղություննե­րին։ Նրա խոսքով՝ պետք է վերա­նա­յել գործի­քա­կազմը և ձևա­վո­րել գործընկե­րա­յին հարա­բե­րություններ՝ հիմնված փոխշա­հա­վե­տության վրա։

Սոս Խաչիկյա­նը եզրա­փա­կեց, որ Ռուսաստա­նին ավե­լի ձեռնտու է ունե­նալ գործընկեր Հայաստան, որը համա­գործակցում է նաև այլ կենտրոննե­րի հետ, քան մեկուսացված կամ ամբողջությամբ կախյալ պետություն։ Նրա համոզմամբ՝ Հայաստա­նը արդեն ապա­ցուցել է, որ կարող է վարել նման բազմա­վեկտոր քաղա­քա­կա­նություն և ապա­հո­վել հարա­բե­րա­կան կայունություն նույնիսկ բարդ հետպա­տե­րազմյան պայմաննե­րում։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝