Ռուսնե­րից Պետք Է Պոկվել, Բայց Դանդաղ Ու Նուրբ Կերպով

Մոսկվան ուղերձ է հղում՝ եթե Հայաստա­նը հակա­սի ռուսա­կան շահե­րին, ապա պետք է սպա­սի պատասխան քայլե­րի։  Ընտրություննե­րից հետո ավե­լի պարզ կդառնա, թե ինչպես է Ռուսաստա­նը արձա­գանքե­լու Հայաստա­նի որո­շումնե­րին։ Հատկա­պես Հարավկովկասյան երկա­թուղու հարցը լինե­լու է ամե­նա­կարճա­ժամկետ ու կարև­որ խնդիրնե­րից մեկը հունի­սից հետո։

Յուրի Մովսեսյան

1inTV‑ն զրուցել է Ռեստարտ հիմնադրա­մի ծրագրե­րի համա­կարգող Յուրի Մովսեսյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվել է Հայաստա­նի և Ռուսաստա­նի միջև աճող դիվա­նա­գի­տա­կան լարվա­ծությունը, որն առա­ջա­ցել է Երև­ա­նի որդեգրած արտա­քին քաղա­քա­կան նոր վեկտորնե­րի և արևմտյան հարթակնե­րում հնչող հակա­ռուսա­կան հռե­տո­րա­բա­նության պատճա­ռով։ Քննարկվում են նաև Մոսկվա­յի մտա­հո­գություննե­րը հատկա­պես ռազմա­վա­րա­կան ոլորտնե­րի, մասնա­վո­րա­պես՝ ատո­մա­կա­յա­նի և երկա­թուղա­յին ցանցի վերահսկո­ղության շուրջ, որոնք Ռուսաստա­նը դիտարկում է որպես իր ազդե­ցության պահպանման լծակներ։ Միևնույն ժամա­նակ, փորձա­գի­տա­կան անդրա­դարձ է կատարվում ներքա­ղա­քա­կան պայքա­րին, որտեղ իշխող ուժը փորձում է թիրա­խա­վո­րել ընդդի­մա­դիրնե­րին՝ օգտա­գործե­լով ընտրա­կա­շառքի մասին բացա­հայտումնե­րը որպես նախընտրա­կան մարտա­վա­րություն։ Ընդհա­նուր առմամբ, նյութը լուսա­բա­նում է Հայաստա­նի ջանքե­րը՝ հավա­սա­րակշռե­լու սեփա­կան ինքնիշխան շահե­րը գործընկե­րա­յին հարա­բե­րություննե­րի տրանսֆորմա­ցիա­յի բարդ փուլում։

Յուրի Մովսեսյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի և Ռուսաստա­նի միջև այսօր գոյություն ունեն մի շարք կնճռոտ հարցեր, որոնք արդեն դասա­կարգված են իրենց հրա­տա­պությամբ ու կարև­ո­րությամբ։ Նրա խոսքով՝ ռուսա­կան կողմի արձա­գանքնե­րից կարե­լի է հասկա­նալ, թե կարճա­ժամկետ և երկա­րա­ժամկետ ինչ խնդիրներ են առաջնա­յին համարվում Մոսկվա­յի համար։ Մովսեսյա­նը հիշեցրեց, որ դեռևս Պուտին–Փաշինյան հանդիպման ժամա­նակ ևս ռուսա­կան տեղե­կատվա­կան աղմուկը սրվել էր, իսկ նման միջազգա­յին միջո­ցա­ռումնե­րը պարզա­պես բազմա­պատկում են այդ լարվածությունը։Կարճաժամկետ ամե­նա­կարև­որ խնդիրներն այսօր Հարավկովկասյան երկա­թուղու և ատո­մա­կա­յա­նի հարցերն են։ Նա կարծում է, որ դրանք կարև­որ են ոչ միայն Ռուսաստա­նի, այլև Հայաստա­նի համար, սակայն որո­շումնե­րի կայա­ցումը փաստա­ցի թողնված է ընտրություննե­րից հետո։ Մասնա­գե­տը նշեց, որ ռուսա­կան կողմը փորձում է ազդել հայ ընտրո­ղի վրա՝ համո­զե­լով, թե Հայաստա­նի որդեգրած քաղա­քա­կան ուղին վտանգա­վոր է և կարող է բերել հակա­դարձ քայլե­րի Ռուսաստա­նի կողմից։

Մովսեսյա­նի խոսքով՝ Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րի կողմից կիրառվող «բալանսա­վորման», «բազմա­վեկտոր» կամ «եվրո­պա­կա­նացման» քաղա­քա­կան բնո­րո­շումնե­րը կարող են տարբեր կերպ մեկնա­բանվել, սակայն Ռուսաստա­նը փորձում է հանրության մեջ ձևա­վո­րել վախի մթնո­լորտ։ Նա նշեց, որ Մոսկվան ուղերձ է հղում՝ եթե Հայաստա­նը հակա­սի ռուսա­կան շահե­րին, ապա պետք է սպա­սի պատասխան քայլե­րի։  Ընտրություննե­րից հետո ավե­լի պարզ կդառնա, թե ինչպես է Ռուսաստա­նը արձա­գանքե­լու Հայաստա­նի որո­շումնե­րին։ Նրա համոզմամբ՝ հատկա­պես Հարավկովկասյան երկա­թուղու հարցը լինե­լու է ամե­նա­կարճա­ժամկետ ու կարև­որ խնդիրնե­րից մեկը հունի­սից հետո։

Յուրի Մովսեսյա­նը նաև նշեց, որ Եվրա­միության հետ Հայաստա­նի հարա­բե­րություննե­րի շուրջ բարձրացված աղմուկն ավե­լի շատ պրո­պա­գանդիստա­կան բնույթ ունի։ Նրա կարծի­քով՝ Մոսկվա­յում հասկա­նում են, որ Հայաստա­նը դեռևս չի հասել այն փուլին, երբ ստիպված կլի­նի վերջնա­կան ընտրություն կատա­րել Ռուսաստա­նի և Եվրո­պա­յի միջև։ Նա սա բնութագրեց որպես «ցուգցվանգի իրա­վի­ճակ»՝ նշե­լով, որ Հայաստա­նը փորձում է չհե­ռա­նալ Ռուսաստա­նից, բայց նաև չհրա­ժարվել եվրո­պա­կան ուղղությունից։

Ռուսաստա­նը համա­կարգված աշխա­տում է իր շահե­րը պաշտպա­նե­լու համար՝ օգտա­գործե­լով նաև Հայաստա­նում գործող քաղա­քա­կան խմբեր ու խոսնակներ։ Նա օրի­նակ բերեց այն հայտա­րա­րություննե­րը, թե եվրո­պա­ցի­նե­րը ցանկա­նում են փակել հայկա­կան ատո­մա­կա­յա­նը կամ վերցնել երկա­թուղին։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րի հիմնա­կան խնդի­րը պետք է լինի սեփա­կան շահե­րից բխող քայլե­րի իրա­կա­նա­ցումը՝ առանց հակա­ռուսա­կան հռե­տո­րա­բա­նության։

Յուրի Մովսեսյա­նը նշեց, որ ինքը կիսում է իշխա­նություննե­րի այն մոտե­ցումը, ըստ որի պետք չէ հակա­ռուսա­կան խոսույթ կառուցել։ Նա կարծում է, որ ավե­լի արդյունա­վետ է բարե­կա­մա­կան հայտա­րա­րություննե­րի ֆոնին իրա­կան քայլե­րով նվա­զեցնել կախվա­ծությունը Ռուսաստա­նից։ Նրա ձևա­կերպմամբ՝ ավե­լի լավ է հայտա­րա­րել, թե «Պուտի­նը մեր ընկերն է», բայց միա­ժա­մա­նակ վերա­նա­յել ռուսա­կան վերահսկո­ղության տակ գտնվող ենթա­կա­ռուցվածքնե­րը։

Անդրա­դառնա­լով ռուսա­կան հայտա­րա­րություննե­րի ազդե­ցությա­նը՝ Մովսեսյա­նը կարծիք հայտնեց, որ Մոսկվա­յի մարտա­վա­րությունն այսօր հիմնված է ոչ այնքան հակա­ռուսա­կան տրա­մադրություննե­րի կանխման, որքան վախի ձևա­վորման վրա։ Նրա խոսքով՝ հիմնա­կան ուղերձն այն է, որ «Ռուսաստա­նը գուցե վատն է, բայց առանց Ռուսաստա­նի ավե­լի վատ կլի­նի»։ Նա նաև հիշեցրեց, որ նման տրա­մա­բա­նությունը կիրառվել է նաև Վրաստա­նում, որտեղ հասա­րա­կության մեծ մասը եվրո­պա­մետ է, բայց հաճախ աջակցում է ռուսա­մետ ուժե­րի։ Ռուսաստա­նը Հայաստա­նում փորձում է ոչ միայն իշխա­նության բերել իրեն համակրե­լի քաղա­քա­կան ուժե­րի, այլ նաև երկա­րա­ժամկետ ներկա­յություն պահպա­նել ու ազդե­ցություն ունե­նալ ներքին որո­շումնե­րի վրա։ Նրա խոսքով՝ նույնիսկ եթե ընտրություննե­րից հետո ընդդի­մությունը չկա­րո­ղա­նա իշխա­նա­փո­խություն իրա­կա­նացնել, հետընտրա­կան գործընթացնե­րը և փողո­ցա­յին պայքա­րը բացառված չեն։

Քաղա­քա­կան գործընթացնե­րի վերա­բերյալ Մովսեսյա­նը նշեց, որ եթե ընդդի­մա­դիր ուժե­րը ընտրություննե­րում ստա­նան համե­մա­տա­բար մոտ արդյունքներ իշխա­նության հետ, ապա կարող են հայտա­րա­րել ընտրա­կեղծիքնե­րի մասին և փորձել փողո­ցա­յին պայքար սկսել։ Սակայն նա ընդգծեց, որ ներկա­յիս հարցումնե­րը նման սցե­նա­րի բարձր հավա­նա­կա­նություն ցույց չեն տալիս։ Այսօր առա­վե­լա­գույնը երեք ուժ կարե­լի է համա­րել հաստա­տա­պես անցո­ղիկ շեմը հաղթա­հա­րող՝ գործող քաղա­քա­կան մեծա­մասնությունը, «Ուժեղ Հայաստա­նը» և Գագիկ Ծառուկյա­նի գլխա­վո­րած ուժը։ Միա­ժա­մա­նակ նա նշեց, որ կան ևս մի քանի ուժեր, որոնք կարող են հաղթա­հա­րել անցո­ղիկ շեմը, ինչի հետև­անքով խորհրդա­րա­նը կարող է դառնալ ավե­լի բազմա­զան։

Անդրա­դառնա­լով ընտրա­կա­շառքի թեմա­յին՝ Յուրի Մովսեսյա­նը նշեց, որ հրա­պա­րակվող ձայնագրություննե­րը ցույց են տալիս ոչ միայն ընտրա­կա­շառքի մեխա­նիզմնե­րը, այլ նաև որոշ քաղա­քա­կան խմբե­րի լեզվամտա­ծո­ղությունն ու աշխարհա­յացքը։ Նրա կարծի­քով՝ այդ հրա­պա­րա­կումնե­րը բացա­սա­բար են ազդում հատկա­պես Սամվել Կարա­պետյա­նի քաղա­քա­կան նախագծի հեղի­նա­կության վրա։ Հայաստա­նում ընտրա­կա­շառքի մեխա­նիզմնե­րը փոխվել են։ Նրա խոսքով՝ այսօր ավե­լի հաճախ խոշոր գումարներ են փոխանցվում ազդե­ցիկ անձանց, որոնք արդեն իրենց հերթին կազմա­կերպում են ընտրողնե­րի մոբի­լի­զա­ցիան։ Նա կարծում է, որ սա վաղուց դարձել է ընտրա­կան գործընթացնե­րի հիմնա­կան մեթոդնե­րից մեկը։

Ամփո­փե­լով՝ Յուրի Մովսեսյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նի քաղա­քա­կան դաշտում օլի­գարխիկ ազդե­ցությունը դեռևս պահպանվում է, և 2026 թվա­կա­նի ընտրություննե­րը դժվար թե վերջնա­կա­նա­պես փակեն նախկին համա­կարգի դերա­կա­տարնե­րի քաղա­քա­կան էջը։ Նրա կարծի­քով՝ կարև­որ է, որպեսզի խորհրդա­րա­նում հայտնվեն նաև «նոր գույներ» և նոր քաղա­քա­կան ուժեր, որպեսզի քաղա­քա­կան դիսկուրսը չսահմա­նա­փակվի միայն նախկին ու ներկա իշխա­նություննե­րի հակադրությամբ։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝