Ռուսաստա­նը Չի  Ցանկա­նում Զիջել Դիրքե­րը

Երկա­թուղու հարցը կմնա նաև հետընտրա­կան օրա­կարգում, քանի որ Ռուսաստա­նը չի ցանկա­նում զիջել իր վերահսկո­ղությունը կամ կոնցե­սիոն իրա­վունքնե­րը։ 

Սամվել Մելիքսեթյան

1inTV֊ն զրուցել է քաղա­քա­գետ Սամվել Մելիքսեթյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստան-Ռուսաստան հարա­բե­րություննե­րի լարվա­ծությունը և Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կա­նության վեկտո­րի հնա­րա­վոր փոփո­խություննե­րը նախընտրա­կան փուլում: Անդրա­դարձ կա բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­նե­րի միջև տեղի ունե­ցած աշխա­տանքա­յին միջա­դե­պե­րին, Մոսկվա­յից հնչող մեղադրանքնե­րին և էներգե­տիկ ու տրանսպորտա­յին ոլորտնե­րում առկա ռուսա­կան ազդե­ցության լծակնե­րին: Նշվում է, որ Ռուսաստա­նը կիրա­ռում է տեղե­կատվա­կան ճնշում և շանտաժ, որպեսզի կանխի Հայաստա­նի մերձե­ցումը Եվրա­միության հետ։

Սամվել Մելիքսեթյա­նը նշեց, որ ռուսա­կան հայտա­րա­րություննե­րը պետք է դիտարկել մի քանի գործո­նի համա­տեքստում։ Նրա խոսքով՝ սա տեղե­կատվա­կան արշա­վի շարունա­կությունն է, որը հատկա­պես ակտի­վա­ցավ ապրի­լի 1‑ի Փաշինյան–Պուտին հանդի­պումից հետո, երբ առա­ջին անգամ հնչեցվեց այն պահանջը, թե Հայաստա­նը պետք է հստակ կողմնո­րոշվի Եվրա­միության և Եվրա­սիա­կան միության միջև։ Մելիքսեթյա­նի դիտարկմամբ՝ այժմ նույն թեզը զարգացվում է արդեն նոր պահանջով՝ Հայաստա­նում հանրաքվե անցկացնե­լու գաղա­փա­րով։

Սամվել Մելիքսեթյա­նը հիշեցրեց նաև Ալեքսեյ Օվերչուկի հայտա­րա­րություննե­րը, որտեղ անդրա­դարձ կար Հայաստա­նի էներգե­տիկ համա­կարգին և երկա­թուղի­նե­րին։ Քաղա­քա­գե­տը կարծում է, որ ռուսա­կան կողմը շարունա­կում է կենտրո­նա­նալ հատկա­պես ատո­մա­կա­յա­նի և երկա­թուղու թեմա­նե­րի վրա, իսկ Եվրո­պա­կան քաղա­քա­կան համայնքի գագաթնա­ժո­ղովն ու Վլա­դի­միր Զելենսկու մասնակցությունը ռուսա­կան կողմի համար քաղա­քա­կան զգա­յուն թեմա­ներ են։ Նրա խոսքով՝ Մոսկվա­յի արձա­գանքնե­րում կան նաև պրո­տո­կո­լա­յին տարրեր, սակայն ընդհա­նուր ֆոնում նկա­տե­լի է նախընտրա­կան ազդե­ցության փորձ։

Մելիքսեթյա­նը նշեց, որ Ռուսաստա­նը փորձում է տեղե­կատվա­կան ճնշում գործադրել ոչ միայն Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րի, այլև հասա­րա­կության վրա՝ ձևա­վո­րե­լով այն պատկե­րա­ցումը, թե ընտրություննե­րը դառնում են Ռուսաստա­նի և Եվրա­միության միջև ընտրություն։ Նա կարծում է, որ ռուսա­կան ուղերձնե­րի նպա­տակն է ստեղծել վախ, թե անցանկա­լի զարգա­ցումնե­րի դեպքում հայ-ռուսա­կան հարա­բե­րություննե­րը կարող են վատթա­րա­նալ։

Քաղա­քա­գե­տի կարծի­քով՝ ներկա­յումս ավե­լի շատ գործ ունենք շանտա­ժա­յին դրսև­ո­րումնե­րի հետ, քանի որ եթե Ռուսաստա­նը իրա­կա­նում անցնի սպառնա­լիքնե­րի իրա­գործմա­նը, վնասներ կունե­նան երկու կողմերն էլ։ Սամվել Մելիքսեթյա­նը շեշտեց, որ նման սցե­նա­րում Ռուսաստա­նը կարող է վերջնա­կա­նա­պես կորցնել իր ազդե­ցությունը տարա­ծաշրջա­նում՝ հատկա­պես Վրաստա­նի և Մոլդո­վա­յի օրի­նակնե­րի ֆոնին։ Նա նաև նկա­տեց, որ ռուս-ուկրաի­նա­կան պատե­րազմի պայմաննե­րում նման զարգա­ցումը քաղա­քա­կան և իմի­ջա­յին առումով ձեռնտու չէ Մոսկվա­յին։

Քաղա­քա­գե­տը անդրա­դարձավ նաև հայաստանյան այն քաղա­քա­կան ուժե­րին, որոնք հայտա­րա­րում են, թե գազը կթանկա­նա կամ տնտե­սա­կան պատե­րազմ կսկսվի, եթե ներկա­յիս իշխա­նությունը շարունա­կի պաշտո­նա­վա­րել։ Մելիքսեթյա­նի խոսքով՝ այդ ուժե­րի խոսույթը հաճախ համա­հունչ է ռուսա­կան պաշտո­նա­կան հայտա­րա­րություննե­րին, ինչն առնվազն հարցեր է առա­ջացնում։ Նա կարծում է, որ այդ մոտե­ցումնե­րը անտե­սում են հայ-ռուսա­կան հարա­բե­րություննե­րում առկա խորքա­յին խնդիրնե­րը։

Սամվել Մելիքսեթյա­նը հիշեցրեց, որ Ռոբերտ Քոչարյա­նի իշխա­նության օրոք հենց Հայաստա­նը խոսում էր բազմա­վեկտոր արտա­քին քաղա­քա­կա­նության մասին։ Նրա գնա­հատմամբ՝ ներկա­յիս աշխարհա­քա­ղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կում այդպի­սի մոտե­ցումն առա­վել արդիա­կան է, հատկա­պես երբ Ռուսաստա­նը գնա­լով մեկուսա­նում է, իսկ նրա տնտե­սա­կան և քաղա­քա­կան կայունության շուրջ առա­ջա­նում են լուրջ հարցեր։

Քաղա­քա­գե­տը նաև ընդգծեց, որ Ռուսաստա­նը երբեք չի կարող լինել Հայաստա­նի անվտանգության լիարժեք երաշխա­վո­րը հայ-թուրքա­կան և հայ-ադրբե­ջա­նա­կան հարա­բե­րություննե­րում։ Նրա կարծի­քով՝ հենց ամե­նա­բարդ պայմաննե­րում հայ-ռուսա­կան հարա­բե­րություննե­րը «բարե­լա­վե­լու» կոչե­րը ավե­լի շատ քարոզչա­կան բնույթ ունեն։

Անդրա­դառնա­լով Եվրո­պա­կան քաղա­քա­կան համայնքի գագաթնա­ժո­ղո­վին՝ Մելիքսեթյա­նը նշեց, որ այն դրա­կան ազդե­ցություն ունե­ցավ Հայաստա­նի միջազգա­յին իմի­ջի վրա և ակնհայտո­րեն անհանգստացնում է թե՛ ռուսա­կան կողմին, թե՛ այն քաղա­քա­կան ուժե­րին, որոնք հասկա­նում են, որ այդ գործընթացնե­րը նպաստում են Նիկոլ Փաշինյա­նի քաղա­քա­կան դիրքե­րի ամրապնդմա­նը։

Երկա­թուղու թեմա­յին անդրա­դառնա­լով՝ Սամվել Մելիքսեթյա­նը նշեց, որ ռուսա­կան կողմը, հավա­նա­բար, ժամա­նակ է ձգում մինչև ընտրություննե­րի ավարտը՝ ակնկա­լե­լով ավե­լի շահա­վետ քաղա­քա­կան պայմաններ։ Նրա խոսքով՝ այս դանդա­ղե­ցումը նկա­տե­լի էր դեռ տարվա սկզբից, երբ Նիկոլ Փաշինյա­նի հայտա­րա­րություննե­րից հետո ռուսա­կան կողմը խուսա­փո­ղա­կան պատասխաններ էր տալիս։

Քաղա­քա­գե­տը վստահ է, որ երկա­թուղու հարցը կմնա նաև հետընտրա­կան օրա­կարգում, քանի որ Ռուսաստա­նը չի ցանկա­նում զիջել իր վերահսկո­ղությունը կամ կոնցե­սիոն իրա­վունքնե­րը։ Նրա գնա­հատմամբ՝ այս թեման շարունա­կե­լու է մնալ հայ-ռուսա­կան հարա­բե­րություննե­րի կոնֆլիկտա­յին ուղղություննե­րից մեկը։

Ատո­մա­կա­յա­նի թեմա­յով Մելիքսեթյա­նը նշեց, որ ռուսա­կան կողմը փորձում է ներկա­յացնել իր առա­ջարկը որպես անփո­խա­րի­նե­լի, մինչդեռ իրա­կա­նում տարբեր տեխնո­լո­գիա­կան լուծումնե­րի միջև էական տարբե­րություններ չկան։ Նա բացատրեց, որ խոսքը հիմնա­կա­նում 1100 մեգա­վատ հզո­րությամբ կայա­նի մասին է, որը Հայաստա­նի ներկա­յիս էներգե­տիկ համա­կարգի համար չափա­զանց մեծ է։

Սամվել Մելիքսեթյա­նի խոսքով՝ Հայաստա­նը արդեն այսօր որոշ ժամա­նա­կա­հատվածնե­րում ունե­նում է էլեկտրաէ­ներգիա­յի գերարտադրություն, իսկ երկրի մեկուսացված էներգա­հա­մա­կարգը թույլ չի տալիս այդ ավելցուկը արդյունա­վետ արտա­հա­նել։ Նա ընդգծեց, որ եթե չկարգա­վորվեն հարա­բե­րություննե­րը Թուրքիա­յի և Ադրբե­ջա­նի հետ, ապա նման հզո­րության ատո­մա­կա­յա­նը կարող է ավե­լի շատ խնդիրներ ստեղծել, քան լուծումներ տալ։

Քաղա­քա­գե­տը նաև նկա­տեց, որ ռուսա­կան պաշտոնյա­նե­րը հաճախ չափա­զանցված թվեր են օգտա­գործում քարոզչա­կան նպա­տակնե­րով։ Որպես օրի­նակ նա բերեց Սերգեյ Շոյգուի հայտա­րա­րությունը հայկա­կան երկա­թուղի­նե­րում աշխա­տողնե­րի թվի վերա­բերյալ, որը, ըստ Մելիքսեթյա­նի, չէր համա­պա­տասխա­նում իրա­կա­նությա­նը։

Սամվել Մելիքսեթյա­նը շեշտեց, որ Ռուսաստա­նը հաճախ օգտա­գործում է իր ստեղծած կախվա­ծություննե­րը քաղա­քա­կան ճնշման գործիք դարձնե­լու համար։ Նա օրի­նակ բերեց գազի թեման՝ նշե­լով, որ թեև ռուսա­կան կողմը խոսում է էժան գազի մասին, Հայաստա­նի սպա­ռողնե­րի համար գինը մոտ է եվրո­պա­կան երկրնե­րի մակարդա­կին։

Քաղա­քա­գե­տը նաև անդրա­դարձավ Ռուսաստա­նի ներքին իրա­վի­ճա­կին՝ նշե­լով պատե­րազմի հետև­անքնե­րը, տնտե­սա­կան խնդիրնե­րը, տեղե­կատվա­կան սահմա­նա­փա­կումնե­րը և քարոզչա­կան համա­կարգի ուժե­ղա­ցումը։ Նրա կարծի­քով՝ այս պայմաննե­րում ռուսա­կան պաշտո­նա­կան տեղե­կատվությա­նը պետք է մոտե­նալ մեծ զգուշությամբ։

Հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րի մասին խոսե­լիս Սամվել Մելիքսեթյա­նը պարզա­բա­նեց, որ Արա­րատ Միրզո­յա­նի և Նիկոլ Փաշինյա­նի միջև արձա­նագրված խոսակցության թեման, ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ, վերա­բե­րում էր թուրքա­կան ապրանքնե­րի՝ Հայաստան արտա­հանման իրա­վա­կան ձևա­կերպումնե­րին։ Նրա խոսքով՝ մինչ այժմ թուրքա­կան ապրանքնե­րը Հայաստան էին մտնում հիմնա­կա­նում Վրաստա­նի միջո­ցով և չէին ձևա­կերպվում որպես ուղիղ արտա­հա­նում Հայաստան։

Մելիքսեթյա­նը նշեց, որ այս պահին այլ էական զարգա­ցումներ հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րում չի ակնկա­լում, քանի որ Ադրբե­ջա­նը շարունա­կում է դեմ լինել արագ առա­ջընթա­ցին։ Նրա գնա­հատմամբ՝ Թուրքիան, հավա­նա­բար, մինչև Հայաստա­նի ընտրություննե­րը հավա­տա­րիմ կմնա Բաքվին տված իր խոստումնե­րին։

Քաղա­քա­գե­տը հավե­լեց, որ ներկա­յումս առա­վե­լա­պես սիմվո­լիկ քայլեր են նկատվում, օրի­նակ՝ Անիի կամրջի վերա­կանգնման վերա­բերյալ պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րը։ Նա կարծում է, որ ավե­լի էական տեղա­շարժեր հնա­րա­վոր են միայն ընտրություննե­րից հետո։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘