Երբ ՀՅԴ‑ի Ներքին Բռնա­պե­տությունը Խոսում է Ժողովրդա­վա­րությունից

Նախքան Հայաստա­նին «թավշյա բռնա­պե­տություն» անվա­նե­լը, արժե պատասխա­նել մեկ պարզ հարցի. ո՞վ էր իրա­կա­նում բռնա­պե­տը՝ այն պետությո՞ւնը, որտեղ ընդդի­մությունը գործում է, ընտրություններ են անցկացվում և իշխա­նությունը մշտա­պես գտնվում է հանրա­յին քննա­դա­տության ներքո, թե՞ այն կուսակցա­կան համա­կարգը, որտեղ տասնամյակներ շարունակ քննա­դա­տությունը պատժվել է, այլա­կարծությունը ճնշվել, իսկ նվիրված անդամնե­րը հեռացվել միայն այն պատճա­ռով, որ համարձակվել են ունե­նալ սեփա­կան կարծի­քը։

Մեր Ուղին

Ֆրանսա­հայ քաղա­քա­կան գործիչ Մուրադ Փափազյա­նը հայտա­րա­րում է, թե Հայաստա­նը գնում է դեպի բռնա­պե­տություն, իսկ 2018 թվա­կա­նի թավշյա հեղա­փո­խությունը վերածվել է «թավշյա բռնա­պե­տության»։ Նման գնա­հա­տա­կաննե­րը, սակայն, առա­ջին հերթին հարց են առա­ջացնում ոչ թե Հայաստա­նի, այլ հենց այդ հայտա­րա­րության հեղի­նա­կի քաղա­քա­կան կենսագրության վերա­բերյալ։

Բռնա­պե­տության մասին խոսե­լու բարո­յա­կան իրա­վունք ունի՞ այն մարդը, որը ներկա­յացնում է մի կառույց, որի ներսում տասնամյակներ շարունակ այլա­կարծությունը ճնշվել է, քննա­դատնե­րը մեկուսացվել են, անհնա­զանդնե­րը հեռացվել են, իսկ սեփա­կան կարծիք ունե­ցող բազմա­թիվ անդամներ դուրս են մղվել կազմա­կերպությունից։

ՀՅԴ‑ի վերջին տասնամյակնե­րի պատմությունը լի է նման օրի­նակնե­րով։ Տարբեր երկրնե­րում կուսակցության շարքե­րից հեռացվել են խմբա­գիրներ, մտա­վո­րա­կաններ, երկա­րամյա կուսակցա­կաններ, երի­տա­սարդ գործիչներ և մարդիկ, որոնք պարզա­պես համարձակվել են անհա­մա­ձայնություն հայտնել ղեկա­վա­րության որո­շումնե­րի նկատմամբ։ Նրանցից շատե­րը Դաշնակցությա­նը նվի­րել էին իրենց կյանքի տասնյակ տարի­նե­րը, սակայն մի օր դարձան «անցանկա­լի», որովհետև համարձակվել էին քննա­դա­տել ղեկա­վա­րությա­նը, կամ առնվազն չեն համա­ձայնվել նրանց հետ։

Սա է բռնա­պե­տության իրա­կան դրսև­ո­րումը՝ ոչ թե այն, երբ ընդդի­մությունը ազատ գործում է, այլ երբ կազմա­կերպության ներսում այլ կարծի­քը դիտվում է որպես հանցանք։

Ամե­նա­ցա­վա­լին այն է, որ այդ քաղա­քա­կա­նությունը ոչ միայն հեռացրեց առանձին մարդկանց, այլ կոտրեց կազմա­կերպության բնա­կան զարգա­ցումը։ Հեռացվե­ցին խոստումնա­լից երի­տա­սարդներ, փորձա­ռու խմբա­գիրներ, գաղա­փա­րա­կան գործիչներ և այն սերունդը, որը կարող էր ապա­հո­վել ՀՅԴ‑ի առողջ շարունա­կա­կա­նությունը։ Փոխա­րե­նը ձևա­վորվեց մի համա­կարգ, որտեղ գլխա­վոր արժա­նի­քը ոչ թե գաղա­փարն էր, այլ ղեկա­վա­րությա­նը անվե­րա­պահ ենթարկվե­լը։

Այսօր հենց այդ համա­կարգի ներկա­յա­ցուցիչներն են փորձում ժողովրդա­վա­րության դասեր տալ Հայաստա­նին։

Մուրադ Փափազյա­նը ապրում և գործում է Ֆրանսիա­յում՝ օգտվե­լով եվրո­պա­կան ժողովրդա­վա­րության բոլոր հնա­րա­վո­րություննե­րից։ Սակայն նույն ժամա­նակ նա քաղա­քա­կան համա­գործակցություն է ունե­ցել այնպի­սի ուժե­րի և ղեկա­վարնե­րի հետ, որոնց ժողովրդա­վա­րա­կան անցյալն առնվազն վիճա­հա­րույց է եղել։ Այդ հակա­սությունը դժվար է անտե­սել։ Ազատ հասա­րա­կության պայմաննե­րում ապրե­լով՝ նա քննա­դա­տում է Հայաստա­նը, բայց լռում է այն ներքին մեխա­նիզմնե­րի մասին, որոնց վրա կառուցվել է իր քաղա­քա­կան միջա­վայրը։

Մուրադ Փափազյա­նի քաղա­քա­կան գործունեությունը նույնպես հարցեր է առա­ջացնում։ Նրա երկա­րամյա գործունեության ընթացքում նա համա­գործակցել է Հայաստա­նի նախկին իշխա­նություննե­րի ներկա­յա­ցուցիչնե­րի, այդ թվում՝ Ռոբերտ Քոչարյա­նի և Սերժ Սարգսյա­նի իշխա­նություննե­րի հետ որոնք  Հայաստա­նը ամնողջո­վին մտցրել են ռուսա­կան դաշտ, փոշիացրել ազգա­յին տնտե­սությունը, պահպա­նել է սերտ կապեր Հայ Առա­քե­լա­կան եկե­ղե­ցու ռուսա­մետ ղեկա­վա­րության հետ, ինչպես նաև տարբեր ժամա­նա­կաշրջաննե­րում հանդես է եկել այնպի­սի քաղա­քա­կան դիրքո­րո­շումնե­րով, որոնք համա­հունչ են եղել Կրեմլի ազդե­ցությա­նը տարա­ծաշրջա­նում։ Լիբա­նա­նի հայ համայնքում ևս նրա քաղա­քա­կան գործունեությունը բազմիցս քննա­դա­տության է արժա­նա­ցել՝ տարբեր ուժե­րի հետ(ինչպես օրի­նակ ահա­բեկչա­կան համարվող Հըզբո­լա­հի) համա­գործակցության և համայնքա­յին բաժա­նա­րար գծե­րը խորացնե­լու համար։ Այս հանգա­մանքնե­րը հակա­սում են այն ժողովրդա­վա­րա­կան արժեքնե­րին, որոնց մասին նա այսօր հրա­պա­րա­կայնո­րեն խոսում է։

Հայաստա­նը կարե­լի է և պետք է քննա­դա­տել։ Ժողովրդա­վա­րությունը հենց դրա հնա­րա­վո­րությունն է տալիս։ Սակայն Հայաստա­նը բռնա­պե­տություն անվա­նելն արդեն քաղա­քա­կան գնա­հա­տա­կան չէ, այլ քարոզչա­կան ձևա­կերպում։

Եթե Հայաստա­նը բռնա­պե­տություն լիներ, ապա ընդդի­մությունը չէր կազմա­կերպի ամիսներ և տարի­ներ տևող բողո­քի ակցիա­ներ։ Ընդդի­մա­դիր լրատվա­մի­ջոցնե­րը չէին գործի առանց սահմա­նա­փա­կումնե­րի։ Իշխա­նության հասցեին ամե­նօրյա ամե­նա­կոշտ քննա­դա­տություննե­րը չէին հնչի հեռուստա­տե­սությամբ, սոցիա­լա­կան ցանցե­րում և մամուլում։ Ամե­նա­կարև­ո­րը՝ չէին անցկացվի մրցակցա­յին ընտրություններ, որոնց արդյունքնե­րը միջազգա­յին դիտորդնե­րի կողմից ընդհա­նուր առմամբ գնա­հատվել են որպես ժողովրդա­վա­րա­կան չափա­նիշնե­րին համա­պա­տասխա­նող։

Ժողովրդա­վա­րությունը կատարյալ համա­կարգ չէ։ Այն ունի բազմա­թիվ խնդիրներ, և Հայաստա­նը նույնպես բացա­ռություն չէ։ Սակայն ժողովրդա­վա­րության առկա­յությունը որոշվում է ոչ թե նրա­նով, որ բոլո­րը գոհ են իշխա­նությունից, այլ նրա­նով, որ իշխա­նությունը կարող է քննա­դատվել, ընտրություննե­րում պարտվել և փոխվել։

Այդ հնա­րա­վո­րություննե­րը Հայաստա­նում գոյություն ունեն։

Ուստի, երբ ՀՅԴ‑ի ներսում տասնամյակնե­րով ձևա­վորված փակ, անհանդուրժող և այլա­կարծությունը մերժող համա­կարգի ներկա­յա­ցուցի­չը սկսում է խոսել ազա­տության և ժողովրդա­վա­րության մասին, դա առնվազն քաղա­քա­կան հակա­սություն է։

Նախքան Հայաստա­նին «թավշյա բռնա­պե­տություն» անվա­նե­լը, արժե պատասխա­նել մեկ պարզ հարցի. ո՞վ էր իրա­կա­նում բռնա­պե­տը՝ այն պետությո՞ւնը, որտեղ ընդդի­մությունը գործում է, ընտրություններ են անցկացվում և իշխա­նությունը մշտա­պես գտնվում է հանրա­յին քննա­դա­տության ներքո, թե՞ այն կուսակցա­կան համա­կարգը, որտեղ տասնամյակներ շարունակ քննա­դա­տությունը պատժվել է, այլա­կարծությունը ճնշվել, իսկ նվիրված անդամնե­րը հեռացվել միայն այն պատճա­ռով, որ համարձակվել են ունե­նալ սեփա­կան կարծի­քը։

Հարցազրույցի լինքը՝ https://www.armenews.com/mourad-papazian-de-la-revolution-de-velours-a-la-dictature-de-velours/?fbclid=IwZnRzaAS5q4twZG9mA2ZkaWQWUKGByAK67Pd51CydZRIZHUKiBHwjpmV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkCjY2Mjg1NjgzNzkAAR4_PIqfNHoZ0AHNchUHPZ0VtpVGTz5mZVYhNYkEKVBU5_u9B6wBtlKDFHpUqQ_aem_n_v67i6mWDV3tO_TMbUgfQ

Մեր Ուղին