Արդա­րա­դա­տությունը Չի Կարող Մասնա­կի Լինել

Արտա­քին սպառնա­լիքնե­րին դիմա­կա­յե­լու անվան տակ Հայաստա­նում չի կարե­լի ձևա­վո­րել ավտո­րի­տար կառա­վարման համա­կարգ։

Արթուր Սաքունց

1inTV‑ն զրուցել է Իրա­վա­պաշտպան, Հելսինկյան քաղա­քա­ցիա­կան ասամբլեա­յի Վանա­ձո­րի գրա­սենյա­կի ղեկա­վար Արթուր Սաքունցի հետ։ Զրույցի ընթացքում Սաքունցը քննա­դա­տում է Հայաստա­նի գործող իշխա­նություննե­րին ընտրո­ղա­կան արդա­րա­դա­տություն իրա­կա­նացնե­լու համար, երբ քրեա­կան հետապնդումնե­րը նախկին պաշտոնյա­նե­րի և օլի­գարխնե­րի նկատմամբ սկսվում են միայն նրանց քաղա­քա­կան ակտի­վացման պարա­գա­յում։ Նա շեշտում է, որ պետության զավթման և համա­կարգա­յին կոռուպցիա­յի վերա­բերյալ քաղա­քա­կան և իրա­վա­կան հստակ գնա­հա­տա­կաննե­րի բացա­կա­յությունը թույլ է տալիս հին արա­տա­վոր մեխա­նիզմնե­րին շարունա­կել իրենց գոյությունը։ Ըստ Սաքունցի, իշխա­նության թերա­ցումը անցումա­յին արդա­րա­դա­տության և խորքա­յին բարե­փո­խումնե­րի հարցում հանգեցրել է հանրա­յին վստա­հության անկման և հնա­րա­վո­րություն տվել Կրեմլին պահպա­նել իր ազդե­ցության լծակնե­րը Հայաստա­նի ներքին գործե­րի վրա։ Վերջնարդյունքում, տեքստը հորդո­րում է ցուցա­բե­րել քաղա­քա­կան քաջություն՝ ախտո­րո­շե­լու համա­կարգա­յին խնդիրնե­րը և իրա­կա­նացնե­լու բովանդա­կա­յին փոփո­խություններ, որոնք կկանխեն ավտո­րի­տա­րիզմի վերա­դարձը։

Արթուր Սաքունցը նշեց, որ Գագիկ Ծառուկյա­նի նկատմամբ հարուցված քրեա­կան գործի շուրջ հիմնա­կան հարցը ոչ այնքան մեղադրանքնե­րի բովանդա­կությունն է, որքան դրանց ընտրո­ղա­կան կիրա­ռումը։ Նրա կարծի­քով՝ եթե պետության զավթման և համա­կարգա­յին կոռուպցիա­յի ամբողջ մեխա­նիզմը ժամա­նա­կին քաղա­քա­կան ու իրա­վա­կան գնա­հա­տա­կա­նի արժա­նա­ցած լիներ, այսօր նման հարցեր չէին առա­ջա­նա։

Սաքունցը հիշեցրեց 2008 թվա­կա­նի մարտի 1‑ի իրա­դարձություննե­րից հետո հրա­պա­րակված հայտնի 0038 հրա­մա­նը, որտեղ ընդգրկված էին տարբեր օլի­գարխներ և ազդե­ցիկ գործիչներ։ Նա ընդգծեց, որ խոսքը միայն Գագիկ Ծառուկյա­նի մասին չէ, այլ տարի­ներ շարունակ իշխա­նության հովա­նա­վո­րությամբ ձևա­վորված ամբողջ համա­կարգի։ Նրա խոսքով՝ այդ ժամա­նակ բիզնե­սը, քաղա­քա­կա­նությունն ու քրեա­կան տարրե­րը միահյուսված էին, իսկ այդ երև­ույթին համա­պարփակ գնա­հա­տա­կան այդպես էլ չտրվեց։

Իրա­վա­պաշտպա­նը կարծում է, որ Հայաստա­նում ձևա­վորվել է ընտրո­ղա­կան արդա­րա­դա­տություն, երբ իրա­վա­պահ համա­կարգը գործի է անցնում ոչ թե համա­կարգա­յին խնդիրնե­րը լուծե­լու, այլ այն ժամա­նակ, երբ նախկին ազդե­ցիկ անձինք սկսում են քաղա­քա­կան ակտի­վություն ցուցա­բե­րել։ Նա նույնիսկ համոզմունք հայտնեց, որ եթե Գագիկ Ծառուկյա­նը չմասնակցեր ընտրություննե­րին, նրա նկատմամբ այսօր ներկա­յացվող մեղադրանքնե­րը, հավա­նա­բար, չէին առա­ջադրվի։

Արթուր Սաքունցը նշեց, որ հեղա­փո­խությունից հետո իշխա­նությունը պետք է իրա­կա­նացներ անցումա­յին արդա­րա­դա­տության մեխա­նիզմներ, տարանջա­տեր քաղա­քա­կա­նությունն ու բիզնե­սը և հստակ իրա­վա­կան գնա­հա­տա­կան տար նախկին համա­կարգի գործունեությա­նը։ Նրա խոսքով՝ բազմա­թիվ երկրնե­րում կիրառվել է նաև կապի­տա­լի համա­ներման ինստի­տուտը, երբ պետությունը ճանա­չում է նախկին շրջա­նի անօ­րի­նա­կա­նություննե­րը, բայց միա­ժա­մա­նակ սահմա­նում է նոր կանոններ և թույլ չի տալիս դրանց կրկնությունը։

Սաքունցը դիտարկեց, որ 2021–2022 թթ. տեղի ունե­ցած ենթադրյալ հանցա­գործություննե­րի վերա­բերյալ քննությունը միայն տարի­ներ անց սկսե­լը բնա­կա­նա­բար հարցեր է առա­ջացնում։ Նրա կարծի­քով՝ եթե այդ գործո­ղություննե­րը հանցա­վոր էին, ապա պետք էր անմի­ջա­պես իրա­վա­կան ընթացք տալ, այլ ոչ սպա­սել քաղա­քա­կան իրա­դարձություննե­րին։

Իրա­վա­պաշտպա­նը շեշտեց, որ խնդի­րը միայն Ծառուկյա­նի անձը չէ։ Նա հիշեցրեց նախկին բարձրաստի­ճան պաշտոնյա­նե­րի, օֆշո­րա­յին սկանդալնե­րի, պետա­կան ունեցվածքի սեփա­կա­նաշնորհման և այլ հայտնի գործե­րի մասին՝ նշե­լով, որ դրանք նույնպես տարի­ներ շարունակ չեն ստա­ցել ամբողջա­կան իրա­վա­կան գնա­հա­տա­կան։ Նրա համոզմամբ՝ եթե նախկին պաշտոնյա­նե­րը կրկին ակտիվ քաղա­քա­կա­նություն սկսեն, միայն այդ ժամա­նակ դրանց մասին հիշե­լը չի կարող համարվել արդա­րա­դա­տություն։

Արթուր Սաքունցը նշեց, որ իշխա­նություննե­րին բազմիցս առա­ջարկվել է անցումա­յին արդա­րա­դա­տության ամբողջա­կան համա­կարգ ներդնել, սակայն այդ առա­ջարկնե­րը չեն ընդունվել։ Նա կարծում է, որ իշխա­նությունը պետք է բացատրություն տա, թե ինչու չեն իրա­կա­նացվել դատա­կան համա­կարգի խորքա­յին բարե­փո­խումնե­րը, վեթինգը և սահմա­նադրա­կան փոփո­խություննե­րը, որոնց անհրա­ժեշտության մասին տարի­ներ շարունակ խոսվել է։

Սաքունցի գնա­հատմամբ՝ հանրա­յին վստա­հության նվազման հիմնա­կան պատճա­ռը ոչ թե ընտրա­կա­շառքն է, այլ խոստացված համա­կարգա­յին բարե­փո­խումնե­րի չիրա­կա­նա­ցումը։ Նա նշեց, որ քաղա­քա­ցի­նե­րի զգա­լի մասը դժգոհ է եղել հենց այդ պատճա­ռով, և այդ դժգո­հությունը արտա­հայտվել է ընտրություննե­րի արդյունքնե­րում։

Իրա­վա­պաշտպա­նը համոզմունք հայտնեց, որ իշխա­նությունը պետք է համարձա­կություն ունե­նա ճիշտ ախտո­րո­շե­լու իրա­վի­ճա­կը։ Նրա խոսքով՝ եթե սխալ են գնա­հատվում հասա­րա­կության դժգո­հության պատճառնե­րը, ապա հնա­րա­վոր չէ գտնել նաև ճիշտ լուծումներ։

Արթուր Սաքունցը, անդրա­դառնա­լով հայ-ռուսա­կան հարա­բե­րություննե­րին, հրա­ժարվեց ենթադրություններ անել, թե կոնկրետ քրեա­կան գործե­րը կապված են արտա­քին քաղա­քա­կա­նության հետ, սակայն ընդգծեց, որ Հայաստա­նի գլխա­վոր արտա­քին մարտահրա­վե­րը Կրեմլի քաղա­քա­կա­նությունն է։ Միա­ժա­մա­նակ նա զգուշացրեց, որ արտա­քին սպառնա­լիքնե­րին դիմա­կա­յե­լու անվան տակ Հայաստա­նում չի կարե­լի ձևա­վո­րել ավտո­րի­տար կառա­վարման համա­կարգ։

Սաքունցը նշեց, որ անցումա­յին արդա­րա­դա­տության իրա­կա­նա­ցումը հնա­րա­վո­րություն կտար բացա­հայտել նաև Կրեմլի դերա­կա­տա­րությունը Հայաստա­նի նախկին իշխա­նա­կան համա­կարգի ձևա­վորման և պահպանման գործում։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նի տնտե­սա­կան, քաղա­քա­կան և անվտանգա­յին կախվա­ծությունը Ռուսաստա­նից տարի­ներ շարունակ հանդի­սա­ցել է պետության զավթման մեխա­նիզմնե­րի կարև­որ բաղադրիչնե­րից մեկը։

Իրա­վա­պաշտպա­նը կարև­ո­րեց իշխա­նություննե­րի ազնիվ հաղորդակցությունը հասա­րա­կության հետ՝ նշե­լով, որ եթե արտա­քին քաղա­քա­կան գործոննե­րը որոշ դեպքե­րում սահմա­նա­փա­կում են ներքին որո­շումնե­րի հնա­րա­վո­րություննե­րը, այդ մասին պետք է բաց խոսել քաղա­քա­ցի­նե­րի հետ, այլ ոչ թե թողնել ենթադրություննե­րի մակարդա­կում։

Արթուր Սաքունցը եզրա­փա­կեց, որ Հայաստա­նի անվտանգության գլխա­վոր երաշխի­քը քաղա­քա­ցի­նե­րի վստա­հությունն ու մասնակցությունն է։ Նրա խոսքով՝ եթե իշխա­նությունը ցանկա­նում է դիմա­կա­յել արտա­քին սպառնա­լիքնե­րին, պետք է իրա­կան բարե­փո­խումներ իրա­կա­նացնի, վերա­կանգնի հանրա­յին վստա­հությունը և վերջ տա ընտրո­ղա­կան արդա­րա­դա­տության պրակտի­կա­յին։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘