Հայաստա­նի Ներքա­ղա­քա­կան Մարտահրա­վերնե­րը Եվ Աշխարհա­քա­ղա­քա­կան Ազդե­ցություննե­րը

Նոր Ազգա­յին ժողո­վում քաղա­քա­կան բանա­վե­ճի բնույթը, ըստ էության, չի փոխվե­լու։  Ընդդի­մությունը շարունա­կե­լու է կենտրո­նա­նալ նախկին մեղադրանքնե­րի վրա, իսկ իշխա­նությունը՝ հակա­դարձե­լու է թալա­նի և ընտրա­կա­շառքի թեմա­նե­րով։

Յուրի Ավագյան

Armtimes‑ը զրուցել է «Ռեստարտ» հիմնադրա­մի տնօ­րեն Յուրի Ավագյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կը՝ կենտրո­նա­նա­լով ռուսա­կան ազդե­ցության, իրա­վա­կան գործընթացնե­րի և ընդդի­մա­դիր ուժե­րի գործե­լաո­ճի վրա։ Ավագյանն ընդգծում է, որ պետությունը պետք է ամուր իրա­վա­կան հիմքե­րով հակազդի հիբրի­դա­յին սպառնա­լիքնե­րին և այն քաղա­քա­կան ուժե­րին, որոնք առաջ են մղում օտա­րերկրյա օրա­կարգեր։ Քննարկվում է նաև կոմունի­կա­ցիա­նե­րի ապաշրջա­փակման և երկա­թուղի­նե­րի նկատմամբ վերահսկո­ղության հարցը, որտեղ Ռուսաստա­նը փորձում է պահպա­նել իր տոտալ ազդե­ցությունը։ Զրույցը նշում է, թե ինչպես է բարե­գործության քաղա­քա­կա­նա­ցումն ու կլիենտա­լիզմը վնա­սում ժողովրդա­վա­րա­կան մրցակցությա­նը՝ ձևա­վո­րե­լով իշխա­նության համար «հարմար» և ոչ գաղա­փա­րա­կան ընդդի­մություն։

Յուրի Ավագյա­նը նշեց, որ Նարեկ Կարա­պետյա­նի գործի առնչությամբ, քանի որ նախաքննության նյութե­րը հրա­պա­րակված չեն, դժվար է կոնկրետ գնա­հա­տա­կան տալ։ Նրա խոսքով՝ հանրությա­նը հայտնի է միայն, որ խոսքը վերա­բե­րում է փողե­րի լվացման և Ալիկ Ալեքսանյա­նի հետ կապված գործին, ուստի առանց ամբողջա­կան տեղե­կատվության իրա­վա­կան եզրա­կա­ցություններ անել հնա­րա­վոր չէ։

Անդրա­դառնա­լով ընդհա­նուր քաղա­քա­կան մթնո­լորտին՝ Ավագյա­նը դիտարկեց, որ Հայաստա­նում նախընտրա­կան շրջա­նում գործել են քաղա­քա­կան ուժեր, որոնց հռե­տո­րա­բա­նությունը համընկել է Ռուսաստա­նի պաշտո­նա­կան դիրքո­րո­շումնե­րի հետ։ Նա կարծում է, որ պետությունը պարտա­վոր է հակազդել այն իրա­վի­ճակնե­րին, երբ արտա­քին ազդե­ցության հետ նույնա­կա­նացվող քաղա­քա­կան և ֆինանսա­կան ռեսուրսնե­րը ներգրավվում են ներքա­ղա­քա­կան պայքա­րում։

Նրա գնա­հատմամբ՝ եթե որևէ այլ երկիր, օրի­նակ՝ ԱՄՆ‑ն, նույնպի­սի ազդե­ցության փորձ իրա­կա­նացներ Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան կյանքում, նույն քննա­դա­տողնե­րը ևս կհա­մա­ձայնեին, որ պետությունը պետք է արձա­գանքի։ Այդ պատճա­ռով, ըստ Ռեստարտ հիմնադրա­մի տնօ­րե­նի, ընթա­ցող գործընթացնե­րում առկա է նաև ռուսա­կան ազդե­ցությա­նը հակազդե­լու բաղադրիչ։

Միա­ժա­մա­նակ Յուրի Ավագյա­նը շեշտեց, որ բոլոր քրեա­կան գործե­րը, այդ թվում՝ Գագիկ Ծառուկյա­նի վերա­բերյալ, պետք է հիմնվեն բացա­ռա­պես ամուր իրա­վա­կան հիմքե­րի վրա։ Նա նշեց, որ միայն այդ դեպքում հնա­րա­վոր կլի­նի խուսա­փել այն իրա­վի­ճա­կից, երբ յուրա­քանչյուր իշխա­նա­փո­խությունից հետո սկսվում են քաղա­քա­կան հաշվե­հարդարներ կամ սեփա­կա­նության վերա­բաշխումներ։

Ավագյա­նի կարծի­քով՝ մասնա­վոր սեփա­կա­նության անձեռնմխե­լիությունը ժողովրդա­վա­րության հիմնասյունե­րից է, և եթե այդ սկզբունքը խախտվի, ժողովրդա­վա­րության մասին խոսելն իմաստա­զուրկ կդառնա։ Այդ պատճա­ռով, նրա համոզմամբ, պետության շահե­րից է բխում, որ բոլոր գործընթացնե­րը լինեն իրա­վա­կա­նո­րեն անբա­սիր։

Խոսե­լով Ռուսաստա­նի արձա­գանքնե­րի մասին՝ նա նշեց, որ Մոսկվան նախկի­նում երբեք չի քննա­դա­տել Հայաստա­նում տեղի ունե­ցած ընտրա­կան կամ ժողովրդա­վա­րա­կան խնդիրնե­րը, մինչդեռ այժմ խոսում է ժողովրդա­վա­րության հետընթա­ցի մասին։ Յուրի Ավաքյա­նը կարծում է, որ նման հայտա­րա­րություննե­րը քաղա­քա­կան շարժա­ռիթ ունեն և նպա­տակ ունեն պաշտպա­նե­լու որո­շա­կի քաղա­քա­կան դերա­կա­տարնե­րի։

Մասնա­գե­տը նաև ընդգծեց, որ Ռուսաստա­նը չի կարող ժողովրդա­վա­րության օրի­նակ ծառա­յել, քանի որ այնտեղ անգամ խաղաղ բողո­քի ակցիա­նե­րի մասնա­կիցնե­րը ձերբա­կալվում են։ Այդ պատճա­ռով, նրա խոսքով, Ռուսաստա­նի կողմից ժողովրդա­վա­րության վերա­բերյալ քննա­դա­տությունը համո­զիչ չէ։

Անդրա­դառնա­լով Եվրա­միության դերա­կա­տա­րությա­նը՝ Ավագյա­նը նշեց, որ ԵՄ աջակցությունն ու հիբրի­դա­յին սպառնա­լիքնե­րի դեմ ուղղված ծրագրե­րը պետք է դիտարկել որպես պատասխան Ռուսաստա­նի կողմից իրա­կա­նացվող քաղա­քա­կան, տեղե­կատվա­կան և տնտե­սա­կան ճնշումնե­րին։ Նրա համոզմամբ՝ եթե այդ միջամտության փորձե­րը չլի­նեին, նման նախա­ձեռնություննե­րի անհրա­ժեշտությունն էլ չէր առա­ջա­նա։

Յուրի Ավագյա­նը նշեց, որ Ռուսաստա­նը շարունա­կում է Հայաստա­նի նկատմամբ ճնշման քաղա­քա­կա­նությունը նաև ընտրություննե­րից հետո՝ օգտա­գործե­լով տնտե­սա­կան լծակնե­րի մասին ակնարկներ, այդ թվում՝ գազի սակագնե­րի թեման։ Նրա կարծի­քով՝ Մոսկվան այսօր հիմնա­կա­նում սպառնա­լիքնե­րի լեզվով է խոսում, քանի որ այլ ազդե­ցության գործիքնե­րը աստի­ճա­նա­բար սպառվում են։

Անդրա­դառնա­լով TRIPP նախագծին՝ Ավագյա­նը նշեց, որ Ռուսաստա­նը հայտա­րա­րում է մասնակցե­լու ցանկության մասին, սակայն չի պարզա­բա­նում, թե ինչ ձևա­չա­փով է պատկե­րացնում այդ մասնակցությունը։ Նրա խոսքով՝ մինչ այժմ Ռուսաստա­նը չի իրա­կա­նացրել անհրա­ժեշտ ներդրումներ Հայաստա­նի երկա­թուղա­յին համա­կարգում, բայց միա­ժա­մա­նակ չի ցանկա­նում, որ այդ ներդրումնե­րը կատա­րեն Հայաստա­նը կամ երրորդ երկրնե­րը։

Յուրի Ավագյա­նը ենթադրեց, որ Մոսկվա­յի հիմնա­կան նպա­տա­կը նախագծի նկատմամբ լիա­կա­տար վերահսկո­ղություն ստա­նալն է։ Նա հիշեցրեց նաև 2020թ. նոյեմբե­րի 9‑ի հայտա­րա­րության 9‑րդ կետի շուրջ քննարկումնե­րը՝ նշե­լով, որ Ռուսաստա­նը նախկի­նում ևս փորձել է վերահսկո­ղության նման մեխա­նիզմներ ամրագրել։

Նա նաև կարծիք հայտնեց, որ ապաշրջա­փա­կումը կարող է նվա­զեցնել տարա­ծաշրջա­նում նոր հակա­մարտություննե­րի հավա­նա­կա­նությունը, մինչդեռ Ռուսաստա­նը շահագրգռված է պահպա­նել հակա­մարտության գործո­նը՝ որպես ազդե­ցության լծակ Հարա­վա­յին Կովկա­սում։

Ավաքյա­նի գնա­հատմամբ՝ ներկա­յիս աշխարհա­քա­ղա­քա­կան իրա­վի­ճա­կը Հայաստա­նի համար եզա­կի հնա­րա­վո­րություն է՝ վերա­նա­յե­լու Հարավկովկասյան երկա­թուղու կոնցե­սիոն պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րը։ Նա կարծում է, որ անհրա­ժեշտ է փաստաթղթա­վո­րել պայմա­նագրա­յին պարտա­վո­րություննե­րի հնա­րա­վոր խախտումնե­րը և, անհրա­ժեշտության դեպքում, նախա­ձեռնել ենթա­կա­ռուցվածքնե­րի վերա­դարձը կամ նոր ներդրողնե­րի ներգրա­վումը։

Յուրի Ավաքյա­նը շեշտեց, որ եթե այս քայլե­րը չկա­տարվեն այն ժամա­նակ, երբ Ռուսաստա­նը զբաղված է Ուկրաի­նա­յի պատե­րազմով, ապա­գա­յում դրանք իրա­կա­նացնե­լը կարող է շատ ավե­լի դժվար լինել, քանի որ Մոսկվան կրկին կկենտրո­նացնի իր ռեսուրսնե­րը տարա­ծաշրջա­նի վրա։

Նրա համոզմամբ՝ Հայաստա­նի տնտե­սա­կան դիվերսիֆի­կա­ցիան նույնպես դժվար է պատկե­րացնել առանց երկա­թուղա­յին համա­կարգի արդիա­կա­նացման և վերահսկո­ղության հարցի լուծման, քանի որ այդ ենթա­կա­ռուցվածքնե­րը կարև­որ դեր ունեն ապաշրջա­փակման և արտա­քին շուկա­նե­րի հասա­նե­լիության տեսանկյունից։

Խոսե­լով խորհրդա­րա­նում պրո­ռուսա­կան ուժե­րի ներկա­յության մասին՝ Ավագյա­նը նշեց, որ նրանց մանդատնե­րի ավե­լա­ցումը ինքնին չի նշա­նա­կում ազդե­ցության լուրջ աճ, քանի որ գործող սահմա­նադրա­կան համա­կարգում խորհրդա­րա­նա­կան գործի­քա­կազմը սահմա­նա­փակ է։ Սակայն նա ուշադրություն հրա­վի­րեց այն հանգա­մանքի վրա, որ 2021թ. համե­մատ պրո­ռուսա­կան ուժե­րի ստա­ցած ձայնե­րի աճը վկա­յում է տեղե­կատվա­կան և հիբրի­դա­յին ազդե­ցության արդյունա­վե­տության մասին։

Անդրա­դառնա­լով «Ուժեղ Հայաստան» և  «Բարգա­վաճ Հայաստան» կուսակցություննե­րի հայտա­րա­րություննե­րին՝ նա կարծիք հայտնեց, որ դրանց մասնակցությունը քաղա­քա­կան գործընթացնե­րին ավե­լի շատ ձեռնտու է գործող իշխա­նությա­նը, քանի որ այդ ուժերն ունեն բարձր հակա­ռեյտինգ, և շատ ընտրողներ աջակցում են իշխա­նությա­նը հենց նրանց վերա­դարձը կանխե­լու նպա­տա­կով։

Յուրի Ավագյա­նի խոսքով՝ այդ քաղա­քա­կան ուժե­րի պնդումնե­րը, թե իշխա­նությունը վախե­նում է անկախ մտա­ծող գործիչնե­րից, իրա­կա­նությա­նը չեն համա­պա­տասխա­նում։ Նրա կարծի­քով՝ գործող իշխա­նության համար նման ընդդի­մության առկա­յությունը նույնիսկ քաղա­քա­կան առումով հարմա­րա­վետ է։

Խոսե­լով Ռոբերտ Քոչարյա­նի և Սամվել Կարա­պետյա­նի հայտա­րա­րություննե­րի մասին՝ Ավագյա­նը նշեց, որ ընդդի­մությունը, ամե­նայն հավա­նա­կա­նությամբ, սպա­սե­լու է արտա­քին քաղա­քա­կան որևէ իրա­դարձության կամ «տրի­գե­րի», որպեսզի փորձի փողո­ցա­յին շարժում ձևա­վո­րել։ Նրա դիտարկմամբ՝ նախկի­նում ևս նման փորձե­րը կապված են եղել աշխարհա­քա­ղա­քա­կան զարգա­ցումնե­րի հետ, օրի­նակ՝ Պրա­հա­յի հայտա­րա­րության կամ սահմա­նա­զատման գործընթա­ցի շուրջ։

Նա նաև քննա­դա­տեց Նարեկ Կարա­պետյա­նի կողմից Լոռու մարզում իրա­կա­նացված բարե­գործա­կան նախա­ձեռնություննե­րը՝ պնդե­լով, որ երբ աջակցությունը տրա­մադրվում է հիմնա­կա­նում այն համայնքնե­րին, որոնք քվեարկել են տվյալ քաղա­քա­կան ուժի օգտին, բարե­գործությունը քաղա­քա­կա­նացվում է։ Ավագյա­նի կարծի­քով՝ նման մոտե­ցումը խաթա­րում է քաղա­քա­կան մրցակցությունը, խրա­խուսում է կլիենտե­լիզմը և կարող է իշխա­նություննե­րին նույնպես դրդել նման գործե­լա­կերպի։

Վերջում Յուրի Ավագյա­նը նշեց, որ նոր Ազգա­յին ժողո­վում քաղա­քա­կան բանա­վե­ճի բնույթը, ըստ էության, չի փոխվե­լու։ Նրա կարծի­քով՝ ընդդի­մությունը շարունա­կե­լու է կենտրո­նա­նալ նախկին մեղադրանքնե­րի վրա, իսկ իշխա­նությունը՝ հակա­դարձե­լու է թալա­նի և ընտրա­կա­շառքի թեմա­նե­րով, ինչի հետև­անքով գաղա­փա­րա­կան խորքա­յին քննարկումներ չեն ձևա­վորվի։

Ավագյա­նը հավե­լեց, որ հիմնա­կան քաղա­քա­կան պայքա­րը շարունա­կե­լու է ծավալվել «Հայաստան» դաշինքի և իշխա­նության միջև, քանի որ այդ դաշինքն ունի հստակ արտա­քին քաղա­քա­կան և գաղա­փա­րա­կան դիրքո­րո­շումներ, մինչդեռ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունը, նրա գնա­հատմամբ, ավե­լի շատ տնտե­սա­կան նախա­գիծ է, քան ձևա­վորված քաղա­քա­կան ուժ։ Նրա խոսքով՝ այդ պատճա­ռով ներկա­յիս ընդդի­մությունը շարունա­կում է մնալ իշխա­նության համար առա­վել հարմար ընդդի­մություն։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ‘