Երեք տարի և չորս ամիս տևած լայնածավալ պատերազմից հետո Ուկրաինան դեռ հավատում է, որ կկարողանա խուսափել ճակատի փլուզումից։ Սակայն փլուզման և ճակատի կայունացման միջև կան բազմաթիվ բացասական սցենարներ։
The Economist
The Economist – Պուտինը սկսում է ամառային հարձակումը՝ կոտրելու Ուկրաինային
Նրա մահվան մեքենան ստացել է հրաման է ստացել‘ ցանկացած գնով հասնել հաղթանակի
Մի քանի շաբաթ տևած մառախլապատ հրադադարի բանակցություններից հետո, որոնք նախաձեռնել էր մասնակի ներգրավվածություն ունեցող նախագահ Դոնալդ Թրամփը, Ռուսաստանն ու Ուկրաինան վերադառնում են պատերազմին՝ այս անգամ ավելի դաժան ոճով և աճող վտանգներով։ Վերջին երկու շաբաթվա ընթացքում Ռուսաստանը ռեկորդային թվով հրթիռներ է արձակել ուկրաինական քաղաքների վրա, իսկ Ուկրաինան իր հերթին իրականացրել է տպավորիչ անօդաչու հարձակումներ Ռուսաստանի ռազմավարական ռմբակոծիչների վրա։
Սակայն այս ամենը միայն նախերգանքն է գլխավոր իրադարձությանն՝ Ռուսաստանի լայնածավալ ամառային հարձակմանը, որի նպատակն է կոտրել ուկրաինացիների մարտական ոգին և ապահովել նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համար խորհրդանշական հաղթանակ՝ գրեթե ցանկացած գնով։
Ուկրաինայի բազմաթիվ քաղաքներ և ռազմական ուժեր պատրաստվում են վերջնական բախման։ Կոնստանտինովկան, որը 2014 թվականից գտնվում է պատերազմի եզրին, այժմ, ըստ Ռուսաստանի, հանդիսանում է Դոնբասում Ուկրաինայի ուժերի լոգիստիկ կենտրոնը և այդ շրջանի վերջին հենակետերի դարպասը։ Գործնականում նրա ճակատագիրը կանխորոշված է։ Ամեն օր քաղաքը ենթարկվում է մինչև 25 ղեկավարվող ռումբի հարձակման։ Մնացած 8500 քաղաքացիական բնակչությունը հիմնականում լքում է քաղաքը մինչև ժամը 15։00‑ը՝ պարետային ժամից առաջ։
Ուկրաինական հետախուզությունը կարծում է, որ Կոնստանտինովկան և հարևան Պոկրովսկը կդառնան Ռուսաստանի ամառային արշավանքի կենտրոնները։ Նշվում է նաև Սումսկիի հյուսիսարևելյան շրջանի նկատմամբ մտահոգություն. այնտեղ Ռուսաստանը կենտրոնացրել է մոտ 50,000 զինվոր և դանդաղ առաջ է շարժվում դեպի շրջանի մայրաքաղաք՝ կրկնելով անցյալ տարվա սահմանային ներխուժումը։
Առաջին անգամ պատերազմի սկզբից ի վեր Ռուսաստանը հյուսիսում գրավում է գրեթե նույնքան տարածք, որքան հիմնական՝ Դոնբասի ռազմաճակատում, ինչը հիմնականում պայմանավորված է նրանով, որ այդ տարածքներում դյուրին է անցնել անօդաչուներով պայքարի համար ոչ պիտանի պաշտպանական գծերը։
Սահմանամերձ քաղաքներն ու գյուղերը տարհանվել են, տեղաբնակները հայտնում են էժան անօդաչուների երամների մասին, որոնք հաճախ պայթում են օդում։
Ռազմական աղբյուրները շարունակում են ակնկալել, որ այսպես կոչված «բուֆերային գոտու» ստեղծումից հետո Ռուսաստանը կդարձնի իր ուշադրությունը դեպի Դոնբասի և Զապորոժիեի հարավային ճակատներ՝ շարունակելով քայքայիչ պատերազմը, որն այդ տարածաշրջանը վերածել է խառնարաններով ծածկված ամայության։
Երեք տարվա ընթացքում ռազմաճակատային գիծը որևէ ռազմավարական ուղղությամբ չի տեղաշարժվել Ռուսաստանի օգտին։ Սակայն ուկրաինական աղբյուրները նշում են, որ ըստ գերի ընկած ռուս սպաների խոսքերի, ամառային արշավանքը ներկայացվում է որպես «վերջին ճիգ», որի նպատակն է կոտրել Ուկրաինայի բարոյական ուժերը։
Որոշ ուկրաինացիներ կասկածում են, թե Ռուսաստանը երբևէ կկարողանա՞ ճեղքել պաշտպանությունը։ Մարտական գործողությունների բնույթը՝ փոքրաթիվ հետևակային ջոկատների կիրառումը՝ անօդաչուներից խուսափելու համար, նշանակում է, որ ռուսների առաջխաղացումն երբեք արագ չի լինում, իսկ կորուստները՝ բարձր։
Ռուսական բանակը մինչ այժմ չի կարողացել ցույց տալ, որ ունակ է ոչ միայն ճեղքել պաշտպանությունը, այլ նաև օգտագործել այդ ճեղքը՝ արագ կամ նշանակալի առաջխաղացման համար։
«Ռուսաստանի վերջին մեծ հարձակումը ավարտվեց 2022‑ի մայիսին \[Մարիուպոլի անկումից հետո]… Նրանք երեք տարի շարունակ չկարողացան վերցնել Կոնստանտինովկան։ Ինչպե՞ս կարելի է լուրջ վերաբերվել նրանց ռազմավարությանը», — ասում է հատուկջոկատային սպա, պատգամավոր և խորհրդարանի պաշտպանության և անվտանգության հանձնաժողովի քարտուղար Ռոման Կոստենկոն։
Բայց մյուս զինվորականները ավելի զգույշ են։ Ուկրաինայի դիմադրողականության հիմնական գործոնը՝ անօդաչու սարքերի պատերազմում ունեցած առավելությունը, սկսում է մարել։ 93-րդ բրիգադի սպա Էդուարդն ասում է, որ Ռուսաստանը նույնիսկ անցել է առաջ՝ նրանում, ինչը նա անվանում է «անօդաչուների մարաթոն ճակատում»։
Ռուսաստանը ստեղծել է «Ռուբիկոն» կոչվող նոր ստորաբաժանում, որը լուրջ խնդիրներ է ստեղծում Կոնստանտինովկա-Պոկրովսկ հատվածում՝ կտրելով ուկրաինական մատակարարման գծերը մինչև 40 կմ խորության վրա։ Առաջին անգամ նկատվելով 2024-ին՝ Կուրսկի մոտ, «Ռուբիկոնը» ուղղակիորեն ենթարկվում է պաշտպանության նախարարությանը և համարվում է լավ զինված ու հստակ կազմակերպված ստորաբաժանում։
«Ռուբիկոնը» հարվածում է խորքում՝ օգտագործելով մեծ «մայր» անօդաչուներ, որոնք արձակում են ավելի փոքր՝ օպտիկամանրաթելային մալուխով կառավարվող, ինչպես նաև անլար անօդաչուներ, որոնք աշխատում են դժվարությամբ որսալու հաճախականություններով։
Չինաստանի հետ աճող համագործակցությունը նույնպես դարձել է տեսանելի առաջնագծում մարտնչողների համար, հատկապես՝ հետախուզական անօդաչուների հարցում, որոնք «աչքերն» են մարտի դաշտում։ Չինաստանը հրաժարվում է դրանք վաճառել Ուկրաինային, մինչդեռ, նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու խոսքով, աջակցում է դրանց արտադրությանը Ռուսաստանում։
Սա միակողմանի գործընթաց չէ։ Վերջերս Ուկրաինան խոցել է տանկ, որը թաքնված էր ճակատից 42 կմ հեռու՝ անգարում։ Սակայն նոր սերնդի անօդաչուները՝ խափանումների նկատմամբ կայուն, հաճախ թռչում են այնպիսի բարձրության վրա, որ դրանց կարելի է վնասազերծել միայն կարճ հեռահարության հակաօդային համակարգերով՝ ինչպես ամերիկյան Hawks‑ն ու խորհրդային «Բուկ»-երը, որոնց կարիքը Ուկրաինան է զգում։
Երեք տարի և չորս ամիս տևած լայնածավալ պատերազմից հետո Ուկրաինան դեռ հավատում է, որ կկարողանա խուսափել ճակատի փլուզումից։ Սակայն փլուզման և ճակատի կայունացման միջև կան բազմաթիվ բացասական սցենարներ։
Ամառային հարձակման ամենահավանական ելքը մխիթարական չէ՝ ոչ լրիվ հաղթանակ, ոչ լրիվ պարտություն, բայց Պուտինը կարող է մատնանշել քարտեզի որոշ փոփոխություններ, որոնք բավական կլինեն՝ իրեն պատերազմը շարունակելու համոզման համար։
Երբ ամառային հարձակման ավարտից հետո մարտական գործողությունները կայունանան, հնարավոր է նորից բացվի դիվանագիտության պատուհան։ Բայց նաև հնարավոր է՝ այն երբեք չբացվի։
Աղբյուրը‘