Ընտրություննե­րին Միջամտե­լու Վտանգը Իրա­կան Է

Ընտրություննե­րին արտա­քին միջամտության վտանգը իրա­կան է և կարող է արտա­հայտվել ընտրողնե­րի կազմա­կերպված ներգրավմամբ արտերկրից։ 

Հովսեփ Խուրշուդյան

FactorTV‑ն զրուցել է «Ազատ Քաղա­քա­ցի» ՀԿ նախա­գահ Հովսեփ Խուրշուդյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում են Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան բարե­փո­խումներն և արտա­քին քաղա­քա­կան վեկտո­րի փոփոխությունները։Հեղինակը քննա­դա­տում է իշխա­նության կադրա­յին քաղա­քա­կա­նությունը Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նում՝ շեշտե­լով դատա­կան համա­կարգում համա­կարգա­յին վեթինգի բացա­կա­յության վտանգնե­րը։ Տեքստում առանցքա­յին տեղ է զբա­ղեցնում Հայաստան-Եվրո­պա­կան Միություն մերձեցման թեման, որտեղ հասա­րա­կա­կան լայն աջակցությունը դիտարկվում է որպես երկրի ժողովրդա­վա­րացման և անվտանգության երաշխիք։ Միևնույն ժամա­նակ, զգուշա­ցում է հնչում Ռուսաստա­նի կողմից պլա­նա­վորվող հնա­րա­վոր ընտրա­կան դիվերսիա­նե­րի և «ռուսա­մետ» ուժե­րի միջո­ցով ներքին կայունությունը խաթա­րե­լու փորձե­րի մասին։

Հովսեփ Խուրշուդյա­նը նշեց, որ Հրայր Թովմասյա­նի դեպքում նախկի­նում հնչում էին քննա­դա­տություններ նրա կուսակցա­կան կապե­րի վերա­բերյալ, և, նրա դիտարկմամբ, նույն տրա­մա­բա­նությամբ այժմ առա­ջադրված Վլա­դի­միր Վարդանյա­նի թեկնա­ծությունն էլ խնդիրներ է առա­ջացնում։ Նա ասաց, որ Սահմա­նադրա­կան դատա­րա­նը պետք է լինի անկախ մարմին, որտեղ չեն լինի կուսակցա­կան ազդե­ցություննե­րից կախված անձինք, իսկ նման նշա­նա­կումնե­րը կարող են վնա­սել դատա­րա­նի լեգիտիմությանը։Խուրշուդյանը կարծում է, որ Վարդանյա­նը նախկի­նում բացա­սա­կան դիրքո­րո­շում է ունե­ցել դատա­կան համա­կարգի վեթինգի գաղա­փա­րի նկատմամբ։ Նրա խոսքով՝ վեթինգը պետք է ընդգրկեր ոչ միայն գույքա­յին ստուգում, այլ նաև բարե­վարքության գնա­հա­տում, ներառյալ նախկի­նում կայացված դատա­կան որո­շումնե­րի ուսումնա­սի­րությունը։ Նա ընդգծեց, որ առանց այդպի­սի մեխա­նիզմի՝ նախկի­նում կասկա­ծե­լի որո­շումներ կայացրած դատա­վորնե­րը շարունա­կում են պաշտո­նա­վա­րել։ 

Վեթինգը պետք է տարածվեր ոչ միայն դատա­վորնե­րի, այլ նաև քննիչնե­րի և դատա­խազնե­րի վրա։ Նրա դիտարկմամբ՝ համա­կարգում պահպանվել են անձինք, որոնք նախկի­նում ներգրավված են եղել քաղա­քա­կան դրդա­պատճառնե­րով գործե­րի մեջ, և դա պայմա­նա­վորված է այն հանգա­մանքով, որ վեթինգ չի իրա­կա­նացվել։

Խուրշուդյա­նը հարցադրում արեց, թե ինչու է իշխա­նությունը ձգտում պետա­կան մարմիննե­րում նշա­նա­կել իր թիմա­կիցնե­րին՝ նշե­լով, որ դա պետք է ունե­նա սահմաններ։ Նա կարծիք հայտնեց, որ հնա­րա­վոր է այլ, ավե­լի չեզոք և չկա­պակցված կադրե­րի ընտրություն։

Նա անդրա­դարձավ նաև Սահմա­նադրության փոփո­խություննե­րին՝ նշե­լով, որ քաղա­քա­կան ուժե­րի մեծ մասը շահագրգռված է պահպանել«սուպերվարչապետական» համա­կարգը։ Խուրշուդյա­նը դիտարկում է, որ խնդի­րը ոչ թե համա­կարգի բնույթն է, այլ այն, թե ում ձեռքում է իշխա­նությունը։ Միևնույն ժամա­նակ, նա ընդունեց, որ անցումա­յին փուլում այդ համա­կարգը որո­շա­կի կայունություն է ապա­հո­վել։

Խոսե­լով սահմա­նադրա­կան զարգա­ցումնե­րի մասին՝ նա նշեց, որ Ռոբերտ Քոչարյա­նի, Սերժ Սարգսյա­նի և Լևոն Տեր-Պետրոսյա­նի ժամա­նակ ընդունված սահմա­նադրա­կան մոդելնե­րը տարբեր փուլե­րում «գործել են իրենց ստեղծողնե­րի դեմ»՝ ցույց տալով, որ սահմա­նադրությունը ինքնուրույն ինստի­տուտ է՝ իր հակակշիռնե­րով։

Անդրա­դառնա­լով Անկա­խության հռչա­կագրին՝ Խուրշուդյա­նը նշեց, որ ավե­լի ճիշտ կլի­ներ ոչ թե հղումը հեռացնել, այլ հստա­կեցնել, որ գործում են միայն այն դրույթնե­րը, որոնք չեն հակա­սում Սահմա­նադրությա­նը։ Նրա խոսքով՝ այդ մոտե­ցումը թույլ կտար պահպա­նել հռչա­կագրի խորհրդանշա­կան նշա­նա­կությունը՝ միա­ժա­մա­նակ չեզո­քացնե­լով իրա­վա­կան հակա­սություննե­րը։

Արտա­քին քաղա­քա­կան հարցե­րի վերա­բերյալ Խուրշուդյա­նը նշեց, որ ակնհայտ է որոշ ընդդի­մա­դիր գործիչնե­րի ռուսա­մետ դիրքո­րո­շումը։ Նա նշեց, որ Ռոբերտ Քոչարյա­նի և Սամվել Կարա­պետյա­նի հայտա­րա­րություննե­րը ցույց են տալիս այդ ուղղվա­ծությունը։ Նրա խոսքով՝ հետա­խուզա­կան մարմիննե­րի հայտա­րա­րություննե­րը պարզա­պես արձա­նագրում են արդեն հայտնի իրողությունները։Ընտրություններին արտա­քին միջամտության վտանգը իրա­կան է և կարող է արտա­հայտվել ընտրողնե­րի կազմա­կերպված ներգրավմամբ արտերկրից։ Նա նշեց, որ նման տեղե­կություններ ունե­ցել է դեռևս ավե­լի վաղ և դրանք այժմ ավե­լի համա­կարգված են դարձել։ Միա­ժա­մա­նակ, նա ընդգծեց, որ նման գործընթացնե­րի ապա­ցուցումը բարդ է՝ հատկա­պես այն պայմաննե­րում, երբ տեղե­կություննե­րը գալիս են վախի մթնո­լորտում գործող անձանցից։

Ընտրա­կան գործընթացնե­րի վերա­բերյալ նա նշեց, որ հնա­րա­վոր ներգրավվա­ծության մասշտաբնե­րը կարող են սահմա­նա­փակվել նաև տեխնի­կա­կան գործոննե­րով՝ մուտքի, տրանսպորտի և կազմա­կերպչա­կան խնդիրնե­րի պատճա­ռով։

Խոսե­լով քաղա­քա­կան դիսկուրսի մասին՝ Խուրշուդյա­նը նշեց, որ հանրության զգա­լի մասը աջակցում է եվրո­պա­կան ուղղությա­նը։ Նրա գնա­հատմամբ՝ քաղա­քա­ցի­նե­րի մոտ 70%-ը դրա­կան է վերա­բերվում Եվրո­պա­կան միությունին ինտեգրմա­նը։ Նա ընդգծեց, որ այդ ուղղությունը պետք է դառնա քաղա­քա­կան օրա­կարգի կարև­որ մաս։

Խուրշուդյա­նը նաև նշեց, որ իշխա­նություննե­րը սկզբում թերա­հա­վատ էին եվրո­պա­կան ինտեգրման նախա­ձեռնություննե­րի նկատմամբ, սակայն հետա­գա­յում, տեսնե­լով հանրա­յին աջակցությունը, սկսել են ավե­լի ակտի­վո­րեն առաջ տանել այդ գաղա­փա­րը։ Նրա խոսքով՝ նույնիսկ զգուշա­վոր ընտրողնե­րը կարող են ընդունել անդա­մակցության հայտ ներկա­յացնե­լու գաղա­փա­րը, եթե այն ներկա­յացվի որպես երկա­րա­ժամկետ գործընթաց։

Ամփո­փե­լով՝ Հովսեփ Խուրշուդյա­նը կարծում է, որ առա­ջի­կա ընտրություննե­րը կարող են որո­շիչ լինել Հայաստա­նի զարգացման ուղղության համար՝ հատկա­պես եվրո­պա­կան ինտեգրման տեսանկյունից, և քաղա­քա­կան ուժե­րը պետք է ներկա­յացնեն հստակ ծրագրեր այդ ուղղությամբ։