Անձե­րից Անցնել Գաղա­փարնե­րի Քննարկման

Պնդումը, թե Հայաստա­նը ճանա­պարհ է տալիս Ադրբե­ջա­նին առանց փոխա­դարձ շահի, իրա­կա­նությա­նը չի համա­պա­տասխա­նում։ Հայաստա­նը արդեն օգտվում է Ադրբե­ջա­նի տարածքով անցնող հաղորդակցություննե­րից, մինչդեռ Ադրբե­ջա­նը դեռ չի օգտվել հայկա­կան ուղի­նե­րից։

Գեորգի Թումասյան

Քաղա­քա­կան վերլուծա­բան Գեորգի Թումասյանն իր յութուբյան էջում քննա­դա­տա­կան հայացքով դիտարկում է Տիգրան Խզմալյա­նի, Արա Պապյա­նի և Գուրգեն Սիմոնյա­նի վերջին թեզե­րը։ Հեղի­նա­կի նպա­տակն է տարանջա­տել անձնա­կան քննա­դա­տությունը գաղա­փա­րա­կան բանա­վե­ճից՝ շեշտադրե­լով Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կա­նության իրա­տե­սա­կան մոտե­ցումնե­րի կարև­ո­րությունը։ Թումասյա­նը հակադրվում է ընդդի­մա­դիր գործիչնե­րի այն պնդումնե­րին, թե Հայաստա­նի իշխա­նություննե­րը վարում են վրա­ցա­կա­նա­մետ կամ ռուսա­մետ քաղա­քա­կա­նություն՝ փոխա­րե­նը փաստարկե­լով, որ Հայաստա­նի և Վրաստա­նի ներկա­յիս ժողովրդա­վա­րա­կան ուղի­նե­րը տրա­մագծո­րեն տարբեր են։ Որպես Վրաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան կյանքին քաջա­ծա­նոթ փորձա­գետ, նա զգուշացնում է ռուսա­կան օլի­գարխիկ ազդե­ցության վտանգնե­րի մասին և հիմնա­վո­րում է սահմաննե­րի դելի­մի­տա­ցիա­յի ու խաղա­ղության օրա­կարգի անհրա­ժեշտությունը՝ որպես պետա­կա­նության պահպանման միակ իրա­կան երաշխիք։

Նա նշեց, որ քննարկման առարկան անձե­րը չեն, այլ գաղա­փարնե­րը, և անհրա­ժեշտ է արձա­գանքել այն թեզե­րին, որոնք հնչեցվել են Տիգրան Խզմալյա­նի, Արա Պապյա­նի և Գուրգեն Սիմոնյա­նի կողմից։ Ըստ նրա՝ այդ հայտա­րա­րություննե­րում առկա են լուրջ խնդիրներ, որոնք պետք է վերլուծել և պարզաբանել։Հատկապես Խզմալյա­նի կողմից հնչեցված թեզե­րը Վրաստա­նի վերա­բերյալ սխալ են։ Նա հիշեցրեց, որ Վրաստա­նում ստեղծված իրա­վի­ճա­կը լուրջ խոչընդոտ է եվրո­պա­կան ինտեգրման ճանա­պարհին և հավե­լեց, որ այդ մասին բազմիցս խոսվել է։ Նրա խոսքով՝ զարմա­նա­լի է, որ, չնա­յած իր նկատմամբ Վրաստան մուտքի արգելքին, Խզմալյա­նը չի վերա­նա­յել իր դիրքո­րո­շումնե­րը։ Նա նաև նշեց, որ Նիկոլ Փաշինյա­նի գնա­հա­տա­կաննե­րը Վրաստա­նի վերա­բերյալ հաստատվել են Եվրո­պա­կան խորհրդա­րա­նի ընդունած բանաձև­ով, որը խիստ քննա­դա­տում է Վրաստա­նի իրա­վի­ճա­կը։ Ըստ նրա՝ սա ոչ թե կարծիք է, այլ միջազգա­յին հաստատված դիրքո­րո­շում։

Թումասյա­նի գնա­հատմամբ՝ Հայաստա­նի և Վրաստա­նի իշխա­նություննե­րի համե­մա­տությունը սխալ է։ Նա ընդգծեց, որ Հայաստա­նում, ի տարբե­րություն Վրաստա­նի, առկա է իրա­կան եվրո­պա­կան օրա­կարգ, ինչի ապա­ցույցն են օրենքնե­րը և քաղա­քա­կան քայլե­րը։ Նա հավե­լեց, որ Վրաստա­նում, մասնա­վո­րա­պես Բիձի­նա Իվա­նիշվի­լի ազդե­ցության պայմաննե­րում, եվրո­պա­կան ինտեգրման գործընթա­ցը փաստա­ցի խափանվել է։ Հայաստա­նի տնտե­սության զգա­լի մասը կախված է Վրաստա­նից անցնող ճանա­պարհնե­րից, և հարց բարձրացրեց՝ եթե այդ ուղղությունը անտեսվում է, ապա ինչպե՞ս է պատկե­րացվում կապը արտա­քին աշխարհի հետ։ Նրա խոսքով՝ առանց Վրաստա­նի կամ Թուրքիա­յի ուղղություննե­րի, Հայաստա­նի եվրո­պա­կան ինտեգրումը դառնում է գործնա­կա­նում անհնար։

Խզմալյա­նի այն պնդմա­նը, թե Հայաստա­նը բաց է թողնում պատմա­կան հնա­րա­վո­րությունը՝ դիմե­լու ԵՄ անդա­մակցության համար, նա հակա­դարձեց՝ նշե­լով, որ առանց հաղորդակցա­յին ուղի­նե­րի դա իրա­տե­սա­կան չէ։ Նա դիտարկեց, որ աշխարհագրա­կան և քաղա­քա­կան պայմաննե­րը պետք է հաշվի առնել, այլ ոչ թե առաջնորդվել պոպուլիստա­կան մոտե­ցումնե­րով։

Անդրա­դառնա­լով ցեղասպա­նության և Արցա­խի թեմա­նե­րին՝ նա նշեց, որ դրանցից հրա­ժարվե­լու մասին խոսք չկա։ Սակայն, ըստ նրա, դրանք չեն կարող լինել առաջնա­յին քաղա­քա­կան օրա­կարգ, եթե նպա­տակն է ապա­հո­վել Հայաստա­նի անվտանգությունն ու կայունությունը։ Նա հիշեցրեց, որ միջազգա­յին հանրությունը Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղը ճանա­չում է Ադրբե­ջա­նի մաս, և այդ իրո­ղությունը պետք է հաշվի առնել քաղա­քա­կան որո­շումնե­րի մեջ։

Անդրա­դառնա­լով Պապյա­նի հայտա­րա­րություննե­րին՝ Թումասյա­նը նշեց, որ պնդումը, թե Հայաստա­նը ճանա­պարհ է տալիս Ադրբե­ջա­նին առանց փոխա­դարձ շահի, իրա­կա­նությա­նը չի համա­պա­տասխա­նում։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նը արդեն օգտվում է Ադրբե­ջա­նի տարածքով անցնող հաղորդակցություննե­րից, մինչդեռ Ադրբե­ջա­նը դեռ չի օգտվել հայկա­կան ուղի­նե­րից։ Թումասյա­նը քննա­դա­տեց նաև այն մոտե­ցումը, ըստ որի՝ հաղորդակցություննե­րի բացումը սպառնում է ինքնիշխա­նությա­նը։ Նրա պնդմամբ՝ այդ գործընթա­ցը գտնվում է Հայաստա­նի անվտանգության մարմիննե­րի վերահսկո­ղության ներքո, և «միջանցքա­յին» տրա­մա­բա­նություն չկա։

Թումասյանն անդրա­դարձավ նաև Սամվել Կարա­պետյա­նի վերա­բերյալ գնա­հա­տա­կաննե­րին՝ նշե­լով, որ նրան ներկա­յացնել որպես «ազգա­յին բարե­րար» սխալ է։ Նա համե­մա­տեց նրան Իվա­նիշվի­լիի հետ և պնդեց, որ նման դերա­կա­տարնե­րը կարող են նպաստել արտա­քին ազդե­ցության ուժե­ղացմա­նը։ Այն տեսա­կե­տը, թե Կարա­պետյա­նը կարող է ավե­լի լավ ղեկա­վար լինել, անտե­սում է միջազգա­յին քաղա­քա­կան իրո­ղություննե­րը։ Նա նշեց, որ ինչպես Արևմուտքը, այնպես էլ եվրո­պա­կան կառույցնե­րը աջակցում են գործող իշխա­նություննե­րին, և հակա­ռակ ուղղությամբ շարժվե­լը կարող է վտանգա­վոր լինել։

Գուրգեն Սիմոնյա­նի քննա­դա­տություննե­րին անդրա­դառնա­լով՝ Թումասյա­նը նշեց, որ խոսքի ազա­տությունը Հայաստա­նում չի սահմա­նա­փակվում այնպես, ինչպես ներկա­յացվում է։ Նրա խոսքով՝ պետա­կան ինստի­տուտնե­րում որոշ սահմա­նա­փա­կումներ կարող են լինել՝ կապված պետա­կան քաղա­քա­կա­նության հետ, սակայն դա չի նշա­նա­կում բռնա­պե­տություն։ Տարա­ծաշրջա­նա­յին իրա­կա­նությունը՝ կապված Վրաստա­նի և Իրա­նի հետ հաղորդակցություննե­րի խնդիրնե­րի հետ, ստի­պում է Հայաստա­նին առաջ տանել խաղա­ղության օրա­կարգ։ Առանց դրա հնա­րա­վոր չէ ապա­հո­վել երկրի անվտանգությունը։ 

Անդրա­դառնա­լով սահմաննե­րի դելի­մի­տա­ցիա­յին՝ Թումասյա­նը նշեց, որ դա անվտանգության կարև­որ բաղադրիչ է, քանի որ հստակ սահմաննե­րը նվա­զեցնում են պատե­րազմի ռիսկը։ Նա հավե­լեց, որ հետխորհրդա­յին երկրնե­րի սահմաննե­րի ճանա­չումը միջազգա­յին ընդունված մոտե­ցում է։Անհրաժեշտ է անցնել անձե­րի քննարկումից դեպի գաղա­փարնե­րի քննարկում։ Նրա խոսքով՝ առողջ քաղա­քա­կան դիսկուրսը պետք է հիմնված լինի փաստե­րի և վերլուծության վրա, այլ ոչ թե անձնա­կան գնա­հա­տա­կաննե­րի։

Տեսանյութն ամբողջությամբ՝