Բաքուն Ձգձգում Է Խաղա­ղության Գործընթա­ցը

Ադրբե­ջա­նը գնում է կիսա­քայլե­րի, սակայն չի ստո­րագրում խաղա­ղության պայմա­նա­գի­րը։ Նրա կարծի­քով՝ ավե­լի կարև­որ է նաև սահմա­նա­զատման գործընթա­ցը, որտեղ առա­ջընթաց չի նկատվում։

Էմիլ Օրդուխանյան

1inTV‑ն զրուցել է քաղա­քա­գետ, ՀՀ ԳԱԱ փիլի­սո­փա­յության, սոցիո­լո­գիա­յի և իրա­վունքի ինստի­տուտի տնօ­րեն Էմիլ Օրդուխանյա­նի հետ։ Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան դինա­մի­կան և Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի հիմնախնդրի ազդե­ցությունը պետա­կա­նության ապա­գա­յի վրա: Քաղա­քա­գետ Էմիլ Օրդուխանյա­նը քննարկում է արցա­խա­հա­յե­րի իրա­վունքնե­րի պաշտպա­նության անհրա­ժեշտությունը միջազգա­յին հարթակնե­րում՝ շեշտե­լով, որ այդ հարցը չպետք է դառնա ներքին նախընտրա­կան շահարկումնե­րի առարկա կամ օգտա­գործվի պետա­կան ինստի­տուտնե­րը թուլացնե­լու համար: Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Ադրբե­ջա­նի ռազմա­վա­րությա­նը, որը ձգձգում է խաղա­ղության պայմա­նագրի ստո­րագրումը՝ հույս ունե­նա­լով Հայաստա­նում տեսնել իշխա­նա­փո­խություն, ինչը թույլ կտա վերա­կենդա­նացնել իրեն ձեռնտու նոյեմբե­րի 9‑ի հայտա­րա­րության դրույթնե­րը:

Էմիլ Օրդուխանյա­նը անդրա­դառնա­լով մետրո­յում տեղի ունե­ցած միջա­դե­պին՝ նշեց, որ այն տարբեր ալիքներ է առա­ջացրել ներքա­ղա­քա­կան դիսկուրսում, և սպա­սե­լի է, որ տարբեր ուժեր փորձե­լու են այն օգտա­գործել նախընտրա­կան շահե­րի սպա­սարկման համար։ Նա դիտարկեց, որ խնդի­րը միայն միջա­դե­պը չէ, այլ ավե­լի խորքա­յին՝ արցախցի­նե­րի իրա­վունքնե­րի հարցը, որը, ըստ նրա, շարունա­կում է մնալ չլուծված։ Օրդուխանյա­նը կարծում է, որ այդ մարդկանց իրա­վունքնե­րը ոտնա­հարվել են, և խնդի­րը պահպանվում է անկախ քաղա­քա­կան գնա­հա­տա­կաննե­րից։

Էմիլ Օրդուխանյա­նը նշեց, որ թեև քաղա­քա­կան մակարդա­կում հայտա­րարվում է Արցա­խի հարցի փակված լինե­լու մասին, սակայն մարդու իրա­վունքնե­րի հարթությունում խնդի­րը շարունա­կում է գոյություն ունե­նալ։ Նրա խոսքով՝ միջազգա­յին իրա­վա­կան կառույցնե­րի լռությունն էլ է ուշագրավ, և հնա­րա­վոր է դա պայմա­նա­վորված լինի միջազգա­յին կոնսենսուսով ու աշխարհա­կարգա­յին փոփո­խություննե­րով։ Նա դիտարկեց, որ նման իրա­վի­ճակնե­րում իրա­վունքնե­րի մասին խոսե­լը կարող է նոր կոնֆլիկտա­յին բովանդա­կություն գենե­րացնել, ինչն էլ կարող է պատճառ լինել թեմա­յի շուրջ սահմա­նա­փակ արձա­գանքնե­րի։

Քաղա­քա­գե­տը պատմա­կան համե­մա­տություն բերեց՝ հիշեցնե­լով Իսրա­յե­լում վերա­դարձի իրա­վունքի մասին օրենքը, սակայն ընդգծեց, որ հայկա­կան և իսրա­յե­լա­կան իրա­վի­ճակնե­րը տարբեր են։ Օրդուխանյա­նը նշեց, որ Արցա­խի դեպքում վերա­դարձի հարցը բարդ է՝ կապված Ադրբե­ջա­նի վերահսկո­ղության, քաղա­քա­ցիության, անվտանգության և իրա­վա­կան մեխա­նիզմնե­րի հետ։ Նա կարծում է, որ ավե­լի նպա­տա­կա­հարմար կլի­նի, եթե հենց արցախցի­ներն իրենք բարձրա­ձայնեն իրենց իրա­վունքնե­րի հարցը միջազգա­յին հարթակնե­րում, քանի որ ուրիշնե­րի կողմից այդ թեմա­յի ներկա­յա­ցումը թուլացնում է սուբյեկտայնությունը։

Օրդուխանյա­նը նաև նշեց, որ կուտակվող դժգո­հությունն ու բողո­քը կարող են հանգեցնել նման միջա­դե­պա­յին դրսև­ո­րումնե­րի, սակայն դրանք որևէ կողմի համար շահե­կան չեն։ Նա ուշադրություն հրա­վի­րեց նաև այն հանգա­մանքի վրա, որ վերջին շրջա­նում ձևա­վորվում է հակա­պե­տա­կան խոսույթ, որը ներկա­յացվում է որպես իրա­վա­պաշտպա­նություն։ Նրա կարծի­քով՝ մարդու իրա­վունքնե­րի պաշտպա­նությունը չի կարող հակադրվել պետության իրա­վունքին, քանի որ հենց պետությունն է ապա­հո­վում այդ իրա­վունքնե­րի պաշտպա­նությունը։ Օրդուխանյա­նը շեշտեց, որ հակա­պե­տա­կան խոսույթը պետք է արժա­նա­նա խիստ արձա­գանքի, քանի որ պետության դերի թուլա­ցումը վտանգա­վոր է նաև անհա­տի իրա­վունքնե­րի պաշտպա­նության համար։

Էմիլ Օրդուխանյա­նը անդրա­դարձավ նաև արցախցի­նե­րի վերա­դարձի ռազմա­վա­րություննե­րի մասին հայտա­րա­րություննե­րին՝ նշե­լով, որ նման խոստումնե­րը հաճախ ունեն նախընտրա­կան բնույթ։ Նա ընդգծեց, որ ներկա­յում Ադրբե­ջա­նի վերահսկո­ղությունը փաստ է, և վերա­դարձի ցանկա­ցած տարբե­րակ պետք է պարզա­բա­նի կարգա­վի­ճա­կի, քաղա­քա­ցիության և իրա­վա­կան մեխա­նիզմնե­րի հարցե­րը։ Նրա դիտարկմամբ՝ առանց այդ հստա­կե­ցումնե­րի նման ռազմա­վա­րություննե­րը ավե­լի շատ նախընտրա­կան մարտա­վա­րություն են, քան իրա­կան ծրա­գիր։

Քաղա­քա­գե­տը արտա­քին քաղա­քա­կան համա­տեքստում նշեց, որ Ադրբե­ջա­նը գնում է կիսա­քայլե­րի, սակայն չի ստո­րագրում խաղա­ղության պայմա­նա­գի­րը։ Նրա կարծի­քով՝ ավե­լի կարև­որ է նաև սահմա­նա­զատման գործընթա­ցը, որտեղ առա­ջընթաց չի նկատվում։ Օրդուխանյա­նը ընդգծեց, որ չնա­յած Հայաստա­նի կողմից արված զիջումնե­րին՝ Բաքուն չի շտա­պում պայմա­նագրի ստո­րագրմա­նը, ինչը ցույց է տալիս գործընթա­ցի ձգձգման քաղա­քա­կա­նությունը։

Էմիլ Օրդուխանյա­նը նշեց, որ Ադրբե­ջա­նը շահագրգռված է գործընթա­ցը երկա­րաձգե­լու մեջ՝ հղում անե­լով Հայաստա­նի սահմա­նադրությա­նը և այլ հարցե­րի։ Նրա դիտարկմամբ՝ մինչև ընտրություններ պայմա­նագրի ստո­րագրման հավա­նա­կա­նությունը նվա­զում է՝ հաշվի առնե­լով նաև տարա­ծաշրջա­նա­յին զարգա­ցումնե­րը, Իրա­նի շուրջ իրա­վի­ճա­կը և միջազգա­յին առաջնա­հերթություննե­րը։ Նա կարծում է, որ Ադրբե­ջա­նը կառուցո­ղա­կան դաշտ է մտել արտա­քին ճնշման արդյունքում, և հնա­րա­վո­րության դեպքում շարունա­կե­լու է ձգձգել գործընթա­ցը։

Քաղա­քա­գե­տը նաև անդրա­դարձավ այն վարկածնե­րին, թե Ադրբե­ջա­նը շահագրգռված է Հայաստա­նում գործող իշխա­նություննե­րի պահպանմամբ։ Օրդուխանյա­նը նշեց, որ հնա­րա­վոր են տարբեր վարկածներ, այդ թվում՝ այն, որ որոշ իրա­վի­ճակնե­րում Բաքվի համար ավե­լի շահե­կան կարող է լինել ռուսա­կան միջնորդությամբ ձևա­վորված նախորդ պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րի վերա­կենդա­նա­ցումը։ Նա ընդգծեց, որ այդպի­սի սցե­նարնե­րում որոշ դրույթներ կարող են ավե­լի նպաստա­վոր լինել Ադրբե­ջա­նի համար։

Օրդուխանյա­նը կարև­ո­րեց առա­ջի­կա ընտրություննե­րի նշա­նա­կությունը՝ նշե­լով, որ դրանց արդյունքնե­րը կարող են պայմա­նա­վո­րել նաև սահմա­նադրա­կան փոփո­խություննե­րի գործընթա­ցը։ Նրա խոսքով՝ մեծ է հավա­նա­կա­նությունը, որ ընտրություննե­րից հետո հաջորդ քաղա­քա­կան օրա­կարգը հենց սահմա­նադրա­կան փոփո­խություննե­րը կլի­նեն։ Նա նշեց, որ տարա­ծաշրջա­նա­յին զարգա­ցումնե­րը, Իրա­նի դիրքո­րո­շումը և միջազգա­յին գործոննե­րը կարող են ազդել այդ գործընթացնե­րի վրա։

Քաղա­քա­գե­տը նաև անդրա­դարձավ նախընտրա­կան դաշտի դասա­վո­րությա­նը՝ նշե­լով, որ ռուսա­կան օրա­կարգին մոտ ուժե­րը միա­վորվում են բլոկնե­րով, մինչդեռ պրոեվրո­պա­կան ուժե­րը հանդես են գալիս առանձին։ Օրդուխանյա­նը դիտարկեց, որ նման պայմաննե­րում իշխա­նության համար ցանկա­լի կլի­նի նաև գաղա­փա­րա­կա­նո­րեն մոտ մեկ այլ ուժի անցումը խորհրդա­րան, ինչը կարող է ապա­հո­վել մանևրե­լու հնա­րա­վո­րություն և քաղա­քա­կան հավա­սա­րակշռություն։

Էմիլ Օրդուխանյա­նը եզրա­փա­կե­լով նշեց, որ անհրա­ժեշտ է ձևա­վո­րել նաև միջանկյալ ուժ, որը խորհրդա­րա­նում կարող է բալանսա­վո­րող դեր ունե­նալ իշխա­նության և ընդդի­մության միջև։ Նրա կարծի­քով՝ եթե նման միա­վո­րում չձև­ա­վորվի, ապա նոր խորհրդա­րա­նը կարող է քիչ տարբերվելգործո­ղից։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝