Փաշինյա­նը Ձգտում Է Հավա­սա­րակշռող Քաղա­քա­կա­նություն Վարել

Եթե իշխա­նության գան ռուսա­մետ ուժե­րը, կարող է փոխվել արտա­քին քաղա­քա­կան հավա­սա­րակշռությունը, ինչը կազդի նաև զինված ուժե­րի վերա­զինման, եվրո­պա­կան համա­գործակցության և տարա­ծաշրջա­նա­յին բանակցություննե­րի ընթացքի վրա։ 

Միքա­յել Զոլյան

FactorTV‑ն զրուցել է քաղա­քա­գետ Միքա­յել Զոլյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում վերլուծվում է Հայաստա­նի բազմա­վեկտոր արտա­քին քաղա­քա­կա­նության բարդություննե­րը՝ հիմնա­վո­րե­լով, որ վտանգա­վոր աշխարհա­կարգում հակա­մարտող կողմե­րի հետ միա­ժա­մա­նակյա երկխո­սությունը պարա­դոքս չէ, այլ գոյատևման նուրբ դիվա­նա­գի­տություն: Զոլյա­նը ընդգծում է ուժե­րի հավա­սա­րակշռման անհրա­ժեշտությունը և եվրո­պա­կան ինտեգրման երկա­րատև գործընթա­ցը, որը պահանջում է զգուշա­վո­րություն՝ Ռուսաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի կտրուկ սրումից խուսա­փե­լու համար: Զրույցի առանցքում է նաև ներքա­ղա­քա­կան պայքա­րը, որտեղ իշխա­նությունն ու ընդդի­մությունը միմյանց մեղադրում են պատե­րազմի և զիջումնե­րի վտանգնե­րի մեջ՝ օգտա­գործե­լով անվտանգա­յին թեմա­նե­րը որպես մոբի­լի­զա­ցիոն գործիքներ:

Միքա­յել Զոլյա­նը նշեց, որ Նիկոլ Փաշինյա­նի և Վլա­դի­միր Պուտի­նի շփումնե­րը հակա­սա­կան չեն, քանի որ ներկա­յիս աշխարհում նույնիսկ հակա­ռա­կորդ պետություննե­րը կարող են միա­ժա­մա­նակ բանակցել և համա­գործակցել տարբեր հարցե­րում։ Նրա դիտարկմամբ՝ այսօր միջազգա­յին հարա­բե­րություննե­րը չեն ենթարկվում «խաղաղ ժամա­նակվա» դասա­կան կանոննե­րին, և միևնույն պետության հետ հնա­րա­վոր է ունե­նալ թե՛ հակա­մարտություն, թե՛ համա­գործակցություն։ Զոլյա­նի խոսքով՝ Հայաստա­նի կառա­վա­րության գործա­ռույթնե­րից մեկն էլ հենց տարբեր պետություննե­րի ղեկա­վարնե­րի հետ շփվելն է՝ նույնիսկ խնդիրներ ունե­ցող երկրնե­րի հետ։

Քաղա­քա­գե­տը կարծում է, որ նման բազմա­կողմ դիվա­նա­գի­տությունը փոքր պետություննե­րի համար կենսա­կան անհրա­ժեշտություն է։ Նրա գնա­հատմամբ՝ Եվրո­պա­յում ևս հասկա­նում են, որ Հայաստա­նը պետք է բալանս պահի տարբեր կենտրոննե­րի միջև, քանի որ աշխարհը գտնվում է խոր ճգնա­ժա­մա­յին փուլում, իսկ միջին և փոքր պետություննե­րը գոյատև­ե­լու համար ստիպված են նուրբ քաղա­քա­կա­նություն վարել։

Միքա­յել Զոլյա­նի կարծի­քով՝ Եվրա­միության անդա­մակցության թեման ավե­լի շատ երկա­րա­ժամկետ է, քան անմի­ջա­կան քաղա­քա­կան օրա­կարգ։ Նա նշեց, որ եվրո­պա­կան ինտեգրումը տարի­նե­րի գործընթաց է, որը պահանջում է օրենսդրա­կան և ինստի­տուցիո­նալ մեծ փոփո­խություններ։ Զոլյա­նը կարծում է, որ այստեղ շտա­պե­լը ճիշտ չէ, քանի որ նույնիսկ հայտ ներկա­յացնե­լու դեպքում անդա­մակցությունը կարող է տևել մեկ տասնամյակ կամ ավե­լի։ Վիզա­յին ազա­տա­կա­նացման հարցում նույնպես անհրա­ժեշտ է զգուշա­վո­րություն, քանի որ կտրուկ բացումը կարող է նոր արտա­գաղթի ռիսկեր ստեղծել։ Նրա դիտարկմամբ՝ Հայաստա­նը ներկա­յումս ունի ավե­լի հավա­սա­րակշռված միգրա­ցիոն իրա­վի­ճակ, և որոշ մարդիկ կարող են առանց ծրագրի տեղա­փոխվել Եվրո­պա՝ խնդիրներ ստեղծե­լով թե՛ իրենց, թե՛ պետության համար։

Խոսե­լով ներքա­ղա­քա­կան հայտա­րա­րություննե­րի մասին՝ Զոլյա­նը նշեց, որ իշխա­նության կողմից պատե­րազմի հավա­նա­կա­նության մասին կոշտ ձևա­կերպումնե­րը կարող են լինել չափա­զանցված՝ ընտրողնե­րի մոբի­լի­զա­ցիա­յի նպա­տա­կով։ Նրա գնա­հատմամբ՝ նման ուղերձնե­րը կարող են հակա­ռակ ազդե­ցություն ունե­նալ՝ վախեցնե­լով տատանվող ընտրողնե­րին։ Միա­ժա­մա­նակ նա կարծում է, որ որոշ ուժե­րի իշխա­նության գալու դեպքում բախումնե­րի հավա­նա­կա­նությունը կարող է աճել, սակայն պարտա­դիր չէ, որ դրա կանխման համար իշխա­նությունը ստա­նա սահմա­նադրա­կան մեծա­մասնություն։

Անդրա­դառնա­լով Արցա­խի կորստի պատճառնե­րին՝ քաղա­քա­գե­տը դիտարկեց, որ 2020 թվա­կա­նի պատե­րազմը միայն կոնկրետ իշխա­նություննե­րի գործո­ղություննե­րի հետև­անք չէր, այլ գլո­բալ համա­կարգա­յին ճգնա­ժա­մի արտա­հայտություն։ Զոլյա­նի խոսքով՝ նման հակա­մարտություննե­րը ակտի­վա­նում են այն տարածքնե­րում, որտեղ կան սառեցված կոնֆլիկտներ, և Ղարա­բա­ղը այդպի­սի առա­ջին կետե­րից էր։ Նա նաև հիշեցրեց, որ դեռ 1990-ականնե­րի վերջում Լևոն Տեր-Պետրոսյա­նը զգուշացնում էր հնա­րա­վոր կորուստնե­րի մասին, ինչը ցույց է տալիս, որ խնդրի արմատնե­րը ավե­լի վաղ շրջա­նից են։

Միքա­յել Զոլյա­նը նշեց նաև, որ իշխա­նության և ընդդի­մության փոխա­դարձ մեղադրանքնե­րը՝ «պատե­րազմի կուսակցություն» և «զիջումնե­րի կուսակցություն», մեծա­պես քաղա­քա­կան տեխնո­լո­գիա­ներ են։ Նրա կարծի­քով՝ հանրությունը պետք է գնա­հա­տի իրա­կան գործընթացնե­րը՝ սահմա­նա­յին հարա­բե­րա­կան հանգստությունը, արտա­քին գործընկերնե­րի բազմա­զա­նա­ցումը, եվրո­պա­կան և ամե­րիկյան ներկա­յության աճը, ինչպես նաև անվտանգության ոլորտում նոր համա­գործակցություննե­րը։ Եթե իշխա­նության գան ռուսա­մետ ուժե­րը, կարող է փոխվել արտա­քին քաղա­քա­կան հավա­սա­րակշռությունը, ինչը կազդի նաև զինված ուժե­րի վերա­զինման, եվրո­պա­կան համա­գործակցության և տարա­ծաշրջա­նա­յին բանակցություննե­րի ընթացքի վրա։ Նա ենթադրեց, որ այդ դեպքում կարող են կրկին ակտի­վա­նալ միջանցքի, անկլավնե­րի և այլ պահանջնե­րի շուրջ ճնշումնե­րը, ինչը կարող է հանգեցնել նոր լարվա­ծության։

Զոլյա­նը նաև կարծիք հայտնեց, որ ընդդի­մա­դիր դաշտում իրա­կան հիմնա­կան թեկնա­ծուն կարող է լինել Ռոբերտ Քոչարյա­նը, քանի որ նա ունի կառա­վարման փորձ և հստակ քաղա­քա­կան իմիջ։ Քաղա­քա­գե­տի դիտարկմամբ՝ մյուս դերա­կա­տարնե­րը կարող են աջակցել հենց այդ թեկնա­ծությա­նը, իսկ նրանց քաղա­քա­կան ակտի­վությունը դեռ չի ցույց տալիս պատրաստվա­ծություն պետա­կան կառա­վարման համար։

Վերջում քաղա­քա­գետ Միքա­յել Զոլյա­նը ընդգծեց, որ տարբեր սցե­նարնե­րի շուրջ հնչող պնդումնե­րի մեծ մասը ենթադրություններ են, և քաղա­քա­ցի­նե­րը պետք է գնա­հա­տեն կոնկրետ գործո­ղություննե­րը և ընթա­ցիկ իրա­վի­ճա­կը՝ առանց քաղա­քա­կան վախե­րի կամ սպե­կուլյա­ցիա­նե­րի ազդե­ցության։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝