Ընտրություններ Անձի Ու Պետության Միջև

Գաղութա­յին մտա­ծո­ղությունն արտա­հայտվում է այն դեպքում, երբ առաջնա­հերթ է դառնում ազգա­պահպա­նության հռե­տո­րա­բա­նությունը՝ պետության ինստի­տուտնե­րի զարգացման փոխա­րեն։ Իրա­կան պետությունը ինքն է ապա­հո­վում ազգա­յին ինքնությունը, մինչդեռ գաղութը մշտա­պես փնտրում է արտա­քին երաշխա­վոր։

Ռուբեն Բաբա­յան

Armtimes‑ը զրուցել է Տիկնի­կա­յին թատրո­նի գեղարվեստա­կան ղեկա­վար Ռուբեն Բաբա­յա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում Բաբա­յա­նը վերլուծում է Հայաստա­նի առջև ծառա­ցած քաղա­քակրթա­կան ընտրությունը, որը սահմանվում է որպես անցում գաղութա­յին մտա­ծո­ղությունից դեպի ինքնիշխան պետա­կա­նա­կերտում: Բաբա­յա­նը շեշտում է, որ իրա­կան անկա­խության համար անհրա­ժեշտ է ապա­սո­վե­տա­կա­նա­ցում և հստակ տարանջա­տում հուզա­կան ազգայնա­կա­նության ու գործնա­կան պետա­կան շահի միջև։ Զրույցի առանցքա­յին թեմա­նե­րից են ինքնուրույն պատասխա­նատվություն ստանձնե­լու կարև­ո­րությունը և «հավերժա­կան բարե­կամնե­րի» ու «թշնա­մի­նե­րի» վտանգա­վոր թեզե­րից հրա­ժարվե­լը։ Բաբա­յա­նը կոչ է անում հասա­րա­կությա­նը ձևա­վո­րել բարո­յա­կան արժեքնե­րի վրա հիմնված ներքին միասնություն, որտեղ հայրե­նի­քը ընկալվում է ոչ թե որպես վերա­ցա­կան երա­զանք, այլ որպես իրա­կան պարտա­վո­րություննե­րի և իրա­վա­կան գիտակցության միջա­վայր:

Ռուբեն Բաբա­յա­նը նշեց, որ Հայաստա­նում նախընտրա­կան շրջա­նը փաստա­ցի երբեք չի դադա­րել․ ընտրություննե­րից հետո էլ սկսվում է նույնտրա­մա­բա­նությունը՝ փոխա­դարձ մեղադրանքներ, անձե­րի սևա­ցում և ոչ թե գաղա­փարնե­րիքննարկում։ Նրա խոսքով՝ այս ընտրություննե­րը, ի տարբե­րություն նախորդնե­րի, ավե­լի շատ քաղա­քակրթա­կան բնույթի են, որովհետև հասա­րա­կության առաջ կանգնած է ընտրություն՝ պետությո՞ւն կառուցել, թե՞ պահպա­նել գաղութա­յին մտա­ծո­ղությունը։

Բաբա­յա­նը կարծում է, որ գաղութա­յին մտա­ծո­ղությունն արտա­հայտվում է այն դեպքում, երբ առաջնա­հերթ է դառնում ազգա­պահպա­նության հռե­տո­րա­բա­նությունը՝ պետության ինստի­տուտնե­րի զարգացման փոխա­րեն։ Նա ընդգծեց, որ իրա­կան պետությունը ինքն է ապա­հո­վում ազգա­յին ինքնությունը, մինչդեռ գաղութը մշտա­պես փնտրում է արտա­քին երաշխա­վոր։ Ռուբեն Բաբա­յա­նը դիտարկում է, որ Հայաստա­նում երկար ժամա­նակ բավա­րարվել են պետա­կան խորհրդա­նիշնե­րով՝ դրո­շով, օրհներգով, զինանշա­նով, բայց չեն կառուցել ինքնուրույն սահմաննե­րի պաշտպա­նություն, տնտե­սա­կան ու ռազմա­վա­րա­կան ենթա­կա­ռուցվածքներ։ Նրա համոզմամբ՝ պետություն կառուցե­լու համար կարև­որ են սեփա­կան սահմա­նա­պահ համա­կարգը, էներգե­տիկ ռեսուրսնե­րի վերահսկումը, ճանա­պարհնե­րի կառուցման ռազմա­վա­րությունը, տարածքա­յին հավա­սա­րակշռությունը և անվտանգա­յին մտա­ծո­ղությունը։

Հայ հասա­րա­կությունը պետա­կա­նության փորձ չունի և հաճախ գայթակղվում է «կիսա­պե­տության», բայց սոցիա­լա­կան ապա­հո­վության խոստումնե­րով։ Նրա խոսքով՝ Խորհրդա­յին Միության նկատմամբ նոստալգիան կապված է նաև այն հանգա­մանքի հետ, որ չի իրա­կա­նացվել դեկո­մունի­զա­ցիա և դեսո­վե­տի­զա­ցիա, չի տրվել բարո­յա­կան գնա­հա­տա­կան նախկին համա­կարգին։ Բաբա­յա­նը օրի­նակ բերեց խորհրդա­յին գործիչնե­րի անուննե­րով փողոցնե­րի պահպա­նությունը և նշեց, որ նման մանրուքնե­րը ձևա­վո­րում են հանրա­յին մտա­ծո­ղությունը։ Նա ընդգծեց նաև լյուստրա­ցիա­յի կարև­ո­րությունը՝ որպես հասա­րա­կության պաշտպա­նություն գաղտնի ազդե­ցություննե­րից, սակայն նկա­տեց, որ Հայաստա­նի ԿԳԲ‑ի արխիվնե­րի փոխանցումը Ռուսաստա­նին դժվա­րացնում է նման գործընթա­ցը։

Ռուբեն Բաբա­յա­նը անդրա­դարձավ նաև խաղա­ղության և պատե­րազմի շուրջ քննարկումնե­րին՝ նշե­լով, որ պատե­րազմը հաճախ գաղա­փա­րա­խո­սության արդյունք է։ Նրա համոզմամբ՝ «հավերժ թշնա­մու» և «հավերժ բարե­կա­մի» գաղա­փա­րը վտանգա­վոր է, որովհետև դա անխուսա­փե­լիո­րեն բերում է կոնֆլիկտի։ Նա կարծում է, որ պետությունը պետք է ձգտի հավա­սա­րակշռված հարա­բե­րություննե­րի բոլոր երկրնե­րի հետ և չկա­պի իր անվտանգությունը մեկ ուժի հետ։ Բաբա­յա­նը նշեց, որ երբ մի պետություն հայտա­րա­րում է, թե ուժե­ղա­նա­լուց հետո կվե­րա­դարձնի կորցրած տարածքնե­րը, հակա­ռա­կորդը տրա­մա­բա­նո­րեն փորձում է կանխել այդ ուժե­ղա­ցումը, ինչը մեծացնում է պատե­րազմի ռիսկը։  Նա համե­մա­տություն անցկացրեց Գերմա­նիա­յի ընտրության հետ Առա­ջին և Երկրորդ համաշխարհա­յին պատե­րազմնե­րից հետո՝ նշե­լով, որ ռևանշի ճանա­պարհը բերեց նոր աղե­տի, իսկ զարգացման ճանա­պարհը՝ ուժեղ պետության։ Բաբա­յա­նի կարծի­քով՝ Հայաստա­նի առաջ նույնպես նման ընտրություն է՝ ռևանշի՞, թե՞ զարգացման։ Նա ընդգծեց, որ պարտությունից հետո ատե­լության աճը թուլության նշան է, և հաղթա­նա­կը պետք է փնտրել մարդու արժե­քի, ազա­տության և պետության համընդհա­նուր պատասխա­նատվության համա­կարգում։

Հասա­րա­կության մեջ տարածված է անձե­րով առաջնորդվե­լու մոտե­ցումը՝ «դուր է գալիս՝ ամեն ինչ լավ է, դուր չի գալիս՝ ամեն ինչ վատ է» տրա­մա­բա­նությունը, ինչը վտանգա­վոր է պետա­կան մտա­ծո­ղության համար։ Նրա խոսքով՝ սխալնե­րի պատասխա­նատվությունը պետք է ընդունել նաև անձնա­կան մակարդա­կում, որովհետև միայն այդ դեպքում հնա­րա­վոր է չկրկնել դրանք։ Նա ընդգծեց, որ պարտություննե­րից հետո հասա­րա­կությունը պետք է ավե­լի իմաստուն դառնա, այլ ոչ թե շարունա­կի նույն գաղա­փա­րա­խո­սությունը՝ մշտա­կան թշնա­մու և մշտա­կան բարե­կա­մի։

Ամփո­փե­լով՝ Բաբա­յա­նը ասաց, որ առա­ջի­կա ընտրություննե­րը պետք է լինեն քաղա­քակրթա­կան ընտրություն՝ ոչ թե անձե­րի, այլ պետության մոդե­լի շուրջ։ Նրա համոզմամբ՝ առանցքա­յին հարցը հետևյալն է՝ մարդիկ ցանկա­նում են իրենց ապա­գան կապել այս պետության հետ, թե ոչ։ Նա ընդգծեց նաև հայրե­նի­քի ընկալման կարև­ո­րությունը՝ նշե­լով, որ հայրե­նի­քը այն տարածքն է, որը դու պաշտպա­նում ես և որը պաշտպա­նում է քեզ, որի նկատմամբ ունես պարտա­վո­րություններ՝ հարկեր վճա­րե­լուց մինչև օրենքնե­րին ենթարկվե­լը։ Ռուբեն Բաբա­յա­նը եզրա­փա­կեց, որ ներքին ատե­լությունը քանդում է պետությունը, և հասա­րա­կությունը պետք է սովո­րի տարա­ձայնություննե­րը լուծել ընտրություննե­րով՝ պահպա­նե­լով համա­կե­ցության կամուրջնե­րը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝