Օրենքի Առաջ Բոլո­րը Հավա­սար Են

Հասա­րա­կությունում դեռ պահպանվել է խորհրդա­յին մտա­ծո­ղությունը՝ սպա­սում կենտրո­նացված իշխա­նության, որը պետք է լուծի բոլոր խնդիրնե­րը։ Հաճախ մարդիկ ցանկա­նում են տեսնել «կոմկուսի առա­ջին քարտուղա­րի» նման ղեկա­վար, ով զբաղվում է ամեն ինչով՝ տեղա­կան խնդիրնե­րից մինչև անձնա­կան հարցեր։  

Ռուբեն Բաբա­յան

1inTV‑ն զրուցել է ռեժի­սոր, պրոֆե­սոր Ռուբեն Բաբա­յա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում Ռուբեն Բաբա­յա­նը վերլուծում է Հայաստա­նի ներկա­յիս հասա­րա­կա­կան-քաղա­քա­կան լարվա­ծությունը՝ զուգա­հեռներ անցկացնե­լով Հոկտեմբե­րի 27‑ի ոճրա­գործությա­նը նախորդած մթնո­լորտի հետ։ Նա շեշտում է, որ ժողովրդա­վա­րության հիմքը օրենքի առջև բոլո­րի հավա­սա­րությունն ու մեծա­մասնության որոշման ընդունումն է, մինչդեռ հասա­րա­կության մեջ առկա ատե­լությունն ու բռնության արդա­րա­ցումը վտանգում են պետա­կա­նությունը։ Բաբա­յա­նը հորդո­րում է իրա­կա­նացնել մտա­ծո­ղության դեսո­վե­տի­զա­ցիա, քանի որ անցյա­լի դոգմա­նե­րից ու «փրկիչնե­րի» սպա­սումից հրա­ժարվե­լը միակ ուղին է սեփա­կան պատասխա­նատվությունը գիտակցե­լու համար։ Ըստ Բաբա­յա­նի, պետության հզո­րա­ցումը պահանջում է վերլուծա­կան միտք և ինքնուրույն որո­շումներ, որպեսզի հանրությունը ստիպված չլի­նի անվե­րա­պա­հո­րեն ընդունել օտա­րի կողմից մատուցված օրա­կարգե­րը։

Ռուբեն Բաբա­յա­նը անդրա­դառնա­լով Սուրբ Աննա եկե­ղե­ցում տեղի ունե­ցած միջա­դե­պին՝ ասաց, որ որևէ ժողովրդա­վա­րա­կան երկրում չի կարող լինել բացարձակ համակրանք իշխա­նության նկատմամբ։ Նրա խոսքով՝ բազմա­կարծությունը բնա­կան է, իսկ ընտրվե­լուց հետո իշխա­նության աջակցությունը նվա­զե­լը նույնպես ժողովրդա­վա­րա­կան գործընթա­ցի մաս է։ Բաբա­յա­նը նշեց, որ օրենքի առաջ բոլո­րը հավա­սար են՝ անկախ տարի­քից, առողջա­կան վիճա­կից կամ այլ հանգա­մանքնե­րից, և պետություն կառուցե­լու միակ ճանա­պարհը հենց այդ սկզբունքի պահպա­նումն է։

Նա դիտարկեց նաև անվտանգության և թիկնա­պահնե­րի դերա­կա­տա­րումը՝ նշե­լով, որ քաղա­քա­կիրթ երկրնե­րում պաշտո­նա­տար անձի անվտանգության հարցե­րը խիստ կանո­նա­կարգված են, և ֆիզի­կա­կան մոտեցման ցանկա­ցած փորձ արդեն վտանգ է դիտարկվում։ Ռուբեն Բաբա­յա­նի կարծի­քով՝ հայկա­կան հասա­րա­կությունում երկար ժամա­նակ պահպանվել է թիկնա­պա­հի «քրեա­կան մշա­կույթի» ընկա­լումը, ինչը խեղաթյուրում է անվտանգության համա­կարգի տրա­մա­բա­նությունը։

Բաբա­յա­նը հիշեցրեց նաև ահա­բեկչության նկատմամբ հասա­րա­կա­կան վերա­բերմունքի խնդի­րը՝ նշե­լով, որ բռնության ցանկա­ցած արդա­րա­ցում վտանգա­վոր է։ Նրա համոզմամբ՝ երբ հասա­րա­կությունը լիարժեք չի դատա­պարտում բռնությունը, ձևա­վորվում է միջա­վայր, որտեղ նման երև­ույթնե­րը կարող են կրկնվել։ Նա օրի­նակ բերեց անցյա­լի դեպքե­րը և նշեց, որ հասա­րա­կա­կան տրա­մադրություննե­րի ռոմանտի­զա­ցումը կարող է հանգեցնել նոր վտանգնե­րի։

Պրոֆե­սո­րը կարծում է, որ հասա­րա­կությունում դեռևս լիո­վին չի ձևա­վորվել ժողովրդա­վա­րության հիմնա­կան սկզբունքը՝ մեծա­մասնության որո­շումը ընդունե­լու պատրաստա­կա­մությունը։ Նրա խոսքով՝ հնա­րա­վոր է չհա­մա­ձայնել մեծա­մասնության հետ, սակայն եթե ընտրություննե­րը ազնիվ են, արդյունքը պետք է ընդունել։ Բաբա­յա­նը նշեց, որ ընտրություննե­րի արդյունքնե­րը չընդունե­լու մշա­կույթը հանգեցնում է ներքին լարվա­ծության և ատե­լության։

Ռուբեն Բաբա­յա­նը նաև ընդգծեց, որ հասա­րա­կությունում դեռ պահպանվել է խորհրդա­յին մտա­ծո­ղությունը՝ սպա­սում կենտրո­նացված իշխա­նության, որը պետք է լուծի բոլոր խնդիրնե­րը։ Նա դիտարկեց, որ հաճախ մարդիկ ցանկա­նում են տեսնել «կոմկուսի առա­ջին քարտուղա­րի» նման ղեկա­վար, ով զբաղվում է ամեն ինչով՝ տեղա­կան խնդիրնե­րից մինչև անձնա­կան հարցեր։ Նրա խոսքով՝ այս մոտե­ցումը խոչընդո­տում է ինստի­տուտնե­րի զարգացմա­նը և պատասխա­նատվության բաշխմա­նը։

Բաբա­յա­նը նշեց, որ դեսո­վե­տի­զա­ցիան լիարժեք չի իրա­կա­նացվել, ինչի հետև­անքով պահպանվել են նախկին համա­կարգի մտա­ծո­ղության տարրե­րը։ Նա կարծում է, որ այդ գործընթա­ցը հիմա տեղի է ունե­նում անհա­տա­կան մակարդա­կով՝ մարդկանց մտա­ծո­ղության փոփո­խության միջո­ցով, սակայն պետության կողմից կազմա­կերպված բացատրա­կան աշխա­տանքը կարող էր այն ավե­լի համա­կարգված դարձնել։ Ռեժի­սո­րը կարև­ո­րեց պատմա­կան և քաղա­քա­կան հարցե­րի բաց քննարկումը՝ ընդգծե­լով, որ դոգմա­տիկ մտա­ծո­ղությունը արգե­լա­փա­կում է վերլուծա­կան մոտե­ցումը։ Նրա համոզմամբ՝ հասա­րա­կությունը պետք է ուսումնա­սի­րի պատմա­կան գործընթացնե­րը, վերլուծի պատճառնե­րը և չբա­վա­րարվի պարզունակ բացատրություննե­րով։

Ռուբեն Բաբա­յա­նը անդրա­դարձավ նաև ատե­լության հիմքե­րին՝ նշե­լով, որ մարդիկ հաճախ իրենց մեղքը չեն տեսնում և ամբողջ պատասխա­նատվությունը բարդում են դիմա­ցի­նի վրա։ Նրա խոսքով՝ հենց այս մոտե­ցումն է ձևա­վո­րում հասա­րա­կա­կան բաժա­նումներն ու հակադրություննե­րը։

Խաղա­ղության և պատե­րազմի թեմա­յին անդրա­դառնա­լով՝ Բաբա­յա­նը նշեց, որ պատե­րազմը արդյունք է քաղա­քակրթա­կան ընտրության։ Նրա կարծի­քով՝ կարև­որ է հասկա­նալ, թե որ ուժե­րի հետ է պետությունը համա­գործակցում՝ նրանց, ովքեր շահագրգռված են խաղաղ զարգացմամբ, թե նրանց, ովքեր շահագրգռված են կոնֆլիկտնե­րով։ Նա նաև ընդգծեց, որ արտա­քին «գարանտնե­րի» վրա հույս դնե­լը վտանգա­վոր է, և պետության հիմնա­կան երաշխա­վո­րը սեփա­կան դիվա­նա­գի­տա­կան ու քաղա­քա­կան կարո­ղություններն են։

Պրոֆե­սոր Ռուբեն Բաբա­յա­նը եզրա­փա­կեց, որ ապա­գա քաղա­քա­կան մրցակցությունը պետք է լինի գաղա­փարնե­րի, ժամա­նա­կի ճիշտ ընկալման և արդյունա­վետ լուծումնե­րի շուրջ, ոչ թե փոխա­դարձ խոչընդոտնե­րի ստեղծման։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝