Նախընտրա­կան Պատկե­րի Վերլուծություն

«Երրորդ ուժ» կամ փոքր կուսակցություննե­րը նույնպես վատ արդյունքներ են ցույց տալիս, քանի որ չորոշված ընտրողնե­րը չեն ցանկա­նում «վատնել» իրենց ձայնը փոքր ուժե­րի վրա։ Նման ընտրողնե­րը հաճախ առաջնորդվում են «փոքրա­գույն վնա­սի» տրա­մա­բա­նությամբ և ընտրում են առա­վել իրա­տե­սա­կան մրցա­կիցնե­րից մեկը։ 

Ներսես Կոպալյան

EvnReport‑ի եթե­րում Մարիա Թիթիզյա­նը զրուցել է քաղա­քա­գետ Ներսես Կոպալյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում են Հայաստա­նի վերջին նախընտրա­կան հարցումնե­րի արդյունքնե­րը, որոնք մատնանշում են գործող իշխա­նության վարկա­նի­շի աճը՝ պայմա­նա­վորված կենսա­թո­շակնե­րի բարձրացմամբ և միջազգա­յին հեղի­նա­կության ամրապնդմամբ։ Փորձա­գետնե­րը քննարկում են ընդդի­մության ճեղքվա­ծությունն ու առաջնորդության ճգնա­ժա­մը, մասնա­վո­րա­պես՝ նախկին նախա­գահնե­րի միջև առկա հակա­սություննե­րը և որոշ թեկնա­ծունե­րի «էլեկտո­րալ տոքսի­կությունը»։ Հատուկ շեշտադրվում է չկողմնո­րոշված ընտրողնե­րի վարքա­գի­ծը, ում նախա­պատվություննե­րը հաճախ հակվում են դեպի ստա­տուս քվոն՝ տարա­ծաշրջա­նա­յին անվտանգության և կայունության ձգտումից ելնե­լով։ Վերջա­պես, անդրա­դարձ է կատարվում Ռուսաստա­նի միջամտության փորձե­րին և արևմտյան նախագծե­րի, օրի­նակ՝ TRIPP‑ի դերին, որոնք ձևա­վո­րում են երկրի զարգացման ուղղության վերա­բերյալ հանրա­յին ընկա­լումնե­րը։

Ներսես Կոպալյա­նը ներկա­յացրեց, որ իրենց կազմա­կերպությունը մի քանի օր առաջ հրա­պա­րա­կել է ընտրա­կան հարցման երկրորդ ալի­քը, և արդյունքնե­րը բավա­կան հետաքրքիր են եղել․ նկատվել է հստակ տեղա­շարժ գործո­ղիշխա­նության օգտին։ Նրա խոսքով՝ առա­ջին ևերկրորդ հարցումնե­րի համե­մա­տությունից առանձնա­ցել են երկու հիմնա­կան գործոն՝ միջազգա­յին հեղի­նա­կության աճը և կենսա­թո­շակնե­րի բարձրա­ցումը, որոնք արձա­գանք են գտել ընտրողնե­րի շրջա­նում։ Նա նշեց, որ նախընտրա­կան ակտի­վությունը նույնպես աճել է, և վարչա­պե­տի ակտիվ քարոզչա­կան գործունեությունը ազդում է հատկա­պես նախկի­նում չորոշված ընտրողնե­րի վրա, որոնց մի մասը սկսել է հայտա­րա­րել, որ կարող է քվեարկել իշխա­նության օգտին։

Քաղա­քա­գե­տը հավե­լեց, որ երկրորդ հարցման տվյալնե­րով գործող իշխա­նության աջակցությունն աճել է մոտ 7–7.5 տոկո­սով՝ համե­մա­տած երկու ամիս առաջվա ցուցա­նիշնե­րի հետ։ Նա ընդգծեց, որ հարցումնե­րը վերա­բե­րում են ոչ միայն ընտրա­կան նախա­պատվություննե­րին, այլ նաև երկրի ուղղությա­նը, տնտե­սությա­նը, արդա­րա­դա­տությա­նը և պատասխա­նատվությա­նը։ Նրա խոսքով՝ առա­ջին հարցման ժամա­նակ հարցվածնե­րի 38%-ը կարծում էր, որ երկի­րը շարժվում է սխալ ուղղությամբ, իսկ 35%-ը՝ ճիշտ ուղղությամբ, մինչդեռ երկրորդ հարցման դեպքում արդեն 41.2%-ը նշել է, որ երկի­րը շարժվում է ճիշտ ուղղությամբ։ Այդ փոփո­խությունը պայմա­նա­վորված է մի քանի գործոննե­րով՝ տնտե­սա­կան դրա­կան սպա­սումներ, կենսա­թո­շակնե­րի բարձրա­ցում, միջազգա­յին ակտի­վություն, ինչպես նաև տարա­ծաշրջա­նա­յին անվտանգության հարա­բե­րա­կան կայունություն։ Նրա կարծի­քով՝ այս ամե­նը միա­սին ձևա­վո­րում է ավե­լի դրա­կան տրա­մադրություն հասա­րա­կությունում, և դա արտա­ցոլվում է «երկրի ուղղության» ցուցա­նի­շում։

Վարչա­պե­տի աշխա­տանքի գնա­հա­տա­կա­նը աճել է մոտ 11 տոկո­սա­յին կետով։ Քաղա­քա­գե­տը կարծում է, որ այս աճը հիմնա­կա­նում պայմա­նա­վորված է նախկի­նում չորոշված ընտրողնե­րի վարքագծի փոփո­խությամբ։ Նրա խոսքով՝ նախընտրա­կան շրջա­նի սկզբում խիստ բևե­ռացված միջա­վայրում շատ ընտրողներ խուսա­փում էին բացա­հայտ աջակցություն հայտնել, սակայն ակտիվ քարո­զարշա­վի ընթացքում նրանք ավե­լի պատրաստ են արտա­հայտել իրենց իրա­կան դիրքո­րո­շումը։ Նա հավե­լեց, որ նման երև­ույթ նկատվել է նաև ԱՄՆ-ում՝ օրի­նակ 2016 և 2020 թվա­կաննե­րին, երբ որոշ ընտրողներ սկզբում խուսա­փում էին բացա­հայտ աջակցություն հայտնել, իսկ հետո դարձան ավե­լի բաց։ 

Քաղա­քա­գե­տը ենթադրեց, որ եթե մինչև ընտրություննե­րը խոշոր սկանդալներ կամ տարա­ծաշրջա­նա­յին ճգնա­ժա­մեր չլի­նեն, գործող իշխա­նության դիրքե­րը կարող են ամրապնդվել։ Նրա խոսքով՝ ընտրություննե­րին մոտե­նա­լուն զուգա­հեռ «իշխա­նության գործո­նի» ազդե­ցությունը սովո­րա­բար մեծա­նում է, և գործող իշխա­նություննե­րը հակված են համախմբե­լու իրենց ձայնե­րը։

Խոսե­լով ընդդի­մության մասին՝ Կոպալյա­նը նշեց, որ ընդդի­մա­դիր ուժե­րի աճը կանգ է առել։ Քաղա­քա­գե­տը դիտարկեց, որ որոշ ուժեր առա­ջին հարցման ժամա­նակ ունեին մոտ 12% աջակցություն և աճի հնա­րա­վո­րություն, սակայն երկրորդ հարցման մեջ այդ աճը դադա­րել է։ Նրա կարծի­քով՝ սա ցույց է տալիս, որ չորոշված ընտրողնե­րը վստահ չեն ընդդի­մության առաջնորդության և ծրագրե­րի նկատմամբ։ Քաղա­քա­գե­տը նաև ընդգծեց, որ որոշ ընդդի­մա­դիր առաջնորդնե­րի հանրա­յին վարկա­նի­շը բացա­սա­կան է, ինչը սահմա­նա­փա­կում է նրանց ընտրա­կան հնա­րա­վո­րություննե­րը։ Նրա գնա­հատմամբ՝ նման պայմաննե­րում ընդդի­մության ձայնե­րը բաշխվում են, իսկ գործող իշխա­նությունը շահում է։

«Երրորդ ուժ» կամ փոքր կուսակցություննե­րը նույնպես վատ արդյունքներ են ցույց տալիս, քանի որ չորոշված ընտրողնե­րը չեն ցանկա­նում «վատնել» իրենց ձայնը փոքր ուժե­րի վրա։ Քաղա­քա­գե­տի կարծի­քով՝ նման ընտրողնե­րը հաճախ առաջնորդվում են «փոքրա­գույն վնա­սի» տրա­մա­բա­նությամբ և ընտրում են առա­վել իրա­տե­սա­կան մրցա­կիցնե­րից մեկը։

Քաղա­քա­գե­տը անդրա­դարձավ նաև արտա­քին ազդե­ցություննե­րին՝ նշե­լով, որ արտա­քին հայտա­րա­րություննե­րը հաճախ օգտա­գործվում են ներքա­ղա­քա­կան քարոզչության մեջ՝ վախի մթնո­լորտ ստեղծե­լու համար։ Նրա գնա­հատմամբ՝ նման մարտա­վա­րությունը արդյունա­վետ չէ, քանի որ չորոշված ընտրողնե­րը ավե­լի շատ արձա­գանքում են դրա­կան ծրագրե­րին, ոչ թե սպառնա­լիքնե­րին։ Տնտե­սության վերա­բերյալ դրա­կան ընկա­լումնե­րը նպաստում են միջին խավի ձևա­վորմա­նը, իսկ միջին խավը սովո­րա­բար հակված է աջակցել գործող իշխա­նությա­նը, եթե տնտե­սա­կան վիճա­կը կայուն է։

Քաղա­քա­գե­տը խոսեց նաև նախընտրա­կան քարոզչության վաղ մեկնարկի մասին՝ նշե­լով, որ իրա­վա­կան տեսանկյունից դա հաճախ չի համարվում պաշտո­նա­կան քարո­զարշավ, քանի դեռ ուղղա­կի կոչ չի արվում քվեարկել։ Նրա կարծի­քով՝ սա օրենսդրա­կան բաց է, որը պետք է հստա­կեցվի, քանի որ ֆինանսա­կան ռեսուրսներ ունե­ցող ուժե­րը կարող են առա­վե­լություն ստա­նալ։

Ամփո­փե­լով՝ քաղա­քա­գե­տը նշեց, որ առա­ջի­կա հարցումնե­րի ժամա­նակ պետք է հետև­ել երեք հիմնա­կան գործո­նի՝ միտումնե­րի փոփո­խությա­նը, տարա­ծաշրջա­նա­յին զարգա­ցումնե­րին և առաջնորդնե­րի անձնա­կան վարկա­նի­շին։ Նրա խոսքով՝ ընտրություննե­րին մոտե­նա­լուն զուգա­հեռ հենց այս երեք գործոններն են որո­շե­լու ընտրա­կան պատկե­րը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝