Բաքվի Համար Եվս TRIPP‑ը Կարև­որ Է

Թե՛ Հայաստա­նում, թե՛ Ադրբե­ջա­նում գոյություն ունեն տարբեր վերա­բերմունքներ խաղա­ղության գործընթա­ցի նկատմամբ՝ աջա­կիցներ, չափա­վոր օպտի­միստներ, սկեպտիկներ և կտրա­կա­նա­պես դեմ խմբեր։  

Նարեկ Մինասյան

Հայաստա­նի Հանրա­յին Ռադիոն զրուցել է  քաղա­քա­գետ Նարեկ Մինասյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվել են «Խաղա­ղության կամուրջ» նախա­ձեռնության շրջա­նակնե­րում Բաքվում կայա­ցած փորձա­գի­տա­կան հանդի­պումնե­րը։ Զրույցի առանցքում քաղա­քա­ցիա­կան հասա­րա­կության ներկա­յա­ցուցիչնե­րի երկխո­սությունն է, որը նպա­տակ ունի լրացնել պաշտո­նա­կան բանակցություննե­րը՝ առա­ջարկե­լով ավե­լի ճկուն և նորա­րա­րա­կան լուծումներ տասնամյակնե­րի թշնա­մանքը հաղթա­հա­րե­լու համար։ Նարեկ Մինասյանն առանձնացնում է երեք առանցքա­յին ցուցիչներ՝ խաղա­ղության պայմա­նա­գի­րը, սահմա­նա­զա­տումը և հաղորդակցություննե­րի ապաշրջա­փա­կումը, որոնց միջո­ցով ադրբե­ջա­նա­կան կողմը գնա­հա­տում է Հայաստա­նի հետա­գա քաղա­քա­կան կուրսը։ Տեքստը նաև շեշտում է տարա­ծաշրջա­նա­յին կայունության կարև­ո­րությունը գլո­բալ հակա­մարտություննե­րի ֆոնին և քննարկում տնտե­սա­կան ու էներգե­տիկ փոխշա­հա­վետ ծրագրե­րի, մասնա­վո­րա­պես TRIPP նախագծի հեռանկարնե­րը։

Նարեկ Մինասյան, հայկա­կան խորհրդի ասո­ցացված փորձա­գե­տը, նշեց, որ «Խաղա­ղության կամուրջ» նախա­ձեռնության շրջա­նա­կում Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի փորձա­գետներն ու քաղա­քա­ցիա­կան հասա­րա­կության ներկա­յա­ցուցիչնե­րը տարի­ներ շարունակ հանդի­պել են երրորդ երկրնե­րում, սակայն վերջին շրջա­նում, խաղա­ղության գործընթա­ցում նկատվող որո­շա­կի առա­ջընթա­ցի պայմաննե­րում, ձևա­վորվել է նոր մոտե­ցում՝ հանդի­պումնե­րը կազմա­կերպել արդեն միմյանց տարածքնե­րում։ Նրա խոսքով՝ այդ գաղա­փա­րը հավա­նության է արժա­նա­ցել նաև երկու երկրնե­րի կառա­վա­րություննե­րի կողմից, ինչի արդյունքում սկսվել է հանդի­պումնե­րի նոր փուլը։  

Նարեկ Մինասյա­նը դիտարկում է, որ նման շփումնե­րը կարև­որ են, քանի որ տասնամյակներ շարունակ երկու երկրնե­րի հասա­րա­կություննե­րը գտնվել են մեկուսացման մեջ։ Նա ընդգծեց, որ միայն պաշտո­նա­կան բանակցություննե­րի վրա հույս դնե­լը բավա­րար չէ, քանի որ պաշտոնյա­նե­րը կաշկանդված են և սահմա­նա­փակ՝ իրենց հայտա­րա­րություննե­րում։ Մինասյա­նի կարծի­քով՝ փորձա­գետներն ավե­լի ճկուն են, ավե­լի ստեղծա­գործ և կարող են առա­ջարկել նոր գաղա­փարներ, ինչը հնա­րա­վո­րություն է տալիս նպաստել խաղա­ղության գործընթա­ցին։

Քաղա­քա­գե­տը նշեց, որ հանդի­պումնե­րի ընթացքում չկա թեմա­տիկ սահմանափակում․կողմերըբարձրացնում են բոլոր հարցե­րը և փորձումհասկա­նալ միմյանց դիրքորոշումները։Միաժամանակ, Նարեկ Մինասյա­նը կարծում է, որ կարև­որ է կենտրո­նա­նալ այն հարցե­րի վրա, որոնք իրա­տե­սա­կան են լուծման տեսանկյունից, քանի որ ոչ բոլոր խնդիրներն են գտնվում իրենց մանդա­տի շրջա­նա­կում։

Նրա խոսքով՝ ձևա­վորվել է պայմա­նա­վորվա­ծություն շարունա­կել այս հանդի­պումնե­րը և անցնել ավե­լի մասնա­գի­տա­կան ձևա­չա­փե­րի՝ առանձին քննարկումներ կազմա­կերպե­լով տարբեր ոլորտնե­րի ներկա­յա­ցուցիչնե­րի համար՝ մեդիա, բիզնես, տրանսպորտ և այլն։ Մինասյա­նը նշեց, որ հատկա­պես տնտե­սա­կան շփումնե­րի զարգա­ցումը կարև­որ է, և ադրբե­ջա­նա­կան կողմը հետաքրքրություն է ցուցա­բե­րել հայկա­կան ապրանքնե­րի ներմուծման նկատմամբ, ինչը կարող է նպաստել փոխա­դարձ առևտրի ձևա­վորմա­նը։

Նարեկ Մինասյա­նը ընդգծեց, որ իրենք չեն հավակնում ներկա­յացնել ամբողջ հայաստանյան քաղա­քա­ցիա­կան հասա­րա­կությունը, այլ հանդի­սա­նում են դրա միայն մի հատվա­ծը։ Նա նշեց, որ թե՛ Հայաստա­նում, թե՛ Ադրբե­ջա­նում գոյություն ունեն տարբեր վերա­բերմունքներ խաղա­ղության գործընթա­ցի նկատմամբ՝ աջա­կիցներ, չափա­վոր օպտի­միստներ, սկեպտիկներ և կտրա­կա­նա­պես դեմ խմբեր։ Նրա կարծի­քով՝ նախա­ձեռնության նպա­տակնե­րից մեկն է ուժե­ղացնել այն խմբի դիրքե­րը, որը կողմ է խաղա­ղությա­նը։

Քաղա­քա­գե­տը կարծում է, որ խաղա­ղության հասնե­լը չափա­զանց բարդ գործընթաց է, և այն հնա­րա­վոր չէ իրա­կա­նացնել կարճ ժամա­նա­կում։ Սակայն նա ընդգծեց, որ ոչինչ չանե­լը միայն կխո­րացնի թշնա­մանքը, ուստի նույնիսկ փոքր քայլե­րը կարող են կարև­որ նշա­նա­կություն ունենալ։Նարեկ Մինասյա­նը նշեց, որ խաղա­ղության թեման չափա­զանց քաղա­քա­կա­նացվել է, մինչդեռ այն պետք է դիտարկել որպես պետության գոյության և անվտանգության հիմնա­րար հարց։ Նրա խոսքով՝ ադրբե­ջա­նա­կան կողմը հետև­ում է Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան զարգա­ցումնե­րին և առանձնացնում է երեք հիմնա­կան գործոն՝ խաղա­ղության պայմա­նագրի նկատմամբ դիրքո­րո­շումը, սահմա­նա­զատման գործընթա­ցը և հաղորդակցություննե­րի բացման հարցը, որոնց հիման վրա էլ ձևա­վո­րում է իր հետա­գա քաղա­քա­կա­նությունը։

Քաղա­քա­գե­տը հայտնեց, որ քննարկումնե­րի ընթացքում ադրբե­ջա­նա­կան կողմը հստակ հայտա­րա­րել է, որ չի դիտարկում արցա­խա­հա­յության վերա­դարձի հնա­րա­վո­րությունը՝ նշե­լով, որ «Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի հարցը փակված է»։ Միա­ժա­մա­նակ, նրանք առաջ են քաշում «Արևմտյան Ադրբե­ջա­նի» նարա­տի­վը՝ որպես հակա­դարձ դիրքո­րո­շում։ Նարեկ Մինասյա­նը դիտարկում է, որ գերի­նե­րի և անհետ կորածնե­րի հարցը բարձրացվել է հանդի­պումնե­րի ընթացքում, և ընդգծվել է, որ այդ խնդրի լուծումը կարող է նպաստել խաղա­ղության գործընթա­ցի նկատմամբ վստա­հության բարձրացմա­նը։ Նա նաև նշեց, որ նման զգա­յուն թեմա­նե­րի շուրջ անպա­տասխա­նա­տու հայտա­րա­րություննե­րը կարող են վնա­սել գործընթա­ցին՝ խորացնե­լով անվստա­հությունը։

Քաղա­քա­գե­տը կարծում է, որ սահմա­նա­զատման գործընթա­ցի դանդա­ղումը պայմա­նա­վորված է նաև քաղա­քա­կան գործոննե­րով, մասնա­վո­րա­պես՝ ընտրություննե­րի անո­րո­շությամբ, ինչը Ադրբե­ջա­նին թույլ է տալիս պահել ազդե­ցության լծակներ տարբեր սցե­նարնե­րի համար։ Նարեկ Մինասյա­նը նաև անդրա­դարձավ տարա­ծաշրջա­նա­յին զարգա­ցումնե­րին՝ նշե­լով, որ Ադրբե­ջա­նի ընկալմամբ Հայաստա­նը և Ադրբե­ջա­նը գտնվում են նույն անվտանգա­յին միջա­վայրում և շահագրգռված են տարա­ծաշրջա­նում կայունության պահպանմամբ։ Նա նշեց, որ այս հանգա­մանքը որո­շա­կի «անվտանգա­յին իմունի­տետ» է ստեղծում երկու երկրնե­րի համար՝ արտա­քին հակա­մարտություննե­րի ֆոնին։

Վերջում Մինասյա­նը նշեց, որ տրանսպորտա­յին հաղորդակցություննե­րի բացումը («TRIPP»-ը) կարև­որ նշա­նա­կություն ունի ոչ միայն երկկողմ կապե­րի, այլև ավե­լի լայն՝ տարա­ծաշրջա­նա­յին և նույնիսկ եվրո­պա­կան էներգե­տիկ ու տրանսպորտա­յին համա­կարգե­րի ինտեգրման տեսանկյունից։ Նրա կարծի­քով՝ այս նախա­գի­ծը ունի նաև ռազմա­վա­րա­կան և գլո­բալ նշա­նա­կություն։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝