Ընտրություննե­րը Դելե­գի­տի­մացնե­լու Փորձեր

Ներկա­յումս քաղա­քա­կան դաշտում տեղի ունե­ցո­ղը փոխա­դարձ մեղադրանքնե­րի փակ շրջան է, որտեղ կողմե­րը հիշեցնում են միմյանց անցյալ ու ներկա սխալնե­րը՝ առանց համա­կարգա­յին լուծումնե­րի առա­ջարկման։ 

Արթուր Սաքունց

1inTV‑ն զրուցել է Հելսինկյան քաղա­քա­ցիա­կան ասամբլեա­յի Վանա­ձո­րի գրա­սենյա­կի ղեկա­վար Արթուր Սաքունցի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստա­նի քաղա­քա­կան դաշտի ճգնա­ժա­մը, որտեղ բովանդա­կա­յին ժողովրդա­վա­րա­կան ընդդի­մության բացա­կա­յությունը հանգեցնում է անձնա­վորված և անպտուղ բանա­վե­ճե­րի: Սաքունցը շեշտում է, որ իշխա­նությունը ձախո­ղել է դատա­կան համա­կարգի արմա­տա­կան վեթինգը, ինչի պատճա­ռով արդա­րա­դա­տությունը մնում է կախյալ ու անվստա­հե­լի: Զրույցի առանցքում պետության լեգի­տի­մության և ինքնիշխա­նության պաշտպա­նությունն է, որը վտանգվում է ընտրա­կան գործընթացնե­րը դելե­գի­տի­մացնե­լու և սահմա­նադրա­կան սկզբունքնե­րը շրջանցե­լու փորձե­րի պատճա­ռով: Սաքունցը կոչ է անում ձևա­վո­րել քաղա­քա­կան պատասխա­նատվության նոր մշա­կույթ, որտեղ պետա­կան շահը վեր կլի­նի նեղ կուսակցա­կան հավակնություննե­րից:

Արթուր Սաքունցը նշեց, որ Ազգա­յին ժողո­վում կառա­վա­րության ծրագրի կատա­րո­ղա­կա­նի քննարկումնե­րը շեղվում են իրենց բուն նպա­տա­կից և վերածվում «նախկին-ներկա» հակադրության։ Նրա կարծի­քով՝ խնդի­րը կայա­նում է նրա­նում, որ խորհրդա­րա­նում բացա­կա­յում է բովանդա­կա­յին, արժե­քա­յին հիմքով ձևա­վորված ժողովրդա­վա­րա­կան ընդդի­մություն, որը կգնա­հա­տի քաղա­քա­կա­նությունը՝ իրա­վա­կան, սոցիա­լա­կան և մարդու իրա­վունքնե­րի պաշտպա­նության տեսանկյունից։ Նա դիտարկում է, որ բանա­վե­ճե­րը անձնա­վորվում են և չեն անդրա­դառնում իրա­կան խնդիրնե­րին ու դրանց լուծումնե­րին։

Սաքունցը կարծում է, որ նման իրա­վի­ճա­կը պայմա­նա­վորված է նրա­նով, որ չի իրա­կա­նացվել անցումա­յին արդա­րա­դա­տություն և չի տրվել քաղա­քա­կան ու իրա­վա­կան գնա­հա­տա­կան անցյա­լում տեղի ունե­ցած գործընթացնե­րին։ Նրա համոզմամբ՝ եթե դա արվեր, ապա հանրա­յին բանա­վե­ճում առանցքա­յին դեր կունե­նար քաղա­քա­ցին՝ որպես իրա­վունքնե­րից տուժած սուբյեկտ, և քննարկումնե­րը կկենտրո­նա­նա­յին խնդիրնե­րի լուծման վրա, ոչ թե փոխա­դարձ մեղադրանքնե­րի։

Նա ընդգծեց, որ ներկա­յումս քաղա­քա­կան դաշտում տեղի ունե­ցո­ղը փոխա­դարձ մեղադրանքնե­րի փակ շրջան է, որտեղ կողմե­րը հիշեցնում են միմյանց անցյալ ու ներկա սխալնե­րը՝ առանց համա­կարգա­յին լուծումնե­րի առա­ջարկման։ Սաքունցը նշեց, որ պառլա­մենտա­կան վերահսկո­ղությունը գործում է միայն այն դեպքում, երբ կա արժե­քա­յին ընդդի­մություն, որը գնա­հա­տում է իշխա­նության քայլե­րը ժողովրդա­վա­րա­կան չափա­նիշնե­րով, ինչը, նրա գնա­հատմամբ, Հայաստա­նում բացա­կա­յում է։ Արթուր Սաքունցը նաև ասաց, որ ընդդի­մությունը հաճախ չունի հստակ ծրա­գիր և հիմնա­կա­նում առաջնորդվում է իշխա­նությունը վերցնե­լու նպա­տա­կով՝ օգտա­գործե­լով հանրա­յին հույզե­րի վրա ազդող տարբեր թեզեր։ Նա դիտարկում է, որ հատկա­պես անվտանգա­յին լարված իրա­վի­ճա­կում անհրա­ժեշտ է քաղա­քա­կան պատասխա­նատվություն և համախմբում պետա­կան շահե­րի շուրջ, մինչդեռ իրա­կա­նում հաճախ տեղի է ունե­նում հակա­ռակ գործընթա­ցը՝ խոցե­լիություննե­րի շահարկում։

Նա կարև­ո­րեց, որ պետության ինքնիշխա­նությա­նը վերա­բե­րող հարցե­րում քաղա­քա­կան ուժե­րը պետք է առաջնորդվեն ոչ թե կուսակցա­կան շահե­րով, այլ ընդհա­նուր արժեքնե­րով։ Սաքունցը նշեց, որ նման մոտեցման բացա­կա­յությունը հանգեցնում է պետա­կան համա­կարգի թուլացման։

Խոսե­լով արդա­րա­դա­տության մասին՝ Սաքունցը ասաց, որ Հայաստա­նում առկա է միայն ընտրա­կան (էլեկտո­րալ) ժողովրդա­վա­րություն, սակայն լիարժեք ժողովրդա­վա­րա­կան պետություն չի ձևա­վորվել՝ իշխա­նություննե­րի տարանջատման և հատկա­պես դատա­կան իշխա­նության անկա­խության խնդրի պատճա­ռով։ Նրա կարծի­քով՝ դատա­կան համա­կարգը չի անցել անհրա­ժեշտ բարե­փո­խումնե­րը, մասնա­վո­րա­պես՝ վեթինգը, ինչի հետև­անքով պահպանվել են նախկին խնդիրները։Սաքունցը նշեց, որ թե իշխա­նությունը, թե ընդդի­մությունը դատա­կան համա­կարգը գնա­հա­տում են ըստ իրենց շահե­րի՝ մոռա­նա­լով ընդհա­նուր սկզբունքնե­րը։ Նա ընդգծեց, որ արդա­րա­դա­տության նկատմամբ վստա­հությունը կարող է ձևա­վորվել միայն այն դեպքում, երբ դատա­կան համա­կարգը լինի անկախ, օբյեկտիվ և հիմնված իրա­վունքի գերա­կա­յության վրա։

Նրա դիտարկմամբ՝ 2018 թվա­կա­նի իրա­դարձություննե­րը ցույց տվե­ցին, որ հանրությունը ունի արդա­րության պահանջարկ, և այդ պահանջարկը շարունա­կում է մնալ արդիա­կան։ Նա կարծում է, որ իշխա­նությունը պարտա­վոր էր իրա­կա­նացնել համա­կարգա­յին բարե­փո­խումներ, սակայն դա ամբողջությամբ չի արվել, ինչի հետև­անքով դժգո­հություննե­րը շարունակվում են։Արթուր Սաքունցը նաև նշեց, որ նույնիսկ արդյունա­վետ աշխա­տող քննչա­կան մարմիննե­րի դեպքում վերջնա­կան պատասխա­նատվությունը կրում է դատա­րա­նը, քանի որ հենց այն է տալիս իրա­վա­կան գնա­հա­տա­կան։ Նա օրի­նակ բերեց միջազգա­յին դատա­կան կառույցնե­րը՝ ընդգծե­լով, որ դրանց նկատմամբ վստա­հությունը պայմա­նա­վորված է անկա­խությամբ և օբյեկտի­վությամբ։

Անդրա­դառնա­լով ընտրա­կան գործընթացնե­րին՝ Սաքունցը նշեց, որ ընտրա­կա­շառքի վերա­բերյալ ահա­զանգե­րի արձա­գանքումը կարև­որ է ազատ և արդար ընտրություննե­րի ապա­հովման համար։ Նա ընդգծեց, որ նման դեպքե­րի քննությունը պետք է լինի հիմնա­վոր և ավարտվի դատա­կան որո­շումնե­րով, իսկ քաղա­քա­կան ուժե­րը պետք է գիտակցեն իրենց պատասխա­նատվությունը ընտրա­կան ինստի­տուտնե­րի նկատմամբ վստա­հությունը չխա­թա­րե­լու հարցում։

Վերջում Սաքունցը եզրա­կացրեց, որ քաղա­քա­կան ուժե­րի կողմից ընտրա­կան գործընթացնե­րի լեգի­տի­մությունը կասկա­ծի տակ դնե­լը վտանգա­վոր է, քանի որ դա կարող է խաթա­րել ոչ միայն իշխա­նության, այլև պետության լեգի­տի­մությունը՝ դարձնե­լով այն առա­վել խոցե­լի։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝