ՌԴ‑ն Եվս Հայաստա­նի Կարիքն Ունի

Պրո­ռուսա­կան ուժե­րի վերա­դարձը իշխա­նության կարող է բերել կոնֆրոնտա­ցիա­յի թե՛ Ադրբե­ջա­նի, թե՛ Միացյալ Նահանգնե­րի հետ։ Նման սցե­նա­րը մեծացնում է պատե­րազմի հավա­նա­կա­նությունը, քանի որ կհանգեցնի արդեն ձեռք բերված պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րի խախտմա­նը։

Էլեն Հոխիկյան

Հայաստա­նի հանրա­յին ռադիոն զրուցել է  «Կանայք և գլո­բալ անվտանգա­յին ճարտա­րա­պե­տությունը» մտա­կենտրո­նի ավագ փորձա­գետ Էլեն Հոխիկյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է աշխարհա­քա­ղա­քա­կան բարդ իրա­վի­ճա­կը, որտեղ Միացյալ Նահանգնե­րի և Իսրա­յե­լի հակա­սա­կան շահե­րը բախվում են Իրա­նի դեմ մղվող էկզիստենցիալ պատե­րազմի համա­տեքստում։ Փորձա­գետն ընդգծում է Հորմուզի նեղուցի վերահսկո­ղության առանցքա­յին դերը համաշխարհա­յին տնտե­սության համար և վերլուծում Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան պայքա­րը՝ որպես ընտրություն արևմտյան լոգիստիկ նախագծե­րի և ռուսա­մետ կողմնո­րոշման միջև։ Նշվում են, թե ինչպես են տարա­ծաշրջա­նա­յին հակա­մարտություննե­րը և Ռուսաստա­նի ճնշման լծակնե­րը անմի­ջա­կա­նո­րեն սպառնում Հայաստա­նի անվտանգությանն ու ապա­գա կայունությա­նը։ Հոխիկյա­նը եզրա­կացնում է, որ միջազգա­յին պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րի խախտումը կարող է հանգեցնել նոր պատե­րազմի, քանի որ Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի միջև խաղա­ղությունը կախված է գլո­բալ տերություննե­րի ռազմա­վա­րա­կան շահե­րի հավա­սա­րակշռությունից։

Էլեն Հոխիկյա­նը, նշեց, որ տվյալ հակա­մարտությունում Իսրա­յե­լի և Միացյալ Նահանգնե­րի նպա­տակնե­րը շեղա­կիո­րեն տարբերվում են։ Նրա դիտարկմամբ՝ եթե Միացյալ Նահանգնե­րին կարող էր բավա­րա­րել Իրա­նի վրա վերահսկո­ղության սահմա­նա­փակ, օրի­նակ՝ «վենե­սուե­լա­կան» սցե­նա­րի նման տարբե­րակ՝ նավթի վաճառքի և որո­շումնե­րի վրա ազդե­ցության տեսանկյունից, ապա Իսրա­յե­լի նպա­տակնե­րը շատ ավե­լի կոշտ են։ Հոխիկյա­նի խոսքով՝ Իսրա­յե­լը չի ցանկա­նում Իրա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վո­րում, այլ ավե­լի շահագրգռված է Իրա­նի թուլացմամբ կամ մասնատմամբ, որպեսզի այն ապա­գա­յում չներկա­յացնի սպառնա­լիք։

Փորձա­գե­տը արձա­նագրեց, որ արդեն իսկ տաք պատե­րազմի փուլը սկսվել է, և նույնիսկ նախկին բանակցա­յին փորձե­րը նույն պահանջնե­րով ավարտվել են ռազմա­կան գործո­ղություննե­րով։ Նրա խոսքով՝ այս անգամ Միացյալ Նահանգնե­րը ավե­լի լայն ներգրավվա­ծություն ունի՝ հասցնե­լով զգա­լի վնաս Իրա­նի ռազմա­կան և լոգիստիկ կարո­ղություննե­րին։ Հոխիկյա­նը կարծում է, որ «ոչ պատե­րազմ, ոչ խաղա­ղություն» վիճա­կը պայմա­նա­վորված է նրա­նով, որ ԱՄՆ‑ը փորձում է իր առաջնա­հերթություննե­րը առա­վե­լա­գույնս համադրել Իսրա­յե­լի հետ, քանի որ վերջինս նրա ռազմա­վա­րա­կան դաշնա­կիցն է։

Էլեն Հոխիկյա­նը շեշտեց, որ Իրա­նի համար այս պատե­րազմը էքզիստենցիալ է՝ «լինել-չլի­նե­լու» հարց, մինչդեռ ԱՄՆ‑ի համար այն ընտրության պատե­րազմ է։ Նա նաև ուշադրություն դարձրեց Իսրա­յե­լի ղեկա­վա­րության հռե­տո­րա­բա­նությա­նը՝ նշե­լով, որ այնտեղ արդեն բացա­հայտ երև­ում են առա­վե­լա­գույն նպա­տակներ, նույնիսկ հղումներ հինկտա­կա­րա­նա­յին սցե­նարնե­րին։

Հոխիկյա­նը նշեց, որ ներկա­յումս բանակցություննե­րի իրա­կան հիմք չկա, քանի որ Իսրա­յե­լը շահագրգռված չէ նման գործընթա­ցում։ Միևնույն ժամա­նակ տարա­ծաշրջա­նա­յին իրա­վի­ճա­կը բարդա­ցել է․Պարսից ծոցի երկրնե­րը հայտնվել ենդժվար կացության մեջ, իսկ Իսրա­յե­լի հակահրթի­ռա­յին համա­կարգե­րի արդյունա­վե­տությունը նույնպես հարցա­կա­նի տակ է դրվել։ Նրա խոսքով՝ այս ամե­նը ցույց է տալիս, թե ինչու է հակա­մարտությունը ձգձգվում։

Փորձա­գե­տը նաև անդրա­դարձավ տնտե­սա­կան հետև­անքնե­րին՝ ընդգծե­լով, որ նավթի, պարարտանյութե­րի և հազվագյուտ մետաղնե­րի մատա­կա­րա­րումնե­րի խափա­նումը կարող է գլո­բալ ճգնա­ժամ առա­ջացնել։ Նա նշեց, որ եթե պատե­րազմը շարունակվի ևս մի քանի շաբաթ, աշխարհը կարող է կանգնել խոր ֆինանսատնտե­սա­կան ճգնա­ժա­մի, անգամ դեպրե­սիա­յի առաջ, համե­մա­տե­լի 20-րդ դարի մեծ ճգնա­ժա­մե­րի հետ։

Էլեն Հոխիկյա­նը ընդգծեց, որ Իրա­նը պատե­րազմի ընթացքում որոշ առումնե­րով ավե­լի ուժեղ դիրքե­րում է հայտնվել, քան մինչ դրա սկսվե­լը, քանի որ այժմ ունի ազդե­ցության լծակներ, մասնա­վո­րա­պես՝ Հորմուզի նեղուցի վերահսկման հնա­րա­վո­րությունը։ Նրա դիտարկմամբ՝ Իրա­նը այլևս պատրաստ չէ նախկին զիջումնե­րին։

Անդրա­դառնա­լով Հայաստա­նի ներսում արձա­գանքնե­րին՝ Հոխիկյա­նը նշեց, որ որոշ շրջա­նակներ մակե­րե­սա­յին են գնա­հա­տում պատե­րազմի հետև­անքնե­րը և առաջնորդվում են քաղա­քա­կան դիրքա­վո­րումնե­րով։ Նա կարծում է, որ «թրի­փի» նկատմամբ բացա­սա­կան վերա­բերմունքը հիմնա­կա­նում տարածվում է ռուսա­մետ ուժե­րի կողմից, քանի որ այդ նախա­գի­ծը չի բխում Ռուսաստա­նի շահե­րից։ Էլեն Հողիկյա­նը նաև ընդգծեց, որ ներկա­յումս ցամա­քա­յին լոգիստիկ ուղի­նե­րի կարև­ո­րությունը աճում է՝ ծովա­յին ուղի­նե­րի վտանգա­վո­րության պատճա­ռով։ Նրա խոսքով՝ այս նախագծի շուրջ համընկնում են թե՛ եվրո­պա­կան, թե՛ ասիա­կան երկրնե­րի շահե­րը, և նույնիսկ Միացյալ Նահանգներն ունի հետաքրքրվա­ծություն՝ վերահսկո­ղության որո­շա­կի հնա­րա­վո­րություններ ստա­նա­լու առումով։

Ռուսաստա­նի հայտա­րա­րություննե­րի վերա­բերյալ Հոխիկյա­նը կարծիք հայտնեց, որ դրանք ավե­լի շատ ներքա­ղա­քա­կան և ճնշման գործիքներ են Հայաստա­նի նկատմամբ։ Նա նշեց, որ տնտե­սա­կան լծակնե­րի կիրառմամբ փորձ է արվում ազդել ինչպես բիզնե­սի, այնպես էլ հասա­րա­կության վրա։ Միևնույն ժամա­նակ նա ընդգծեց, որ Հայաստա­նը նույնպես ունի հակազդման որոշ գործիքներ, հատկա­պես հաշվի առնե­լով Ռուսաստա­նի կախվա­ծությունը տարա­ծաշրջա­նա­յին որոշ ուղի­նե­րից։

Անդրա­դառնա­լով Ադրբե­ջա­նի նկատմամբ Ռուսաստա­նի մեղմ վերա­բերմունքին՝ Հոխիկյա­նը նշեց, որ պատճա­ռը պարզ է՝ Ռուսաստա­նը չունի բավա­րար ճնշման լծակներ Բաքվի վրա և նույնիսկ որոշ առումնե­րով կախված է նրա­նից։ Նրա խոսքով՝ այդ պատճա­ռով է, որ Ադրբե­ջա­նին թույլատրվում է ավե­լի լայն գործո­ղություննե­րի դաշտ, առանց լուրջ արձա­գանքի Մոսկվա­յից։

Էլեն Հոխիկյա­նը նաև դիտարկեց Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան դաշտը՝ նշե­լով, որ պրո­ռուսա­կան ուժե­րի վերա­դարձը իշխա­նության կարող է բերել կոնֆրոնտա­ցիա­յի թե՛ Ադրբե­ջա­նի, թե՛ Միացյալ Նահանգնե­րի հետ։ Նա կարծում է, որ նման սցե­նա­րը մեծացնում է պատե­րազմի հավա­նա­կա­նությունը, քանի որ կհանգեցնի արդեն ձեռք բերված պայմա­նա­վորվա­ծություննե­րի խախտմա­նը։

Վերջում Հոխիկյա­նը եզրա­թա­կեց՝  եզրա­կացնե­լիվ,  որ եթե Հայաստա­նը հրա­ժարվի իր ստանձնած պարտա­վո­րություննե­րից, միջազգա­յին դերա­կա­տարնե­րը, մասնա­վո­րա­պես ԱՄՆ‑ը, ավե­լի հավա­նա­կան է աջակցեն Ադրբե­ջա­նին, ինչը կարող է հանգեցնել նոր ռազմա­կան բախման։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝