Մակրո­նի Ուղերձը ՌԴ-ին Ու Տարա­ծաշրջա­նին

Ընթա­ցող գործընթացնե­րը վկա­յում են, որ արտա­քին ճնշումնե­րը չեն կարո­ղա­ցել ազդել Հայաստա­նի դիրքա­վորման վրա։ Տարա­ծաշրջա­նա­յին զարգա­ցումնե­րը, հատկա­պես Իրա­նի շուրջ իրա­վի­ճա­կը և ԱՄՆ ներքա­ղա­քա­կան գործընթացնե­րը, կարող են էական ազդե­ցություն ունե­նալ Հայաստան-Ադրբե­ջան կարգա­վորման վրա։ 

Արսեն Խառատյան

1inTV‑ն զրուցել է ազգագրա­գետ, կոնֆլիկտա­բան Արսեն Խառատյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվել է Հայաստա­նում սպասվող եվրո­պա­կան բացա­ռիկ գագաթնա­ժո­ղովնե­րի պատմա­կան նշա­նա­կությունը, որոնք դիտարկվում են որպես երկրի արտա­քին քաղա­քա­կա­նության վերա­կողմնո­րոշման կարև­որ փուլ։ Քննարկման առանցքում Ֆրանսիա­յի նախա­գա­հի պետա­կան այցն է և նրա սիմվո­լիկ ուղերձը Գյումրիում, որը մարտահրա­վեր է նետում տարա­ծաշրջա­նում Ռուսաստա­նի ռազմա­կան ներկա­յությանն ու ավանդա­կան ազդե­ցությա­նը։ Զրուցա­կիցնե­րը շեշտում են, որ միջազգա­յին առաջնորդնե­րի, այդ թվում՝ Ուկրաի­նա­յի նախա­գա­հի հավա­նա­կան ներկա­յությունը Հայաստա­նը դարձնում է աշխարհա­քա­ղա­քա­կան առանցքա­յին կենտրոն, ինչն անխուսա­փե­լիո­րեն լարվա­ծություն է առա­ջացնում Մոսկվա­յի հետ հարա­բե­րություննե­րում։ Միևնույն ժամա­նակ, վերլուծվում է այս իրա­դարձություննե­րի ազդե­ցությունը ներքա­ղա­քա­կան գործընթացնե­րի վրա, որտեղ արևմտյան աջակցությունը կարող է վճռո­րոշ դեր խաղալ իշխող ուժի դիրքե­րի ամրապնդման համար։

Արսեն Խառատյա­նը նշեց, որ Եվրո­պա­կան քաղա­քա­կան համայնքի հանդի­պումնե­րի ձևա­չա­փը համե­մա­տա­բար նոր է՝ սկսած 2022 թվա­կա­նից, և այն հիմնա­կա­նում քաղա­քա­կան խորհրդատվա­կան հարթակ է, որը ձևա­վորվել է նաև ուկրաի­նա­կան պատե­րազմի ազդե­ցությամբ։ Նրա դիտարկմամբ՝ այս ձևա­չա­փը հնա­րա­վո­րություն է տալիս Եվրա­միության և նրա գործընկերնե­րի համար համա­տեղ քննարկել միջազգա­յին գործընթացնե­րը և դրանցում իրենց անե­լիքնե­րը։ Նա ընդգծեց, որ Երև­ա­նում սպասվող հավա­քը ներկա­յա­ցուցչա­կան և կարև­որ է, քանի որ Հայաստա­նը փաստա­ցի դրվում է եվրո­պա­կան քաղա­քա­կան համայնքի քարտե­զի վրա՝ որպես կարև­որ գործընկեր։ Նրա կարծի­քով՝ ներկա­յիս պայթյունավտանգ տարա­ծաշրջա­նա­յին իրա­վի­ճա­կում Հայաստա­նը դիտարկվում է որպես այն կետ, որտեղ եվրո­պա­կան խոշոր դերա­կա­տարնե­րը կենտրո­նացնում են իրենց ուշադրությունը։

Արսեն Խառատյա­նը նաև նշեց, որ նման բարձր մակարդա­կի այցե­րը, այդ թվում՝ Ուկրաի­նա­յի նախա­գա­հի մասնակցությունը, Հայաստա­նին դարձնե­լու են միջազգա­յին մեդիա­յի ուշադրության կենտրոն։ Նա կարծում է, որ հնա­րա­վոր են հայտա­րա­րություններ և դեկլա­րա­ցիա­ներ, իսկ հանդի­պումնե­րի ինտենսի­վությունը ցույց է տալիս, որ խոսքը ոչ միայն Հայաստան-Եվրա­միություն հարա­բե­րություննե­րի, այլ նաև տարբեր երկրնե­րի միջև երկկողմ շփումնե­րի մասին է։

Խառատյա­նը կարև­ո­րեց նաև Ֆրանսիա­յի նախա­գա­հի պետա­կան այցը՝ նշե­լով, որ հնա­րա­վոր է ստո­րագրվի փաստաթղթա­յին փաթեթ, որը կխո­րացնի հայ-ֆրանսիա­կան ռազմա­վա­րա­կան համա­գործակցությունը և այն կդնի ինստի­տուցիո­նալ հիմքի վրա։ Նրա համոզմամբ՝ Ֆրանսիան կմնա Հայաստա­նի համար արևմտյան աշխարհի հետ հաղորդակցության հիմնա­կան խողո­վակնե­րից մեկը։

Նա առանձնա­հա­տուկ ուշադրություն դարձրեց նաև Գյումրիի այցին՝ այն դիտարկե­լով որպես սիմվո­լիկ քայլ, որը հաղորդագրություն է ինչպես տարա­ծաշրջա­նին, այնպես էլ Ռուսաստա­նին։ Ըստ նրա՝ նման քայլե­րը վկա­յում են Հայաստա­նի արտա­քին քաղա­քա­կան նոր դիրքա­վորման մասին։

Խառատյա­նը կարծիք հայտնեց, որ ռուսա­կան արձա­գանքը հիմնա­կա­նում կլի­նի քարոզչա­կան մակարդա­կում, և քիչ հավա­նա­կան է, որ պաշտո­նա­կան կոշտ արձա­գանքներ լինեն, քանի որ ժամա­նակնե­րը փոխվել են և նման հայտա­րա­րություններն այլևս չեն ունե­նա նախկին ազդե­ցությունը Հայաստա­նի վրա։

Նա նաև անդրա­դարձավ Հայաստա­նում ռուսա­կան ռազմա­կան ներկա­յությա­նը՝ այն բնութագրե­լով որպես անախրո­նիզմ և նշե­լով, որ դրա ապա­գան կապված է Հայաստան-Թուրքիա հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորման հետ։ Նրա խոսքով՝ սահմաննե­րի բացման և դիվա­նա­գի­տա­կան հարա­բե­րություննե­րի հաստատման դեպքում այդ ներկա­յության նվազման գործընթա­ցը կսկսվի։

Անդրա­դառնա­լով ներքա­ղա­քա­կան գործընթացնե­րին՝ Խառատյա­նը նշեց, որ գագաթնա­ժո­ղո­վը կունե­նա նաև ներքա­ղա­քա­կան ազդե­ցություն, քանի որ գործող իշխա­նություննե­րը կստա­նան միջազգա­յին աջակցություն՝ ուղիղ կամ անուղղա­կի կերպով։ Նա նաև ենթադրեց, որ հնա­րա­վոր են հայտա­րա­րություններ վիզա­նե­րի ազա­տա­կա­նացման ուղղությամբ։ Ընդդի­մա­դիր ուժե­րի դիրքա­վո­րումնե­րը դեռ հստակ չեն, և հետաքրքիր կլի­նի տեսնել, թե ինչպես կարձա­գանքեն նրանք այս գործընթացնե­րին, այդ թվում՝ արդյոք կկազմա­կերպեն բողո­քի ակցիա­ներ և ինչ օրա­կարգով։

Անդրա­դառնա­լով Հայաստան-Ադրբե­ջան և Հայաստան-Թուրքիա հարա­բե­րություննե­րին՝ Խառատյա­նը նշեց, որ ձևա­վորվել է յուրա­հա­տուկ իրա­վի­ճակ, երբ առանց դիվա­նա­գի­տա­կան հարա­բե­րություննե­րի արդեն գործում են միջկա­ռա­վա­րա­կան հանձնա­ժո­ղովներ։ Նրա խոսքով՝ սա հարա­բե­րություննե­րի ձևա­վորման «ներքև­ից վերև» մոդել է։  Նա կարև­ո­րեց նաև տեղա­կան մակարդա­կի շփումնե­րի անհրա­ժեշտությունը՝ հատկա­պես սահմա­նա­յին համայնքնե­րի միջև, նշե­լով, որ գործնա­կան հարցե­րի լուծումը կարող է ավե­լի արդյունա­վետ լինել, քան միայն բարձր մակարդա­կի քաղա­քա­կան բանակցություննե­րը։ Ադրբե­ջա­նը փորձում է խորացնել հարա­բե­րություննե­րը Եվրա­միության հետ, սակայն ինստի­տուցիո­նալ սահմա­նա­փա­կումնե­րը թույլ չեն տալիս հասնել Հայաստա­նի մակարդա­կին, քանի որ Ադրբե­ջանն ինքն էլ չի ձգտում նման ինտեգրման։

Նա անդրա­դարձավ նաև գերի­նե­րի հնա­րա­վոր վերա­դարձի թեմա­յին՝ նշե­լով, որ չի կարող հաստա­տել այդ տեղե­կությունը, բայց չի բացա­ռել, որ այդ հարցը քննարկվել է հանդի­պումնե­րի ընթացքում։

Ամփո­փե­լով՝ Արսեն Խառատյա­նը նշեց, որ Հայաստա­նը փորձում է խուսա­փել կտրուկ հայտա­րա­րություննե­րից, սակայն իր վարքագծով արդեն հստակ ցույց է տալիս արտա­քին քաղա­քա­կան նոր ուղղությունը։ Նրա կարծի­քով՝ ընթա­ցող գործընթացնե­րը վկա­յում են, որ արտա­քին ճնշումնե­րը չեն կարո­ղա­ցել ազդել Հայաստա­նի դիրքա­վորման վրա։ Նա նաև ընդգծեց, որ տարա­ծաշրջա­նա­յին զարգա­ցումնե­րը, հատկա­պես Իրա­նի շուրջ իրա­վի­ճա­կը և ԱՄՆ ներքա­ղա­քա­կան գործընթացնե­րը, կարող են էական ազդե­ցություն ունե­նալ Հայաստան-Ադրբե­ջան կարգա­վորման վրա։ Ըստ նրա՝ եթե ԱՄՆ-ին անհրա­ժեշտ լինի արտա­քին քաղա­քա­կան հաջո­ղություն, հնա­րա­վոր է ակտի­վա­ցում այս ուղղությամբ։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝