Փորձում Են Վախեցնել Թուրքիա­յով, Որ Ռուսաստա­նը Մնա

Այդ ուժե­րը նախ ցանկա­նում են պահպա­նել Ռուսաստա­նի ազդե­ցությունը Հայաստա­նում, որովհետև իրենց քաղա­քա­կան և տնտե­սա­կան դիրքե­րը կախված են այդ համա­կարգից։ 

Միքա­յել Զոլյան

Radar Armenia‑ն զրուցել է Միքա­յել Զոլյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է հայաստանյան նախընտրա­կան պայքա­րում շրջա­նառվող «ուժեղ խաղա­ղության» հայե­ցա­կարգը և դրա քաղա­քա­կան ենթա­տեքստե­րը։ Զրուցա­կիցնե­րը քննա­դա­տա­բար են մոտե­նում պրո­ռուսա­կան ուժե­րի այն թեզին, թե տարա­ծաշրջա­նա­յին անվտանգության համար անհրա­ժեշտ են արտա­քին երաշխա­վորներ, քանի որ դա կարող է վերա­ծել Հայաստա­նը աշխարհա­քա­ղա­քա­կան բախումնե­րի հարթա­կի։ Շեշտվում է, որ իրա­կան կայունությունը պետք է հիմնված լինի փոխշա­հա­վե­տության և դիվա­նա­գի­տա­կան իրա­տե­սության, այլ ոչ թե պատմա­կան վախե­րի շահարկման կամ օտար տերություննե­րի ռազմա­կան ներկա­յության վրա։ Ընդգծվում է, որ քաղա­քա­կան որոշ ծրագրեր, քողարկվե­լով խաղա­ղության լոզունգնե­րով, իրա­կա­նում կարող են հանգեցնել նոր հակա­մարտություննե­րի և պահպա­նել կախվա­ծությունը նախկին ազդե­ցության գոտի­նե­րից։

Նրա խոսքով՝ քաղա­քա­կան ուժե­րի կողմից հաճախ օգտա­գործվող «ուժեղ խաղա­ղություն» արտա­հայտությունը տեսա­կան առումով այնքան էլ հասկա­նա­լի կոնցեպտ չէ։ Նա ասաց, որ լսել է «դեմոկրա­տա­կան խաղա­ղություն», «լիբե­րալ խաղա­ղություն» հասկա­ցություննե­րի մասին, բայց «ուժեղ խաղա­ղությունը» ավե­լի շուտ հայկա­կան քաղա­քա­կան նորա­մուծություն է թվում։  

Զոլյա­նը դիտարկեց, որ այսօր Հայաստա­նում գրե­թե բոլոր քաղա­քա­կան ուժե­րը խոսում են խաղա­ղության մասին, պարզա­պես տարբեր ածա­կաննե­րով՝ «ուժեղ», «երաշխա­վորված», «արժա­նա­պա­տիվ» և այլն։ Նրա կարծի­քով՝ դա պայմա­նա­վորված է նրա­նով, որ հայաստանցի ընտրո­ղին այլևս հնա­րա­վոր չէ «պատե­րազմի թեզ» վաճա­ռել։ Նա շեշտեց, որ հասա­րա­կության ճնշող մեծա­մասնությունը պատե­րազմ չի ցանկա­նում, և քաղա­քա­կան ուժե­րը ստիպված են իրենց հռե­տո­րա­բա­նությունը հարմա­րեցնել այդ պահանջին։

Միքա­յել Զոլյա­նը նաև ընդգծեց, որ քաղա­քա­կան ծրագրե­րի իրա­կան գնա­հա­տա­կա­նը պետք է տան փորձա­գի­տա­կան շրջա­նակնե­րը, քանի որ շարքա­յին քաղա­քա­ցին չի կարող հասկա­նալ՝ օրի­նակ տնտե­սա­կան կամ ռազմա­կան հաշվարկներն իրա­տե­սա­կան են, թե ոչ։ Նա նշեց, որ շատ կարև­որ է հասկա­նալ՝ արդյոք քաղա­քա­կան ուժերն ունեն գիտա­կան, հետա­զո­տա­կան և էմպի­րիկ հիմքեր իրենց առա­ջարկնե­րի համար։

Վերլուծա­բա­նը նկա­տեց, որ որոշ քաղա­քա­կան ուժեր, հատկա­պես պրո­ռուսա­կան դիրքո­րո­շում ունե­ցողնե­րը, հայտա­րա­րում են, թե «զրո­յա­կան կետից չեն սկսե­լու բանակցություննե­րը»։ Նրա խոսքով՝ այդ ուժե­րը միա­ժա­մա­նակ քննա­դա­տում են խաղա­ղության գործընթա­ցը՝ ասե­լով, թե այն բավա­րար երաշխիքներ չունի։ Նա օրի­նակ բերեց «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության մոտե­ցումնե­րը՝ նշե­լով, որ այնտեղ հաճախ շեշտվում է «երաշխա­վորնե­րի» անհրա­ժեշտությունը։

Քաղա­քա­գե­տը համե­մա­տություն անցկացրեց Ուկրաի­նա­յի իրա­վի­ճա­կի հետ՝ հիշեցնե­լով, որ Ուկրաի­նան երկար տարի­ներ անվտանգության երաշխիքներ էր փնտրում, հատկա­պես Բուդա­պեշտի հուշագրից հետո։ Սակայն, նրա խոսքով, իրա­կա­նությունն ապա­ցուցեց, որ նույնիսկ նման միջազգա­յին փաստաթղթե­րը լիարժեք պաշտպա­նություն չեն ապա­հո­վում։ Նա ընդգծեց, որ Ուկրաի­նա­յի դեպքում ակնհայտ ագրե­սոր կա, մինչդեռ Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի հակա­մարտության իրա­վա­քա­ղա­քա­կան կառուցվածքը միջազգա­յին հարթա­կում այլ կերպ է ընկալվել։

Մասնա­գե­տը շեշտեց, որ միջազգա­յին իրա­վունքի տրա­մա­բա­նության համա­ձայն՝ խորհրդա­յին հանրա­պե­տություննե­րը անկա­խա­ցել են վարչա­կան սահմաննե­րով, և Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղի ինքնա­վար մարզը գտնվել է Ադրբե­ջա­նի ԽՍՀ կազմում։ Նրա խոսքով՝ հենց այդ պատճա­ռով միջազգա­յին հանրությունը հակա­մարտությունը հիմնա­կա­նում դիտարկել է Ադրբե­ջա­նի տարածքա­յին ամբողջա­կա­նության շրջա­նա­կում։ Նա հիշեցրեց նաև ՄԱԿ‑ի անվտանգության խորհրդի որո­շումնե­րը, որոնցում պահանջվում էր հայկա­կան ուժե­րի դուրսբե­րում Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղին հարա­կից շրջաննե­րից։

Այսօր միջազգա­յին քաղա­քա­կա­նությունն աշխա­տում է այն սկզբունքով, որ պետություննե­րը մեծ հաշվով կարող են իրենց տարածքում իրա­կա­նացնել շատ կոշտ գործո­ղություններ, իսկ արտա­քին միջամտությունը դիտարկվում է որպես ավե­լի վտանգա­վոր զարգա­ցում։ Նա օրի­նակ բերեց Իրա­նը, Մյանման և Դարֆուրը՝ ընդգծե­լով, որ միջազգա­յին հանրությունը հաճախ սահմա­նա­փակվում է քննա­դա­տությամբ, բայց չի միջամտում ռազմա­կան ճանա­պարհով։

Քաղա­քա­կան մեկնա­բա­նը նաև կարև­ո­րեց այն հանգա­մանքը, որ Հայաստա­նի և Ադրբե­ջա­նի ներկա­յիս իրա­վի­ճա­կը չի կարե­լի նույնացնել Ուկրաի­նա-Ռուսաստան պատե­րազմի հետ։ Նրա կարծի­քով՝ ավե­լի մոտ համե­մա­տություն կարե­լի է անցկացնել Չինաստան-Թայվան հարա­բե­րություննե­րի հետ, որտեղ պետություննե­րի մեծ մասը Թայվա­նը պաշտո­նա­պես դիտարկում է որպես Չինաստա­նի մաս։

Նա դիտարկեց, որ Հայաստա­նում գործող որոշ ուժեր փորձում են համո­զել հանրությա­նը, թե Ադրբե­ջանն ու Թուրքիան մշտա­պես ձգտե­լու են ոչնչացնել Հայաստա­նը, և այդ պատճա­ռով անհրա­ժեշտ է ռուսա­կան ներկա­յությունը։ Սակայն նրա կարծի­քով՝ այստեղ պատճա­ռա­հետև­անքա­յին կապը հակա­ռակն է․ այդ ուժե­րը նախ ցանկա­նում ենպահպա­նել Ռուսաստա­նի ազդե­ցությունը Հայաստա­նում, որովհետև իրենց քաղա­քա­կան ևտնտե­սա­կան դիրքե­րը կախված են այդհա­մա­կարգից, իսկ հետո այդ նպա­տա­կը հիմնա­վո­րում են «անվտանգության» թեզերով։Ռուսական քարոզչությունը չափա­զանց ուժեղ ազդե­ցություն ունի, և այն կառուցված է հասա­րա­կություննե­րի վախե­րի ու պատմա­կան տրավմա­նե­րի վրա։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նում այդ քարոզչությունն աշխա­տում է հատկա­պես Թուրքիա­յի և Ադրբե­ջա­նի նկատմամբ պատմա­կան վախե­րի շահա­գործման միջո­ցով։

Նա օրի­նակ բերեց Հունաստա­նի և Թուրքիա­յի հարա­բե­րություննե­րը՝ նշե­լով, որ նույնիսկ ծանր պատմա­կան անցյալ ունե­ցող պետություննե­րը կարո­ղա­ցել են ստեղծել համա­կե­ցության և համա­գործակցության որո­շա­կի համա­կարգ։ Քաղա­քա­գե­տի կարծի­քով՝ փոխշա­հա­վետ հարա­բե­րություննե­րի ձևա­վո­րումը կարող է նվա­զեցնել ռազմա­կան բախումնե­րի հավա­նա­կա­նությունը։

Մասնա­գե­տը նաև խոսեց «սելեկտիվ հիշո­ղության» երև­ույթի մասին՝ նշե­լով, որ հակա­մարտություննե­րի ժամա­նակ յուրա­քանչյուր կողմ հիմնա­կա­նում հիշում է միայն այն դեպքե­րը, երբ ինքն է եղել զոհի դերում։ Նրա խոսքով՝ ցանկա­ցած հակա­մարտություն ձևա­վորվում է երկու կողմե­րի գործո­ղություննե­րի շղթա­յով, և առանց այդ ամբողջա­կան պատկե­րի հնա­րա­վոր չէ հասկա­նալ իրա­վի­ճա­կը։

Վերլուծա­բա­նը քննա­դա­տեց այն քաղա­քա­կան ուժե­րին, որոնք հայտա­րա­րում են, թե Հայաստա­նը պետք է «ուժեղ դիրքե­րից բանակցի» և արտա­քին ուժե­րի միջո­ցով ճնշում գործադրի Ադրբե­ջա­նի վրա։ Նրա կարծի­քով՝ նման մոտե­ցումը ոչ թե ամրապնդում է խաղա­ղությունը, այլ հակա­ռա­կը՝ ստեղծում է նոր կոնֆլիկտի ռիսկեր։

Նա նաև անդրա­դարձավ «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության գովազդա­յին հոլո­վակնե­րից մեկին, որտեղ ներկա­յացված էր քարտեզ, որի մեջ ներառված էին Լեռնա­յին Ղարա­բա­ղը և հարա­կից շրջաննե­րը։ Միքա­յե­լի կարծի­քով՝ նման պատկերնե­րը Ադրբե­ջա­նում ընկալվե­լու են որպես տարածքա­յին պահանջնե­րի շարունա­կություն և կարող են ավե­լի խորացնել անվստա­հությունը։

Քաղա­քա­գե­տը եզրա­փա­կեց, որ եթե իշխա­նության գան այն ուժե­րը, որոնք կախված են Ռուսաստա­նից, ապա նրանք գործե­լու են ոչ թե Հայաստա­նի, այլ Ռուսաստա­նի ռազմա­վա­րա­կան շահե­րից ելնե­լով։ Նրա համոզմամբ՝ Ռուսաստա­նի շահե­րից բխում է Հարա­վա­յին Կովկա­սում կոնֆլիկտի պահպա­նությունը, որովհետև դա ազդե­ցության հիմնա­կան գործիքնե­րից մեկն է։ Տարբեր գերտե­րություննե­րին՝ Ռուսաստա­նին, Իրա­նին, ԱՄՆ-ին կամ Չինաստա­նին, որպես «երաշխա­վորներ» ներգրա­վե­լու գաղա­փա­րը իրա­կա­նում հակա­ռակ արդյունքն է տալիս․Հայաստանը վերածվում է մրցակցող ուժե­րի բախման հարթա­կի։ Նրա խոսքով՝ այդ մոտե­ցումը ոչ թե նվա­զեցնում, այլ մեծացնում է նոր հակա­մարտություննե­րի հավա­նա­կա­նությունը։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝