Հայաստա­նի Եվրաինտեգրումն Ու ՌԴ Ջղաձգումնե­րը

«TRIPP» ծրագրի հետ կապված Իրա­նի կողմից Հայաստա­նի նկատմամբ լարվա­ծություն ստեղծե­լու հավա­նա­կա­նությունը մեծ չի համա­րում։ Նա ասաց, որ Իրա­նը Հայաստա­նին դիտարկում է որպես վստա­հե­լի հարև­ան և գործընկեր, ուստի նրա շահե­րից չի բխում Հայաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի սրումը։

Համբիկ Սարաֆյան

1inTV‑ն զրուցել է Սոցիալ-դեմոկրատ հնչակյան կուսակցության կենտրո­նա­կան վարչության ատե­նա­պետ Համբիկ Սարաֆյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվել են տարա­ծաշրջա­նա­յին լարվա­ծությունը և Հայաստա­նի աշխարհա­քա­ղա­քա­կան կողմնո­րո­շումը։ Քննարկման առանցքում են ԱՄՆ-Իրան հարա­բե­րություննե­րի էսկա­լա­ցիա­յի հնա­րա­վոր տնտե­սա­կան հետև­անքնե­րը և «Խաղա­ղության խաչմե­րուկ» նախագծի դերը որպես կայունության երաշխիք։ Սարաֆյա­նը շեշտում է, որ Ռուսաստա­նը փորձում է կանգնեցնել Հայաստա­նի հեռա­ցումն իր ազդե­ցության գոտուց՝ կիրա­ռե­լով տնտե­սա­կան և քաղա­քա­կան ճնշման վերջին լծակնե­րը։ Տեքստի նպա­տակն է հիմնա­վո­րել, որ Հայաստա­նի ապա­գան կապված է արևմտյան գործընկերնե­րի հետ գործնա­կան քայլե­րի և տարա­ծաշրջա­նա­յին խաղա­ղության հաստատման հետ։

Համբիկ Սարաֆյա­նը նշեց, որ ՄԱԿ‑ի գլխա­վոր քարտուղա­րի մտա­հո­գությունը լիո­վին արտա­ցո­լում է Պարսից ծոցի շուրջ ստեղծված իրա­վի­ճա­կի լրջությունը։ Նա ասաց, որ Իրա­նի և Միացյալ Նահանգնե­րի միջև լարվա­ծության խորա­ցումը կարող է ունե­նալ անկանխա­տե­սե­լի և աղե­տա­լի հետև­անքներ ամբողջ տարա­ծաշրջա­նի և միջազգա­յին տնտե­սա­կան համա­կարգի համար։Հորմուզի նեղուցի շուրջ ստեղծված իրա­վի­ճա­կը Իրա­նի ձեռքում դարձել է կարև­որ քաղա­քա­կան և տնտե­սա­կան լծակ։ Նրա խոսքով՝ Իրա­նը փորձում է այդ լծա­կը օգտա­գործել իր տարա­ծաշրջա­նա­յին և միջազգա­յին կշի­ռը բարձրացնե­լու համար, ինչը մեծացնում է էսկա­լա­ցիա­յի վտանգը։

ԱՄՆ‑ի համար ներկա­յիս իրա­վի­ճա­կը հատկա­պես բարդ է, քանի որ ռազմա­կան էսկա­լա­ցիա­յի խորա­ցումը կարող է վնա­սել թե՛ Միացյալ Նահանգնե­րին, թե՛ միջազգա­յին տնտե­սությա­նը։ Նա ասաց, որ եթե պատե­րազմը շարունակվի, Վաշինգտո­նը կանգնե­լու է «վատ և ավե­լի վատ» ընտրության առաջ։ Սարաֆյա­նը նշեց, որ թեև էսկա­լա­ցիա­յի նոր փուլի վտանգը կա, միա­ժա­մա­նակ առկա է նաև բանակցա­յին գործընթա­ցի շարունակման հավա­նա­կա­նություն։ Նա կարծիք հայտնեց, որ Եվրո­պան, արա­բա­կան երկրնե­րը և մյուս շահագրգիռ կողմե­րը ձգտե­լու են կանխել իրա­վի­ճա­կի հետա­գա սրա­ցումը և հասնել փոխզի­ջումա­յին լուծման։

Համբիկ Սարաֆյա­նը դիտարկում է, որ Հայաստա­նի համար հիմնա­կան վտանգը ոչ այնքան անմի­ջա­կան ռազմա­կան սպառնա­լիքն է, որքան տարա­ծաշրջա­նա­յին լարվա­ծության տնտե­սա­կան հետև­անքնե­րը։ Նրա խոսքով՝ եթե Հորմուզի նեղուցի գործունեությունը խափանվի, դա կարող է անդրա­դառնալ համաշխարհա­յին նավթա­յին շուկա­յի վրա և տնտե­սա­կան ճնշումներ առա­ջացնել բազմա­թիվ երկրնե­րի, այդ թվում՝ Հայաստա­նի համար։

Քաղա­քա­կան գործի­չը նշեց, որ «TRIPP» ծրագրի հետ կապված Իրա­նի կողմից Հայաստա­նի նկատմամբ լարվա­ծություն ստեղծե­լու հավա­նա­կա­նությունը մեծ չի համա­րում։ Նա ասաց, որ Իրա­նը Հայաստա­նին դիտարկում է որպես վստա­հե­լի հարև­ան և գործընկեր, ուստի նրա շահե­րից չի բխում Հայաստա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի սրումը։

Ռուսաստա­նի մտա­հո­գությունը «TRIPP» ծրագրի նկատմամբ պայմա­նա­վորված է նրա­նով, որ այդ ուղին կարող է նպաստել տարա­ծաշրջա­նա­յին խաղա­ղությանն ու տնտե­սա­կան ինտեգրմա­նը։ Նրա խոսքով՝ խաղա­ղության հաստատման պայմաննե­րում բնա­կան հարց է առա­ջա­նա­լու ռուսա­կան ռազմա­կան ներկա­յության անհրա­ժեշտության վերա­բերյալ։ Ռուսաստա­նը, իր գնա­հատմամբ, սխալ հաշվարկներ էր արել Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան զարգա­ցումնե­րի և ընտրություննե­րի արդյունքնե­րի հետ կապված։ Նա ասաց, որ Մոսկվան չի ստա­ցել իր համար ցանկա­լի քաղա­քա­կան արդյունքը, թեև շարունա­կում է պահպա­նել որոշ ազդե­ցության լծակներ Հայաստա­նի քաղա­քա­կան դաշտում։

Համբիկ Սարաֆյա­նը դիտարկում է, որ Հայաստա­նը ներկա­յում շարժվում է եվրո­պա­կան ուղղությամբ, սակայն ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու հարցը դեռևս անմի­ջա­կան օրա­կարգում չէ։ Նրա խոսքով՝ Հայաստա­նը ԵԱՏՄ-ում կմնա այնքան ժամա­նակ, քանի դեռ դա տնտե­սա­պես շահա­վետ է, սակայն նոր շուկա­նե­րի բացման և տարա­ծաշրջա­նա­յին հաղորդակցություննե­րի զարգացման պարա­գա­յում կախվա­ծությունը Ռուսաստա­նից կարող է աստի­ճա­նա­բար նվա­զել։

Անդրա­դառնա­լով Հայաստա­նի ներքա­ղա­քա­կան գործընթացնե­րին՝ Համբիկ Սարաֆյա­նը նշեց, որ Գագիկ Ծառուկյա­նի գործի շուրջ տեսո­ղա­կան և քաղա­քա­կան բաղադրիչնե­րը տարբեր հարթություններ են։ Նա ասաց, որ կարև­որ է ապա­հո­վել արդար դատա­վա­րություն և բացա­ռել «առանձնաշնորհյալնե­րի» գոյությունը, որպեսզի դատաի­րա­վա­կան համա­կարգը գործի անկախ և իրա­վա­կան սկզբունքնե­րով։ Սահմա­նադրա­կան փոփո­խություննե­րի հարցում հասա­րա­կության հետ հստակ բացատրա­կան աշխա­տանք է անհրա­ժեշտ։ Նրա կարծի­քով՝ եթե հանրությա­նը չներկա­յացվեն փոփո­խություննե­րի նպա­տակներն ու հիմնա­վո­րումնե­րը, հանրաքվեն կարող է չստա­նալ բավա­րար աջակցություն։

Համբիկ Սարաֆյա­նը կարծում է, որ Ադրբե­ջա­նի կողմից խաղա­ղության պայմա­նագրի ստո­րագրման հետաձգումը կարող է պայմա­նա­վորված լինել լրա­ցուցիչ քաղա­քա­կան և ներքին պահանջնե­րի առա­ջադրմամբ։ Սակայն նա ընդգծեց, որ տարա­ծաշրջա­նա­յին տնտե­սա­կան նախագծե­րի, այդ թվում՝ «TRIPP» ծրագրի հաջող իրա­կա­նա­ցումը հնա­րա­վոր է միայն այն դեպքում, երբ Հայաստա­նը և Ադրբե­ջա­նը հասնեն կայուն խաղա­ղության և պաշտո­նա­կան համա­ձայնության։

Ամփո­փե­լով՝ Համբիկ Սարաֆյա­նը նշեց, որ տարա­ծաշրջա­նա­յին խաղա­ղությունը բխում է բոլոր երկրնե­րի շահե­րից, իսկ Հայաստա­նի համար կարև­որ է շարունա­կել խաղա­ղության, տնտե­սա­կան զարգացման և բազմա­կողմ արտա­քին քաղա­քա­կա­նության ուղին։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝