Հայ-Թուրքա­կան Սահմա­նի Բացումը Քաղա­քա­կան Խնդիր Է

Հարա­բե­րություննե­րի վրա շարունա­կում են ազդե­ցություն ունե­նալ պատմա­կան հարցե­րը, մասնա­վո­րա­պես Հայոց ցեղասպա­նության խնդի­րը և դրա շուրջ միջազգա­յին քաղա­քա­կան գործընթացնե­րը։

Նելլի Մինասյան

1inTV‑ն զրուցել է թուրքա­գետ Նելլի Մինասյա­նի հետ։ Զրույցի ընթացքում քննարկվում է Հայաստան-Թուրքիա հարա­բե­րություննե­րի ներկա վիճա­կը, որտեղ Մինասյա­նը շեշտում է, որ գործընթա­ցի հիմնա­կան խոչընդո­տը Անկա­րա­յի քաղա­քա­կան որոշման բացա­կա­յությունն է: Ըստ փորձա­գե­տի՝ սահմա­նի բացումը սերտո­րեն շաղկապված է աշխարհա­քա­ղա­քա­կան շահե­րի և «Տրանսկասպյան միջազգա­յին տրանսպորտա­յին երթուղու» (Middle Corridor) նախագծի հետ, որը կարող է տնտե­սա­կան լուրջ խթան հանդի­սա­նալ Թուրքիա­յի համար: Զրույցն անդրա­դառնում է նաև տարա­ծաշրջա­նա­յին մրցակցությա­նը, մասնա­վո­րա­պես՝ Իրա­նի ազդե­ցության զսպմա­նը և Թուրքիա­յի բարդ փոխհա­րա­բե­րություննե­րին ԱՄՆ‑ի հետ՝ կապված F‑35 կործա­նիչնե­րի և ռուսա­կան S‑400 համա­կարգե­րի հետ: Զրույցը պարզա­բա­նում է, որ հայ-թուրքա­կան հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վո­րումը դուրս է սոսկ երկկողմ ձևա­չա­փից և հանդի­սա­նում է գլո­բալ ուժա­յին խաղի կարև­որ բաղադրիչ:

Նելլի Մինասյա­նը նշեց, որ Հայաստան–Թուրքիա հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վորման գործընթա­ցը ներկա­յում ավե­լի շատ կանգ առած վիճա­կում է։ Նրա խոսքով՝ առանձին շփումներ և գործա­րար հանդի­պումներ տեղի ունե­նում են, սակայն հիմնա­կան հարցե­րը՝ դիվա­նա­գի­տա­կան հարա­բե­րություննե­րի հաստա­տումը և սահմա­նի բացումը, չեն լուծվում։ Տեխնի­կա­կան խոչընդոտներ գրե­թե չկան, իսկ գլխա­վոր խոչընդո­տը քաղա­քա­կան է։ Նրա դիտարկմամբ՝ գործընթա­ցի բանա­լին Անկա­րա­յի քաղա­քա­կան որո­շումն է, և եթե Թուրքիան նման որո­շում կայացնի, սահմա­նը կարող է կարճ ժամա­նա­կում բացվել։ Անկա­րա­յի համար Հայաստան–Թուրքիա կարգա­վո­րումը առաջնա­հերթ ռազմա­վա­րա­կան խնդիր չէ։ Նա ընդգծեց, որ Թուրքիա­յի արտա­քին քաղա­քա­կան օրա­կարգում այս հարցը երկրորդա­կան տեղ է զբա­ղեցնում, ինչի պատճա­ռով գործընթա­ցի նկատմամբ բավա­րար կենտրո­նա­ցում չի նկատվում։

Նելլի Մինասյա­նը անդրա­դարձավ նաև Ադրբե­ջա­նի գործո­նին՝ նշե­լով, որ Թուրքիա­յի կողմից հաճախ հղում է կատարվում Հայաստան–Ադրբեջան խաղա­ղության պայմա­նագրի ստո­րագրմա­նը։ Սակայն, նրա կարծի­քով, եթե Անկա­րան ցանկա­նա արա­գացնել Երև­ա­նի հետ հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վո­րումը, դա կարող է դրա­կան ազդե­ցություն ունե­նալ նաև Երևան–Բաքու հարա­բե­րություննե­րի վրա։

Մինասյա­նը կարև­ո­րեց հայ–թուրքական հարա­բե­րություննե­րի աշխարհա­քա­ղա­քա­կան բնույթը՝ ընդգծե­լով, որ դրանք չեն սահմա­նա­փակվում միայն երկու երկրնե­րի երկկողմ հարա­բե­րություննե­րով։ Նրա խոսքով՝ այս հարա­բե­րություննե­րի վրա շարունա­կում են ազդե­ցություն ունե­նալ պատմա­կան հարցե­րը, մասնա­վո­րա­պես Հայոց ցեղասպա­նության խնդի­րը և դրա շուրջ միջազգա­յին քաղա­քա­կան գործընթացնե­րը։

Թուրքա­գե­տը նշեց, որ նույնիսկ եթե Հայաստա­նը Հայոց ցեղասպա­նության հարցը չդարձնի արտա­քին քաղա­քա­կան առաջնա­հերթություն, այն շարունա­կում է մնալ միջազգա­յին քաղա­քա­կան օրա­կարգում և կարող է օգտա­գործվել տարբեր պետություննե­րի կողմից Թուրքիա­յի նկատմամբ ճնշման միջոց։

Նելի Մինասյա­նը անդրա­դարձավ նաև անցյա­լում իրա­կա­նացված հայ–թուրքական կարգա­վորման փորձե­րին՝ հիշա­տա­կե­լով ֆուտբո­լա­յին դիվա­նա­գի­տությունը և Ցյուրիխյան արձա­նագրություննե­րը։ Նա նշեց, որ պատմա­բաննե­րի հանձնա­ժո­ղո­վի գաղա­փա­րը թուրքա­կան կողմի կողմից առաջ քաշված խնդիրնե­րից էր, և այդ հարցը Հայաստա­նում արժա­նա­ցել է լայն քննա­դա­տության։ Թուրքա­գե­տը կարծում է, որ Հայաստա­նի համար Թուրքիա­յի հետ հարա­բե­րություննե­րի կարգա­վո­րումը կարև­որ է թե՛ անվտանգա­յին, թե՛ տնտե­սա­կան և տարա­ծաշրջա­նա­յին կապե­րի տեսանկյունից։ Նրա դիտարկմամբ՝ փակ սահմա­նը չի նպաստում Հայաստա­նի շահե­րի պաշտպա­նությա­նը, հատկա­պես հաշվի առնե­լով, որ սահմա­նը փակել է Թուրքիան։

Մինասյա­նը կարև­ո­րեց նաև տարա­ծաշրջա­նա­յին ապաշրջա­փակման և «TRIPP» նախագծի հնա­րա­վոր ազդե­ցությունը։ Նա նշեց, որ Հայաստա­նի տարածքով անցնող միջազգա­յին նախագծե­րի իրա­կա­նա­ցումը դժվար է պատկե­րացնել Թուրքիա­յի հետ փակ սահմա­նի պայմաննե­րում, ուստի սահմաննե­րի բացումը կարող է դառնալ այդ ծրագրե­րի իրա­կա­նացման նախա­պայման։

Անդրա­դառնա­լով Թուրքիա–Իրան հարա­բե­րություննե­րին՝ Նելլի Մինասյա­նը նշեց, որ Թուրքիան և Իրա­նը պատմա­կան և ռազմա­վա­րա­կան մրցա­կիցներ են։ Նրա խոսքով՝ Թուրքիա­յին ձեռնտու չէ տարա­ծաշրջա­նում չափա­զանց ուժեղ Իրան ունե­նա­լը, հատկա­պես եթե խոսքը վերա­բե­րում է ռազմա­կան կամ միջուկա­յին ներուժի աճին։

Թուրքա­գե­տը անդրա­դարձավ նաև Թուրքիա­յի կողմից ռուսա­կան Ս‑400 համա­կարգե­րից հնա­րա­վոր հրա­ժարվե­լուն և F‑35 ծրագրին վերա­դառնա­լու քննարկումնե­րին։ Նա նշեց, որ նույնիսկ Ս‑400 համա­կարգե­րի փոխանցման դեպքում Թուրքիա­յի վերա­դարձը F‑35 ծրագրին և կործա­նիչնե­րի ստա­ցումը դեռևս հստակ և երաշխա­վորված չեն, քանի որ հարցը կախված է ԱՄՆ ներքա­ղա­քա­կան և միջազգա­յին մի շարք գործոննե­րից։

Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝